Taalkundig wordt de kloof groter

Het is duidelijk dat de Statenvertaling om inhoudelijke redenen nog wordt gehandhaafd, maar taalkundig wordt de kloof steeds groter. Naar onkerkelijken en halfmeelevende gezinnen is het niet goed meer mogelijk de volledige boodschap over te dragen. De jongeren kunnen de SV alleen begrijpen als ze veel van huis uit meekrijgen en als ze een vrij hoge opleiding volgen. We zullen goed moeten beseffen dat de verandering van onze Nederlandse taal doorgaat. In de komende jaren zal de situatie alleen nog maar erger worden.

Dit is een moeilijke conclusie in een kring van predikanten. Want wij zijn degenen die het minste moeite hebben met de taalkundige kant. Velen van ons zijn ermee opgevoed, wij hebben een studie achter de rug en hebben ons allerlei vreemde talen eigen gemaakt. Maar we zullen ons moeten verplaatsen in de situatie van onze gemeenteleden en van hen die nog buiten onze gemeenten zijn.

Op grond van de genoemde argumenten is het op wetenschappelijke gronden wenselijk en om taalkundige redenen zelfs noodzakelijk dat er een nieuwe vertaling komt.

Enquête onder catechisanten

De HGJB heeft nog een tweede enquête verstuurd. Aan 891 catechisanten, in 15 verschillende gemeenten, is gevraagd naar hun bijbelgebruik.

Zoals te verwachten viel, wordt in nagenoeg alle gezinnen dagelijks uit de Bijbel gelezen en hebben bijna alle catechisanten ook zelf een Bijbel.

Hoe oordelen zij over de verstaanbaarheid van de SV? 51% is van mening dat de SV niet goed te begrijpen is; 28% weet het niet en 21% vindt de SV wel goed te begrijpen.

Hoewel het lastig is de middencategorie te plaatsen, is het duidelijk dat de helft van de jongeren moeite heeft de SV te begrijpen, terwijl eenvijfde daar geen moeite mee heeft.

Dit gegeven bevestigt de enquête onder de predikanten. Het is waar dat een enkele predikant zegt geen moeite te ervaren op catechisatie, maar de vraag rijst of de wens hier niet de vader van de gedachte is.

Combinatie

Overigens komt uit de enquête onder jongeren naar voren dat velen de Bijbel lezen in combinatie met een dagboekje en dat ervaart men gewoonlijk als verhelderend. Zeer veel jongeren lezen Het Boek, vaak in de vorm van een Parallelbijbel. Ruim 40% van de jongeren leest Het Boek liever dan de SV.

Opvallend is het commentaar dat een catechisant die de Parallelbijbel leest, onder aan de enquête schreef: 'Als je iets in de SV niet begrijpt, is Het Boek beter te begrijpen. En andersom denk je wel eens: staat dat er? En dan staat het er in de SV ook'.

Ik vind dit opvallend, omdat we hieruit kunnen opmaken dat deze catechisant makkelijk over dingen heenleest in de SV. Pas na raadpleging van Het Boek leest hij de SV nog eens over en komt tot de conclusie dat daar hetzelfde staat. Het gevaar is dus aanwezig dat de catechisanten de SV lezen en denken te begrijpen waarover het gaat, terwijl toch bepaalde zaken niet doordringen.

Een soortgelijk commentaar gaf een catechisant (uit een andere gemeente) die de NV leest. 'Het Boek komt direct over. Bij de NV lees je snel over belangrijke dingen heen, onadat ze onduidelijk beschreven zijn.'

Weer een andere catechisant leest veel in Het Boek, omdat deze een begrijpelijke en duidelijke weergave geeft. Hij schrijft: 'Het Boek vind ik soms te eenvoudig en vrij vertaald, maar bepaalde boeken, zoals Spreuken, zijn heel duidelijk en eenvoudig weergegeven en beter te begrijpen'.

Onze conclusie kan zijn, dat de SV voor veel jongeren alleen nog maar te begrijpen is als daar voldoende hulpmiddelen bij gebruikt worden. Veel jongeren zijn daar ook wel toe bereid, maar begrijpen niet waarom het allemaal zo moeilijk moet. Waarom is geen vertaling mogelijk in hedendaags Nederlands? Waarom die ingewikkelde omweg met hulpmiddelen?

Deze vragen zijn ook gesteld door de heer J. Plaisier in de Waarheidsvriend van 9 januari 1997. Volgens hem wordt ook voor ouderen die met de SV opgevoed zijn, de taalkundige kant van de SV steeds problematischer. Hij schrijft: 'Zo heb ik bijvoorbeeld enige tijd geleden nog een commentaar moeten raadplegen toen ik in de brief aan de Romeinen las over het "der zonde gestorven zijn", of "der zonde dood zijn". Kleine woordjes die toch belangrijk zijn. En dan heb ik het nog niet over allerlei ingewikkelde zinsconstructies die voor een eenvoudig mens nauwelijks meer te begrijpen zijn. Of over allerlei woorden waarbij ik wel aanvoel wat het ongeveer betekent, maar ik die rationeel niet goed helder krijg, tenzij ik het opzoek. Daardoor missen steeds meer woorden de oorspronkelijke scherpte'. Ook op grond hiervan moeten we zeggen dat er dringend een andere vertaling nodig is.

GBS

De Gereformeerde Bijbelstichting (GBS) is het hier niet mee eens. Deze stichting wijst op de positieve kanten van de SV en op de ontstaansgeschiedenis: dit geschenk van God aan onze natie mogen wij niet zomaar opzij schuiven. Ik heb begrip voor veel kritiek die vanuit deze kring komt op recente vertalingen. Het bevreemdt mij echter dat men niet bereid is de SV te toetsen aan de grondtekst. Er wordt in het blad Standvastig en in advertenties een beeld opgeroepen dat de SV in elk opzicht een betrouwbare vertaling is. Wellicht bedoelt men dat de SV betrouwbaarder is in vergelijking met andere vertalingen, maar het lijkt mij dat je dit alleen kunt zeggen na een grondige en evenwichtige toetsing. Hoeveel waardering ik ook heb voor de SV, het is eerlijker als ook de zwakke kanten van die vertaling genoemd worden.

In zeker opzicht is de SV inderdaad een geschenk van God aan ons volk, maar daarbij is het wel goed te bedenken wat de uitgangspunten van de vertalers waren. Zij hebben kennis genomen van alle toen beschikbare wetenschappelijke literatuur (ook van joden een rooms-katholieken) en hebben zoveel mogelijk de taal van hun tijd gebruikt. Wie hun vertaalarbeid prijst, zal moeten beseffen dat zij zelf in deze tijd beslist geen genoegen zouden nemen met de SV, maar aan een nieuwe zouden werken. Zij romantiseerden hun vertaling niet, maar deden hun uiterste best om Gods Woord aan het Nederlandse volk door te geven.

De statenvertalers werkten in het geloof en vertrouwen dat Gods Geest hen leidde in hun werk. Ligt hier niet een kernprobleem dat zelden onder woorden wordt gebracht? In de kring van de GBS vinden velen dat de Geest tegenwoordig onvoldoende werkt om nieuwe initiatieven op kerkelijk gebied te ontpooien en concreet een nieuw vertaalproject te beginnen. Maar als ik het goed zie, leidt dat slechts tot de constatering dat we de SV moeten handhaven en zelfs canoniseren.

Er is ook een andere houding mogelijk. Wat zou het een zegen zijn als de GBS op zou roepen tot gebed, opdat Gods Geest in deze tijd mensen in staat zou stellen Gods Woord te vertalen. Op de zendingsvelden mag het wel en daar gebeurt het ook. Waarom kan en mag het hier niet? Verklarende woordenlijsten achterin zijn niet genoeg om te bereiken dat de mensen van onze generatie in onze eigen taal de grote daden Gods mogen horen.

Ik spreek de hoop uit dat de GBS in de komende tijd niet uitsluitend de SV centraal stelt, maar ook de principes waarmee de vertalers toen gewerkt hebben, om die vervolgens in deze tijd in praktijk te brengen. Dat is pas echt reformatorisch!

Vertaalprincipes

Uit de genoemde enquête onder predikanten en uit persoonlijke gesprekken met collega's blijkt dat een nieuwe vertaling die onder ons kans maakt op aanvaarding - ik zeg het voorzichtig! - tenminste moet voldoen aan de volgende criteria:

1. De weergave van de Godsnamen moet zijn overeenkomstig de SV, of op zijn minst overeenkomstig de NV. In ieder geval dient het Tetragrammaton met HEERE of HERE te worden weergegeven.

2. Het is essentieel dat persoonlijke voornaamwoorden die op God betrekking hebben, met een hoofdletter geschreven worden. Dit is een teken van eerbied en het bevordert de herkenning.

3. Er moet behoorlijk concordant vertaald worden. Dit hoeft niet zo strak te gebeuren als de zgn. Amsterdamse School doet, maar de theologisch belangrijke begrippen moeten zoveel mogelijk identiek vertaald worden.

4. De vertaling moet — evenals de SV — dicht zitten bij de gevende talen, het Hebreeuws en Grieks. De grens ligt bij de verstaanbaarheid in het Nederlands. Het is niet de bedoeling dat slechts hedendaags Nederlands gebruikt wordt. De vertaling moet ook iets voornaams hebben.

5. Van groot belang is het geloofsuitgangspunt van de vertalers. De vertalers moeten affiniteit hebben met onze geloofsovertuiging. Dit houdt minimaal in een orthodoxe Schriftvisie, dat de Bijbel het onfeilbare Woord van God is.

6. Onze gemeenteleden zijn vertrouwd met de SV. Hun geloofsleven is mede bepaald door de taal van die vertaling. Wijziging van vertaling mag niet vervreemdend werken en daarom is aansluiting in taalgebruik in zo'n nieuwe vertaling van groot belang. De Bijbel wordt niet voor het eerst vertaald, maar voor een doelgroep die grondig vertrouwd is met de inhoud. De vertaling mag geen grote breuk met de SV betekenen, maar moet hier redelijk bij aansluiten. De meeste predikanten achten dit redelijk verenigbaar met de wens om hedendaagse taal te gebruiken.

Wanneer aan deze zes criteria voldaan is, is de manier van invoeren nog een apart punt, waar ik straks op inga.

De Nieuwe Bijbel Vertaling (NBV)

Laten we gewapend met deze kennis eens kijken naar de Nieuwe Bijbel Vertaling. Deze vertaling is een initiatief van het NBG en de KBS. In het begin kreeg deze vertaling de naam mee 'Vertaling 2002'. De vertaalprincipes zijn toegelicht door drs. Th. A. W. v. d. Louw. Als supervisor krijg ik al enige jaren proefteksten onder ogen. Ik wil hier nadrukkelijk uitspreken dat het project in veel opzichten grote waardering verdient!

Per pagina vertaling krijgen wij minstens twee pagina's met wetenschappelijke toelichting. De medewerking van neerlandici zorgt er in de praktijk voor dat het een zeer toegankelijke vertaling wordt, terwijl deze toch niet al te populair is. Het taalgebruik is zodanig dat deze vertaling zeker een liturgische functie zal kunnen vervullen, terwijl de hedendaagse Nederlander de taal vrij goed zal kunnen begrijpen. Het is zo goed als zeker dat de SoW-kerken deze vertaling over enige jaren zullen accepteren. Door de samenwerking van NBG en KBS zal deze vertaling in bredere kring aanvaard worden dan met de NV of de Willibrordvertaling het geval is.

De twee sleutelwoorden zijn 'brontekstgetrouw' en 'doeltaalgericht'. Wie de SV gewend is, zal vinden dat het 'doeltaalgericht' te veel benadrukt wordt; wie de GNB gewend is zal het tegenovergestelde beweren.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen