Van ophouden weten

In een Noordafrikaans land als Tunesië is de zondag rustdag. Dat betekent niet dat er van zondagsviering laat staan van zondagsheiliging sprake is. Maar het werk ligt goeddeels stil, de winkels zijn goeddeels gesloten. Als zodanig merkt men er van de zondag méér dan van de vrijdag, die toch bepaald hoger genoteerd staat in een puur islamitisch land, waar in totaal slechts vierduizend christenen (en dan nog 'in het verborgene') wonen. Als het om zondagsviering gaat, moet men het zoeken bij het handjevol toeristen, dat in een huisdienst samenkomt.

De zondag in dat Noordafrikaanse land is nog een erfenis uit de tijd van de Franse overheersing. Hoewel - naar ingewijden zeggen - Frankrijk in het verleden nooit echt is gekerstend geweest en Frankrijk vandaag een zeer geseculariseerd land is, heeft men er toch op enigerlei wijze 'de zondag' of de herinnering eraan achter gelaten. Zo is het altijd gegaan. Waar het Evangelie kwam, kwam de zondag, als dag om te vieren en als dag om te rusten.

Secularisatie

Waar in een van ouds christelijke samenleving de secularisatie, de ontkerstening toeslaat, is vroeg of laat de zondag het kind van de rekening. Men kan zelfs zeggen dat dan de zondag het eerste is wat verdwijnt. Met het aantasten van het karakter van de zondag wordt het proces van ontkerstening niet zelden ingezet. Dat geldt in het persoonlijke leven. Verslapping van de zondagsviering, met verslapping van de kerkgang, is meestal de eerste stap op een weg die steeds verder afvoert van de dienst des Heeren. Dat geldt ook de samenleving. Verlies van de zondag staat nooit op zichzelf. Verlies van de zondag in de samenleving als geheel leidt op den duur ook verder af van de heilzame uitwerking van Gods geboden en derhalve van Gods beloften.

De zondag in een (christelijke) samenleving heeft diepe wortels. Het heeft te maken met het ritme, dat de Schepper in Zijn schepping heeft gelegd. Op de zevende dag rustte Hij Zelf van Zijn werk en zag dat het goed was. Zo hebben we de wekelijkse rustdag ontvangen als afglans van Gods rust. In de dagelijkse gang van de arbeid mag de mens ook een keer 'van ophouden weten' (C. B. Posthumus Meijes). Elke week beginnen we een keer opnieuw, na het werk te hebben stil gelegd. Dat ritme van de weken is met de schepping van de mens mee-gegéven. Dat is de sociale kant van de wekelijkse rustdag: even op adem komen. Zo heeft de rustdag (vanouds) een functie voor mens en dier; ook voor 'de knechten en de meiden' zei Luther in de taal van zijn tijd.

Rust is echter niet het enige en ook niet het doorslaggevende element op de weke­ lijkse rustdag. Waar men ook de rustdag wil localiseren in het wekelijkse ritme - joden hebben hun zaterdagse sabbat, christenen hun zondag - het gaat ook om de rechte viering van die dag. De touwtjes mogen worden gevierd, in de zin dat de spanning van de arbeid even tot ont-spanning mag worden gebracht. Maar voor het volk Gods is die dag ook een voorafschaduwing van de rust en zodoende een heiligdom in de tijd. De joodse auteur Abraham Joshua Heschel schreef in zijn boek over de sabbat, dat we zes dagen per week leven 'onder de dwingelandij van de ruimte', maar dat de betekenis van de sabbat is 'om de tijd te vieren en niet de ruimte'. We wenden ons van de resultaten van de schepping tot het mysterie van de schepping.

De wekelijkse rustdag vraagt om heiliging. En dan mogen we ook een stap verder gaan: voor de christen heeft die wekelijkse rustdag haar rustpunt in de tijd gekregen op de zondag, zijnde de dag van de Opstanding van Christus. Hij is dood geweest en Hij leeft. Hij wandelt temidden van de zeven kandelaren (Openb. 1). Op de dag des Heeren mag er het preludium zijn op de Grote Dag des Heeren, als Christus wederkomt en de rust voor de schepping definitief doorbreekt. Tot zolang viert de gemeente van Christus Zijn dag van Opstanding als door Hem geheiligde tijd.

24 uur

Het ritme in de tijd wordt in onze tijd evenwel sluipenderwijs doorbroken in de zogeheten 24-uurseconomie. Alle dagen van de week worden gelijk(geschakeld), alle dagen van de week worden langzaam maar zeker aangewend ten dienste van de economie. En zo wordt de arbeid slavenarbeid. De mens wordt opgejaagd in het continue arbeidsproces. Economische wetmatigheden zijn daarbij het enige wat telt. We zijn daarmee ook heel concreet het mysterie van de schepping aan het kwijt raken. Het gaat aan rust ontbreken. Dat moet heil-loze gevolgen hebben voor mens en samenleving.

Nu begint allerwegen het besef door te breken, dat we op een verkeerde weg zijn. De kerken hebben als eerste de zondag weer uitdrukkelijk aan de orde gesteld. En de resonantie ervan is merkbaar in de samenleving, met name ook in de kringen van het C(hristelijk) N(ationaal) V(akverbond) en ook van de F(ederatie) N(ederlandse) V(akbeweging). Maatschappelijk gerichte organisaties als de R(eformatorisch) M(aatschappelijke) U(nie) en het G(ereformeerd) M(aatschappelijk V(erbond) dragen hierin ook duidelijk hun steentje bij.

De sociale betekenis van de zondag zal er ongetwijfeld toe bijdragen, dat pleidooien voor het behoud van rust op die dag een breder draagvlak krijgen dan uitsluitend binnen de kerken. Ook het brede draagvlak in de kerken betekent bovendien nog niet, dat gelijk wordt gedacht over het karakter en de invulling van die dag, als het gaat om viering en heiliging. Anderzijds moet worden gezegd, dat wie het sociale karakter van de rustdag mede baseert op de sabbat in het Oude Testament, zijn beroep op het sociale element in de Schrift niet uitsluitend op de zondag zal richten. God heeft, ook na de zondeval, nog het goede met Zijn schepping voor. Daarvan is de sabbat, de zondag hèt Teken.

Actie

Het CIO - de Commissie Interkerkelijk Contact in Overheidszaken - waarin twintig kerken vertegenwoordigd zijn, gaat zich nu met een volkspetitionement inzake de 24-uurseconomie tot minister Wijers van Economische Zaken wenden:

'Het verder opdringen van economische belangen door het verruimen van werktijden en openingstijden van winkels gaat op den duur ten koste van het welzijn van mensen. Wij roepen u met klem op de collectieve rustmomenten te respecteren. Wij roepen u op het verruimen van werk-en openingstijden te beperken en terug te dringen.'

Inmiddels heeft zich de landelijke Raad van Kerken bij deze actie aangesloten. In 'Kerkinformatie' schreef ds. K. H. Wigboldus, lid van het ClO-moderamen en voorzitter van de landelijke stuurgroep, dat rondom deze actie 'vrijwel alle christelijke en joodse kerkgenootschappen, zo'n 6000 in getal' - bedoeld zal zijn: gemeenten en parochies, v.d.G. - , de handen ineen slaan en dat deze inzet ertoe heeft geleid, dat 'de vakcentrales FNV, CNV, GMV en de Reformatorisch Maatschappelijke Unie' de actie daadwerkelijk ondersteunen.

De gemeenten zijn aangeschreven om door middel van het inzamelen van handtekeningen deze actie breed te ondersteunen. Een eerste resultaat ervan is gegeven in een actie van de Reformatorisch Maatschappelijke Unie op de Wegwijsbeurs, die 20.000 handtekeningen opleverde. Vorig jaar werden overigens in Nijverdal reeds in een plaatselijke actie ook 20.000 handtekeningen geboekt.

Het behoeft geen betoog, dat we deze actie krachtig ondersteunen. Deze zal, gegeven de brede respons die er nu al is, kennelijk op een breed draagvlak kunnen rekenen.

Meer dan sociaal

Juist nu 'paars' aan het bewind is, zet zich de ontwikkeling in de 24-uurseconomie krachtig voort. In het kabinet hebben geluiden ten aanzien van de zondag geklonken (minister Dijkstal), die zorgwekkend en 'a-sociaal' zijn. In wat nu op gang komt zien we daar duidelijk een reactie op. Het ritme van de weken, waarin we telkens van ophouden mogen weten en opnieuw mogen beginnen, zit op enigerlei wijze nog diep in onze samenleving. Daarin sluimert ook nog het besef van het aparte, liever apart gestelde karakter van de zondag.

Hopelijk mogen de kerken echter in dit alles ook in die zin hun eigen geluid laten doorkomen, dat de zondag een geheiligd karakter heeft en om viering vraagt. De zondag is geen dag van verveling maar van rust, gekwalificeerde rust. De zondag zal immers geen dag zijn, die zoveel andere activiteit in zich gaat bergen, dat de vermoeiing er niet minder door is dan in de dagelijkse arbeid en de maandag op ongezonde wijze een rustdag wordt. Wat de invulling van de zondag betreft heeft de kerk haar eigen geluid, naar de Schrift. Rusten van de 'boze werken', 'de kerkendienst' in stand houden om het Woord van God te horen, de sacramenten te gebruiken en God aan te roepen in gebed; aandacht voor de noden in de wereld en aandacht voor het onderwijs (!) en in dit alles de Heilige Geest in ons laten werken (zondag 38 H.C.).

Een doorbreking van het ritme van de catechismusprediking, in die zin dat zondag 38 in deze weken in een morgendienst behandeld wordt, zou geen kwaad kunnen. Het zal niet moeilijk zijn tienduizenden handtekeningen bijeen te brengen. Maar het vraagt binnen de gemeente wel om onderbouwing. Het vraagt ook om bezinning op de rijkdom van de zondag, in echte betrokkenheid op de dienst des Heeren, die op zondag haar concentratiepunt heeft.

Ten diepste is de zondag een Zondag, gegeven door en gericht op Hem, die Zon der gerechtigheid heet. Daarin ligt het rijke geheimenis van die dag, waarvan de samenleving ook de vruchten mag plukken. In veelomvattende gerechtigheid. Gerechtigheid heeft vanuit Christus immers twee zijden, een geestelijke en een sociale!

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen