Wat het zwaarst is moet het zwaarst blijven wegen

'Van der Graaf mag ongestraft zeggen dat God bloed wil zien. Vreselijk', aldus prof dr. G. Manenschijn, (em.) hoogleraar ethiek te Kampen, in het dagblad Trouw. Hij zei dit inzake Den Heyers verzoeningsleer, die door ondergetekende al wekenlang, ver voor de 'affaire Van Drimmelen', ter sprake is gebracht. Dan heeft men de bloedtheologie — de offers in het Oude Testament en het bloed der Verzoening — wel volstrekt achter zich gelaten. Als deze uitspraak dan ook nog gedaan wordt in direct verband met de persoonlijke consequenties, die de uitspraken van Van Drimmelen hebben gehad, wordt bovendien op een onwaarschijnlijk grove wijze gesuggereerd, dat misstappen, naar de mening van ondergetekende, om 'bloed' vragen. De uitspraak van Manenschijn is door velen beleefd als een dieptepunt in alle verwikkelingen van de laatste weken binnen de Gereformeerde Kerken. Is het zó ver, zó diep al gekomen, dat spreken over het bloed der Verzoening niet ongestraft mag blijven? Men kan het zich nauwelijks voorstellen.

Intussen is zo veel los gekomen op wat door mij in het Friesch Dagblad in eerste instantie werd verwoord (zie De Waarheidsvriend van vorige week), dat een nadere verantwoording op zijn plaats is. De media leven bij de dingen van de dag en reageren als zodanig op wat per dag aan de orde is. Zo ziet men langzaam maar zeker verschuivingen optreden ten aanzien wat in het begin echt werd bedoeld en gezegd. Commentaar-op-commentaar kan het oorspronkelijke zelfs onherkenbaar maken.

Politiek

Had alles wat door mij is gezegd inzake de visie van Den Heyer op verzoening, een kerkpolitieke bedoeling? Dat is hier en daar gesuggereerd. Allereerst dient te worden vast gesteld, dat er niets in de zich verenigende kerken meer is, dat niet in direct verband gebracht kan worden met Samen op Weg. De kerken bevinden zich op de drempel van het aanvaarden van een gemeenschappelijke kerkorde. Uitgerekend nu dient zich in de Gereformeerde Kerken dan een geding over de Verzoening aan, dat helemaal te vergelijken is met de geruchtmakende affaire over de Verzoening in de Hervormde Kerk in de zestiger jaren. Toen zei prof. dr. P. Smits, dat het zijn eer te na was, dat een ander voor zijn schuld zou betalen: 'geef mijn portie maar aan Fikkie.' Zou dan nu gezwegen mogen worden? Dat de Hervormde Kerk hier boter op het hoofd heeft, mag toch niet verhinderen, dat ook vandaag stelling wordt genomen wanneer opnieuw publiekelijk de fundamenten van de kerk worden ondergraven!

Eén en ander maal is door mij verwoord, dat het geding om de Verzoening in de Gereformeerde Kerken ook de Hervormde Kerk raakt vanwege het proces van vereniging der kerken. Het was veelzeggend, dat onder de vele brieven, die ik dezer dagen ontving er ook verscheidene waren van gereformeerde predikanten, die niet nalieten hun sympathie met de opvattingen van Den Heyer kenbaar te maken. Inmiddels heeft Den Heyer zelf laten weten, in een scherp artikel in dagblad Trouw, dat door dit alles 'een dieptepunt' is bereikt in de kerkelijke discussie, waardoor 'de kerkelijke verhoudingen voorgoed verstoord dreigen te worden — als ze dat al niet zijn'. Waar ligt dan de oorzaak? Ligt die niet in het loslaten van het centrale leerstuk van de verzoening door de kerk zelve?

Wanneer het zo evenwel diep gaat, moeten we ons afvragen of we zo verder kunnen. Ook de Hervormde Kerk zal toch over de diepingrijpende zaak van de Verzoening niet kunnen of mogen zwijgen?

Koppeling

Wij menen nog steeds, dat in de verwikkelingen van de afgelopen weken centraal moest staan wat echt centraal staat. 'De zaak Van Drimmelen' is binnenkort passé. Er is door de gereformeerde synode een nieuw moderamen gekozen. 'De zaak Den Heyer', om het even wat zakelijk te zeggen, blijft. De nieuw aangetreden gereformeerde synodepreses ds. J. W. Doff heeft al gezegd dat Den Heyer hem niet schokt met de presentatie van de bijbelse gegevens. 'Het is inderdaad de vraag of Jezus Zelf gedacht heeft dat Zijn dood de betaling van de zonde is' (Trouw).

Intussen kwam de zaak Den Heyer door de gebeurtenissen van de afgelopen weken wel veel scherper aan het licht dan eerder het geval was. Tot voor kort kon alles tegen Den Heyers visie worden ingebracht, zonder dat daarover commotie ontstond. Nu de golven hoog gingen vanwege het (maatschappelijk) brede verzet tegen acceptatie van pedofilie, kwam de kwestie aangaande de verzoening ook breder naar buiten.

Intussen werd bezwaar aangetekend tegen koppeling van 'de zaak Den Heyer' en 'de zaak Van Drimmelen'. Door mij is inderdaad gewezen op ingrijpende verschuivingen, die in de Gereformeerde Kerken zijn opgetreden inzake de leer, met name aangaande de Verzoening, maar ook inzake ethische vragen. Daarbij is gezegd, dat ethiek niet los verkrijgbaar is. Zeg me hoe u over zonde denkt en ik zal u zeggen hoe u over genade denkt. Zeg me hoe u over verzoening denkt en ik zal u zeggen hoe u over zonde, schuld en schuldver geving denkt.' 'Wie met de tijdgeest trouwt, is snel weduwnaar' schreef prof. dr. K. Runia in Centraal Weekblad. Al eerder had hij gezegd wel degelijk een 'band' te zien tussen beide kwesties. Hij sprak over 'het alles-moet-kunnen denken uit de zeventiger jaren, dat de kerken nog steeds parten speelt, hoewel het nu niet meer de trend is'. En prof. dr. W. van 't Spijker schreef in verband met de gerezen problemen in de Gereformeerde Kerken in De Wekker:

'Het moet kunnen. Dat is de ethiek van deze tijd... Het is voor ons het meest schrijnende van de gehele snelle afloop, nog sneller dan die der wateren, dat er geen middel ter verzoening is. Het is immers tot een oude traditie verklaard, het kruis van de Here Jezus Christus, en de moderne mens kan zich niet veroorloven om bij dit kruis van Golgotha te zeggen dat dit verzoenend sterven, hoe dan ook, en wanneer dan ook, toch, uiteindelijk een rustpunt kan bieden voor een zondigend hart.'

Bezinning

Verdere bezinning op één en ander dient nu verder wel los te worden gemaakt van het pleidooi tot acceptatie van pedofilie op zich, dat door Van Drimmelen werd gevoerd en door ds. R. S. E. Vissinga spontaan werd omarmd. De Gereformeerde Kerken hebben ten aanzien van acceptatie van pedofilie in afwijzende zin duidelijk gesproken en hebben inzake hun synodepreses adequaat gehandeld. Rest nochtans, dat de belijdenis aangaande de Verzoening nog steeds een aangelegen punt is, en ook dat het leven, dat met de leer onlosmakelijk is verbonden, om een bijbelse ethiek vraagt. Aan dit laatste schort het helaas maar al te veel in een alles-moet-kunnen-klimaat.

Kortsluiting

Intussen moet nu ook iets worden gezegd over kortsluitingsmechanismen in de afgelopen weken. In mijn artikel in het Friesch Dagblad viel het woord vrijzinnigheid niet. Overigens is de visie van Den Heyer wel terdege vrijzinnig, niet alleen op het punt van de Verzoening, ook op het punt van de Opstanding. 'Vrijzinnigheid in de theologie leidt niet per se tot ethisch verval', zo sloot Trouw op de voorpagina kort, met verwijzing naar het scherpe artikel van Den Heyer verderop in de krant. Daarin zegt deze, dat er 'geen direct band bestaat tussen een zuivere leer en verantwoord ethisch handelen'. En toen kwam de kortsluiting bij anderen: vrijzinnigheid kent, in de visie van ondergetekende, geen normen? Nog een stap verder: vrijzinnigheid leidt tot acceptatie van pedofilie?

Hier gaat het echter om de levenspraktijk. Inderdaad, met de beste leer is heiliging van het leven niet gegarandeerd. Met de beste leer zijn ook standpunten verdedigd, die onhoudbaar zijn wanneer men naar de Schriften echt alle zonde, niet alleen persoonlijk maar ook in de collectieve verbanden van het leven, ernstig neemt. Maar het gaat bij ethiek wel om directieven vanuit de kerk, liever: vanuit de Schrift, inzake het leven; om het leven binnen de rechte paden te houden. De kerk benoemt zonde en kwaad, omdat de Schrift deze benoemt. De kerk benoemt deze niet ervan uitgaande, dat de gemeente van Christus metterdaad altijd heilig leeft. Maar dan betuigt de kerk ook verzoening van zonde en schuld, van concrete misstappen ook in het leven van mensen.

De kerk heeft een andere ethiek dan de (algemene) ethiek van de wereld, omdat ze weet van zonde en schuld, bij zowel rechtzinnigen als vrijzinnigen. En zo weet de kerk ook van Verzoening van de schuld voor 'daders' van welke aard dan ook.

Humanisten, vrijzinnigen ook kunnen op zich een hoge levensstandaard hebben. Maar het maakt nochtans verschil hoe men vanuit de kerk het kwaad benoemt, als menselijke onvolkomenheid of als zonde tegenover God.

Persoonlijk

Ik ben ook aangesproken op wat anderen in de ontwikkelingen van de laatste weken hebben gezegd. In deze ben ik persoonlijk verantwoordelijk voor mijn eigen woorden, met name ook als het gaat om de vraag welke lessen getrokken moeten worden uit de gebeurtenissen van de afgelopen weken. Ik kom niet verder - maar dat is me hoog genoeg — dan dat Christus waakt, wakker is over Zijn werk en over Zijn kerk, ook als dit wordt miskend. In die zin mag de kerk lering trekken uit wat is gebeurd. De Hervormde Kerk ontsiert in deze, evenals de Gereformeerde Kerken, het boetekleed niet. En hervormde gereformeerden staan dan bepaald niet buiten de schuld van de kerk en ook niet buiten de noodzaak van boetedoening. Maar we mogen de schuld niet meerder maken door over de verzoening van schuld, onze zeer zware schuld, er het zwijgen toe te gaan doen.

En tenslotte: We mogen wel letten op de tekenen der tijden, ook op tekenen der tijden binnen de kerken zelf.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen