Ik voor u, daar gij anders (1)

Inleiding

Tijdens de triosynode van de afgelopen week werd een groot deel van de vrijdag besteed aan de bezinning op de verzoening. Het is een actueel thema. Allereerst omdat het vorig jaar aan de orde kwam op de conferentie van Europese Kerken in Graz (Oostenrijk). Maar ook omdat het op de kerkendag in april in Kampen centraal staat. Bovendien heeft het boek van prof dr. C. J. den Heyer, Verzoening. Bijbelse notities bij een omstreden thema de afgelopen maanden veel pennen en tongen in beweging gebracht. Meer nog: heeft veel onrust in de gemeente van Christus veroorzaakt. Vanwege het belang van het onderwerp geven we nu een uitvoerig verslag.

Aanvankelijk zou eind januari een aparte studiedag aan dit thema gewijd worden. Door de verwikkelingen in de Gereformeerde Kerken met een daarop volgende extra synodevergadering van de GKN verviel deze dag. De moderamina hebben toen de verzoening op de agenda van de reguliere vergadering geplaatst. Daar hebben zijn goed aan gedaan, omdat a) een dergelijk thema, als het omstreden is, op een officiële vergadering thuis hoort, en b) er dan meer synodeleden aanwezig kurmen zijn.

Voor de bezinning was een opzet gekozen, waarbij men zich zoveel mogelijk persoonlijk kon uitspreken over de verzoening. Eerst was er een panel, waarvan ieder lid de vraag kreeg te beantwoorden: 'Wat betekent verzoening voor jou? ' Vervolgens ging de synode uiteen in gespreksgroepen, waarin iedereen ook deze vraag diende te beantwoorden. Tevens werd de groepsleden gevraagd 'bouwstenen' aan te dragen voor een eventuele pastorale brief over het thema alsook om een vraag voor het forum te formuleren. Daarna waren we weer plenair bijeen om te horen welke antwoorden de forumleden op de vragen gaven. Daarop kwamen de leden van de 'Beraadsgroep bouwstenen' aan het woord. Tenslotte was er een 'meditatieve samenvatting'.

Een goede opzet, mits hij een vervolg krijgt, waarbij ruimte gemaakt wordt voor gesprek en discussie. Antwoorden op de vraag 'Wat betekent verzoening voor u? ' dienen immers aan de Schrift en de belijdenis getoetst te worden. Dat maakt het geschrift van prof Den Heyer wel duidelijk.

Panel

Onder leiding van ds. B. Wallet (secretaris Raad van Deputaten Samen op Weg) zet het panel zich aan de beantwoording van de vraag 'Wat betekent verzoening voor jou? 

Als eerste komt mevr. ds. P. K. A. Akerboom-Roelofs (luthers, Nijmegen) aan het woord. Voor haar is verzoening een centraal begrip, dat nauw verbonden is met de genade, die ons geschonken is in Christus' lichaam en bloed, en ons aangeboden wordt in de sacramenten. We mogen deze genade aannemen zoals we zijn: zondig én rechtvaardig. Vooral de geschiedenis van Jakob en Ezau (Genesis 33) spreekt haar hierbij aan: hoeveel angst heeft Jakob niet en wat doet hij niet voor hij met Ezau verzoend is.

Ds. D. C. Floor (hervormd, Ede) spreekt uit dat verzoening voor hem niet veel, maar alles betekent. 'Het is het rotsvaste fundament van mijn zaligheid.' Sinds zijn 22e levensjaar is dat zo. Daarvoor zat hij in een ernstige crisis. Een proefpreek van zijn neef over de tekst 'Zoekt de HEERE, terwijl Hij te vinden is; roept Hem aan, terwijl Hij nabij is' (Jesaja 55 ; 6) gaf de aanzet tot een doorbraak. Een bijzondere openbaring werd zijn deel. Hij voelde zich schuldig en dacht te moeten sterven. Als dat gebeurt, 'laat mij dan in Uw handen sterven', zo bad hij. Vervolgens zag hij de gestalte van de Lijdende, Wiens ogen een en al liefde uitstraalden. Toen overstroomde hem Gods liefde. Hij mocht zeggen: 'Mijn Heere en mijn God'. Nadien waren er nog vele vragen, waarover vanuit Romeinen 4-8 het nodige licht viel. Vanuit de verzoening is er in ieder geval toekomstperspectief. Zij is de grondslag voor de totale verlossing. Zij is het hart van de evangelieverkondiging en moet gepredikt worden in kerk en wereld. Het kruis is immers onze enige hoop. 'In mijn Heere en Heiland zal ik eeuwig roemen.'

Ouderling H. Hoogenhout (gereformeerd, Baambrugge), zegt dat hij een mens is die schuldig is; wat hedendaagser: die tekortkomingen heeft. Zij kunnen tenietgedaan worden door Jezus Christus. 'Dat geeft mij rust. Ik hoef niet alles te herstellen. Ik mag het voorleggen aan Christus en vragen: Wilt U mij vergeven? ' Helaas worden mensen steeds ik-gerichter. Die gerichtheid moet wel aan de kant. Onherstelbaar leed kan alleen verzoend worden door Jezus Christus.

Voor ds. W. Koerselmon (hervormd, Meppel) is de verzoening het geheim dat zijn leven draagt: 'Ik weet dat ik uiteindelijk niet voor eigen rekening leef Boven mijn leven staat de naam van Christus. Ik ben in Zijn licht geplaatst. Dat wordt mij verkondigd'. De duisternis heeft niet het laatste woord. Het is immers Pasen geweest! Christus is de Koning, Die Zelf het gericht voor ons draagt. In de dogma's dienen we lofliederen te beluisteren. De Schrift zingt één groot loflied op de Ene, Die er is voor al die anderen. Consequentie van de verzoening is b.v. het stichten van vrede (kernwapens). Taizé is voor hem een inspiratiebron.

Dr. C. G. Waringo (gereformeerd, Joure) definieert verzoening als herstel van verstoorde relaties, tussen mensen onderling, tussen God en mens. In het laatste geval komt de schuld van één kant: van de mens. Ons 'vreemd-gaan' is voor God echter geen beletsel om ons te zoeken. God heeft in Christus ervoor gezorgd dat wij ons met Hem kunnen verzoenen. Ds. Waringa heeft moeite met de wijze, waarop de belijdenisgeschriften over de verzoening spreken. Het zijn immers producten van hun tijd en naar hun aard (verweer tegen onenigheden) eenzijdig. Het mensbeeld van de catechismus ('Wij zijn van nature geneigd God en onze naaste te haten') is niet het zijne. De ontwikkelingen in theologie en wetenschap zijn voortgeschreden. Dogma's en geloofsleer hebben slechts afgeleid gezag. Klachten over Den Heyer zijn niet terecht. 'Van harte geloof in Christus. Was Hij er niet geweest, dan geloofden we misschien nog in Wodan en Donar. Wat ik niet geloof is dat Christus voor mijn schuld moest boeten. God vraagt geen mensenoffers.' En als er dan staat dat Christus moest lijden, is dat omdat het nu eenmaal zo gaat onder mensen. Als kerk moeten wij in ieder geval in deze wereld present zijn met het oog op de heelheid. Daarbij zou verzoening ons vlees en bloed moeten zijn. 'Christus is gestorven en opgestaan, opdat wij het zouden durven achter Hem aan te leven.'

Vervolgens legt ds. Wallet ieder panellid een vraag voor. Ds. Floor beantwoordt een vraag naar de verhouding en de verbinding van recht Gods en liefde Gods als volgt: Aan beide heeft Christus ten volle recht gedaan. Het gaat erom dat wij het met God eens worden. We moeten beseffen dat de verzoening is uitgegaan van de Drie-enige God: 'God was in Christus de wereld met Zichzelf verzoenende'. Het wonder is dat Hij in Zijn toorn Zijn ontfermen gedenkt.

Hoe kan de draad gespannen worden tussen het loflied van het dogma en het leven, waarin zoveel vloekt met het dogma? Ds. Koerselman antwoordt dat we hiervoor naar Job moeten kijken, die in de rauwe realiteit van zijn leven toch aan God vasthoudt. Het is de spanning, zoals die in de zondagse liturgie tot uiting komt, waarbij enerzijds het 'Kyrie - Heer, ontferm U!' klinkt en anderzijds het 'Gloria — Ere zij God!'

Hoe ontvangt een mens de genade, die hem geschonken wordt? Ds. Akerboom: Door er open voor te staan, er leeg voor te zijn. Verzoening ontvangen we door onze gang naar het avondmaal. Daar komen we op adem en ontvangen we bevrijding.

Oud. Hoogenhout hoopt bewaard te blijven voor mensen, die zeggen dat ze hem zijn klassieke opvatting laten, maar er zelf niets mee kunnen. In de kerk wil je immers bevestigd worden. Daarom dienen we het over de verzoening op hoofdlijnen eens te zijn. Anders krijgen we tweedeling.

Ds. Waringa krijgt de vraag voorgelegd of er sprake kan zijn van verzoening zonder offer. Verzoening — zo antwoordt hij — is meer de bereidheid om Christus te volgen. Zondeschuld is niet zo'n probleem. God 'weet immers wat van Zijn maaksel is te wachten'. Door Zijn kruis op Golgotha heeft Christus hem op een vreemde manier betoverd. Daar gaat dan een appèl van uit.

Aan het eind van het panelgesprek geeft ds. Wallet een korte samenvatting. Hij ziet verschillende accenten geplaatst, maar neemt ook verbindende lijnen waar:

Christus is het. Die ons met God verzoend en wij hebben te leven uit de verzoening.

Groepsgesprekken

De diversiteit, die het panel kenmerkte, was ook waar te nemen in de gespreksgroepen. Dat vernam ik in mijn eigen groep, dat bleek ook in de andere groepen het geval geweest te zijn.

Een lutheraan beleefde de verzoening met name bij het avondmaal en bij het zingen in de cantorij. Een gereformeerde zei eerlijk niet meer door de klassieke verzoeningsleer aangesproken te worden. Twee synodeleden citeerden een lied om aan te geven wat verzoening hun persoonlijk zegt:

'Welk een vriend is onze Jezus, / Die in onze plaats wil staan' en 'Jezus, Uw verzoenend sterven / blijft het rustpunt van ons hart'.

Zelf verwoordde ik het met (een variatie op) de woorden uit het avondmaalsformulier: 'Gij voor mij, daar ik anders de eeuwige dood had moeten sterven'.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen