Nachtwacht, computertaal, polarisatie en Statenvertaling (2)

Huisgodsdienst

In het vorige artikel zijn al diverse argumenten besproken, maar in de media zijn nog méér argumenten gebruikt voor de handhaving van de huidige Statenvertaling. Graag stem ik in met de grote nadruk die sommige auteurs leggen op de huisgodsdienst. De levendige overdracht van het geloof in de praktijk van alle dag is onvervangbaar. Waar dat gebeurt, raken jongeren vertrouwd met inhoud en taal van de SV. Laten jongeren en ouderen Gods Woord overdenken in hun stille tijd, biddend om Gods zegen en laten zij inderdaad lezen in de geestelijk rijke geschriften van onze voorouders. In mijn lezing heb ik aangegeven dat in zulke situaties de SV kan functioneren. Mijn zorg is echter de uitstraling naar buiten. Hoe zit het in gezinnen waar minder gelezen wordt in de Bijbel? Hoe zit het met het evangelisatiewerk? Hoe zit het met de leeftijd waarop de jongeren de SV een beetje begrijpen? Is die leeftijd niet veel te hoog? Op die vragen krijgen we geen antwoord door te verwijzen naar de huisgodsdienst.

Het is een goede zaak dat diverse catecheten, onderwijzers en leraren naar aanleiding van de discussie in de media zelf op onderzoek uitgegaan zijn en geprobeerd hebben hoe het zit met de verstaanbaarheid van de SV. Ook vanuit de Gereformeerde Gemeenten en vanuit reformatorische middelbare scholen bereiken mij signalen dat het begrip van de SV erg tegenvalt. Dit zijn signalen van 'het grondvlak'. Juist daarvoor heb ik aandacht willen vragen.

Bogermannen

Voor sommigen is het cruciaal dat er anno 1998 geen Bogermannen meer zijn, mannen met godsvrucht in combinatie met grote kennis, die in staat zouden zijn tot een herziening van de bijbelvertaling. Daar wil ik tegenover stellen dat er op dit moment in Nederland gelukkig genoeg 'Bogermannen' zijn. Hier is een duidelijk verschil van inzicht.

Naar reformatorische opvatting is elke predikant geroepen 'dienaar van het goddelijke Woord' te zijn en de Schriften te verklaren. In die reformatorische traditie is altijd veel nadruk gelegd op de kennis van de bijbeltalen, Hebreeuws en Grieks (en liefst ook nog Aramees). Vanuit die kennis mogen predikanten de gemeente onderwijzen. Wie zegt dat er geen Bogermannen meer zijn om een vertaling te leveren, zegt in feite dat er niet genoeg predikanten meer zijn om Gods Woord uit te leggen, want principieel staat dat op één lijn. Niet iedere predikant is even geschikt als vertaler, maar in principe zal ieder hieraan moeten kunnen meewerken.

Ook heeft niet iedere predikant evenveel geestelijke ervaring om actief bij te dragen aan een herziene vertaling, maar er mag toch ruimschoots gebruik gemaakt worden van wat anderen in binnen-en buitenland reeds gedaan hebben? Wie alle nadruk legt op het geestelijk tanende klimaat in Nederland loopt het gevaar over het hoofd te zien wat er toch nog is. In mijn lezing heb ik deze zaken verbonden met het zicht op de werking van Gods Geest. Werkt Hij alleen op het zendingsveld of ook onder ons? Het lijkt mij beter hierover te spreken dan over de al of niet aanwezige Bogermannen. Maar gesteld dat het aantal vertalers te klein is - wat ik niet geloof - waarom is er dan geen oproep tot gebed zodat ze er zullen komen (Luk. 10 : 2)? Geestelijke armoede mag toch nooit een excuus zijn?

Polarisatie

De meeste reacties die ik persoonlijk kreeg, betreffen de vraag naar de mogelijkheid van polarisatie. De gereformeerde gezindte is toch al zo verdeeld en zal mijn voorstel niet nog meer verdeeldheid in de hand werken? De vraag is terecht.

Hoe gaan we hiermee om? De SV is in de 17e eeuw door de overheid en door de synode opgelegd aan het Nederlandse volk. Deze middelen om een andere vertaling op te leggen ontbreken thans. De kerkelijke verdeeldheid verhindert een eensgezind optreden. Hoe is polarisatie dan toch te vermijden? Dat zal alleen kunnen als twee vertalingen naast elkaar gebruikt mogen worden. De uitgever van Het Boek heeft dat goed beseft en is gekomen met een Parallelbijbel. De SV staat in de linkerkolom en Het Boek in de rechterkolom. Mede hierdoor heeft Het Boek bij ons - onofficieel - een grote plaats verworven. Uit de enquête blijkt dat zeker zo'n 40 procent van de jongeren Het Boek leest.

Het lijkt me dat de toekomstige vertaling ook op deze wijze gepresenteerd moet worden. Een groot deel van de kerkmensen is vertrouwd met de SV en zal deze nooit willen missen. Waarom zouden we hen die ontnemen? Dat is toch niet goed? Anderzijds zijn er velen die een taalkundig eenvoudiger vertaling nodig hebben. Voor hen kunnen we dan de andere vertaling gebruiken (of dat nu een Herziene Statenvertaling wordt of een ((variant)) van de Nieuwe Bijbel Vertaling). Op deze wijze kunnen mensen met beide vertalingen vertrouwd raken. Afhankelijk van de doelgroep zal de ene of de andere vertaling gekozen worden. Wanneer predikanten en kerkenraden beide vertalingen accepteren, hoeft er op deze wijze geen grote spanning te ontstaan.

Overigens is het een illusie om aan te nemen dat polarisatie vermeden kan worden door alles te laten zoals het is. Kerkelijke leiders kunnen wel willen dat de SV gehandhaafd blijft, maar veel gemeenteleden gaan thuis hun eigen gang. Zij hanteren Het Boek en de kinderbijbel. Daardoor wordt de kloof met de zondagse eredienst steeds groter en begrijpt men steeds minder van de SV. Ook het vertrouwen in kerkelijke leiders die zonder deugdelijke argumenten (naar het oordeel van gemeenteleden) alles bij het oude willen laten, neemt beslist af. In deze omstandigheden verdient het grote voorkeur dat op een bezonnen wijze nagedacht wordt over de toekomst.

Sommige auteurs wijzen op de polarisatie die opgetreden is rond de 'editie 1977' van de SV, ook wel Tukker-editie genoemd. Inderdaad zijn hier treurige dingen gebeurd. Maar wie treft hier schuld? Wie hebben gezorgd dat de zaken op de spits gedreven zijn? Welke leringen kunnen we trekken uit dit verleden, opdat die fouten nu vermeden worden?

Polarisatie is zeker een gevaar, maar we kunnen er zelf veel aan doen om die te vermijden. Het is daarom goed te bedenken hoe polarisatie kan ontstaan, hoe kerkelijke leiders die kunnen bevorderen (in woord en geschrift) en hoe deze vermeden kan worden.

Kanttekeningen

De Fransen hebben een spreekwoord waarin staat dat vertalen verraden is ('traduire est trahir'). Het is niet mogelijk het origineel volledig weer te geven in de ontvangende taal. Anders gezegd: vertalen is kiezen. Uit de diverse mogelijkheden tot vertalen moet een keus gemaakt worden en daarmee gaat iets van de rijkdom van het origineel verloren.

De Nieuwe Bijbel Vertaling van het NBG en de KBS maakt in bescheiden mate gebruikt van voetnoten als verzen op twee manieren vertaald kunnen worden. Deze werkwijze getuigt van eerlijkheid naar de lezer. Het lijkt me dat een vertaling die in de toekomst in onze kring aanvaardbaar zal zijn, zeker taalkundige voetnoten moet bevatten. Hierdoor zal de inhoudelijke polarisatie verminderd kunnen worden.

De statenvertalers hebben bewust kanttekeningen gegeven. Helaas zijn die zo omvangrijk geworden dat er daardoor ook bijbels uitgegeven zijn zonder die kanttekeningen. Het is niet gemakkelijk een driedelige statenbijbel mee naar de kerk te nemen! Wanneer er slechts enkele voetnoten op een bladzijde staan, voorkomt dit dat er ook bijbels uitgegeven worden zonder die verantwoording.

Commissie

Velen willen meer duidelijkheid over de positie die ik zelf inneem ten aanzien van het vervolg. Bewust heb ik mij in de lezing geconcentreerd op het probleem. Dat moet eerst duidelijk zijn, voordat we ook maar denken aan een oplossing. Elke oplossing heeft zijn aanhangers en bestrijders. Daarom heb ik bewust een paar mogelijkheden geschetst en mijn voorkeur achterwege gelaten. Laat er een commissie komen die interkerkelijke contacten legt, om gezamenlijk de minimumvereisten te formuleren waaraan een aanvaardbare vertaling moet voldoen. Door die gezamenlijke opstelling kan polarisatie zo ver mogelijk teruggedrongen worden. De oplossing die dan gekozen wordt is mij meer waard dan mijn persoonlijke voorkeur. Het is nog niet te laat. De vele reacties geven aan dat de tijd rijp is om iets te ondernemen. Laten we de krachten bundelen en biddend zoeken naar de weg die te gaan is.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen