VPKN: een constructief voorstel

De aanloop naar de Verenigde Protestantse Kerk in Nederland (VPKN), de samenvoeging van Lutherse, Gereformeerde en Hervormde kerken bekend als het Samen op Weg (SoW)-proces beslaat een lange reeks van jaren. Een dezer dagen wordt - naar mag worden verwacht - het Ontwerp Nieuwe Kerkorde door de hervormde synode in de tweede lezing vastgesteld. Dit betekent echter niet dat hiertegen geen bezwaren leven. Er is een bepaald niet verwaarloosbare minderheid die op wezenlijke punten ernstige bedenkingen heeft. Zelfs lijkt een deel van de bezwaarden uit de Nederlandse Hervormde Kerk (NHK) bij de huidige voorstellen niet met de VPKN mee te gaan.

De kern van het probleem is de tegenstelling tussen de belijdenis van de NHK en die van de VPKN. De belijdenis van de NHK bestaat uit onder andere de Drie FormuUeren van Enigheid. Deze belijdenis (confessie) maakt het eigenlijke van de NHK uit. De VPKN heeft weliswaar eveneens deze belijdenis in haar grondslag opgenomen, maar daarnaast is er plaats ingeruimd voor confessies of verklaringen die daarmee, naar de stellige overtuiging van de bezwaarden, in flagrante strijd zijn. Dit brengt tevens met zich mee dat de grondslag van de VPKN door de bezwaarden strijdig wordt geacht met de ambtseed van de predikanten.

Geconstateerd moet worden dat het theologisch debat over deze problematiek en de betrokkenheid van de predikanten, ambtsdragers en gemeenteleden hierbij veel te wensen heeft overgelaten. Ook stellen wij vast dat de kerkleiders schromelijk tekortgeschoten zijn in hun communicatie met alle geledingen van de kerk. Vele gemeenteleden hebben de indruk gekregen dat de kerkleiders het beeld bepalen en de bezwaarden niet serieus nemen. Hoe dit ook zij, het is evident dat de tijd voor gedegen discussie nu ontbreekt gezien het vergevorderde stadium van het proces. Zoveel is wel duidelijk: indien men op bestuurlijk niveau geen maatregelen treft, zal het SoW-proces tot scheuring leiden.

Wij echter menen dat er een constructieve mogelijkheid is waarmee de bezwaren worden weggenomen en scheuring wordt voorkomen. Ons voorstel is te komen tot een gedeeltelijke 'status aparte'. Anders gezegd: een parallelstructuur, niet in plaats van de in de kerkorde genoemde structuur van ambtelijke vergaderingen, maar ingepast in die structuur.

Om deze mogelijkheid te realiseren is een wijziging van de kerkorde nodig. Die wijziging biedt aan de bezwaarde hervormde gemeenten een ingebedde parallelstructuur op grond van de confessie van de NHK.

Dit is op zich niets nieuws en ook niets bijzonders. In de kerkorde art. 18.3 staat namelijk aangaande de Evangelisch-Lutherse Kerk: 'Een wijziging in de kerkorde betreffende de Evangelisch-Lutherse synode kan eerst in eerste lezing worden vastgesteld na instemmend advies van de Evangelisch-Lutherse synode'. Hiermee bezit de Evangelisch-Lutherse Kerk een gedeeltelijke 'status aparte', die ook voor de bezwaarde gemeenten kan worden gekopieerd. Wat betekent dit in de praktijk?

Dit betekent dat de betreffende gemeenten verenigd zijn binnen de kerkelijke structuur van de VPKN op grond van de vigerende gereformeerde confessie (de zogenaamde ingebedde parallelstructuur). Ten overvloede: het gaat niet om een structuur, die de in de kerkorde genoemde structuur van ambtelijke vergaderingen vervangt, maar die daarin wordt ondergebracht. Deze structuur die wij voorstellen biedt onzes inziens de nodige ruimte en ontspannenheid om het theologisch en maatschappelijk debat te verdiepen.

De functie van zo een bovenplaatselijke structuur is de volgende mogelijkheden te bieden:
- ontmoeting van gemeenten tot bezinning en onderling overleg;
- het treffen van regelingen voor consulentschappen en vacaturediensten;
- het opstellen van een nader overeen te komen lijst van onderwerpen onder gezag van en overeenkomstig het kerkrecht van de VPKN. Uiteraard mogen de te treffen regelingen niet in strijd zijn met het recht van de kerk als geheel. Onder de bedoelde onderwerpen dienen in ieder geval te worden opgenomen die kwesties die voor de betreffende gemeenten direct voortvloeien uit de verschillen van inzicht aangaande de confessie van de VPKN. Hieronder zijn te noemen:

 - een artikel over het huwelijk;
- een artikel waarin de vrijheid om geen vrouwelijke ambtsdragers te hebben wordt geregeld;
- regels voor het ambt alsmede voor het oefenen van tucht;
- regels voor doop en avondmaal.

Het bovengenoemde debat wordt bevorderd door de vergaderingen van de parallelle structuren jaarlijks over het gevoerde beleid en de genomen beslissingen te laten rapporteren aan de ambtelijke vergadering van de VPKN.

De theologische en bestuurlijke opvatting van een gedeeltelijke 'status aparte' en de praktische invulling van de ingebedde parallelstructuur is door ons uitgewerkt in een stuk dat meerdere keren met het moderamen van de NHK, het hoofdbestuur van de Gereformeerde Bond en het Comité tot Behoud van de NHK is besproken. Hoewel de betrokkenen nog voetangels en klemmen zien liggen zijn wij van mening dat er geen steekhoudende argumenten zijn om niet de weg die wij hier voorstellen te kiezen en aldus uit de problemen te komen. Het is samen of weg. Om te komen tot realisatie van ons voorstel is nu eerst nodig dat de hervormde synode naast de eventuele (voorlopige) vaststelling van de kerkorde van de VPKN zich vanuit zijn verantwoordelijkheid voor het geheel van de kerk buigt over dit voorstel (via de kerkelijke weg van de Werkgroep Kerkorde) en zich uitspreekt over de hier voorgestelde structuur. Vervolgens wordt dat aan de triosynode voorgelegd.

Tenslotte, van het in dit stuk geformuleerde voorstel is onzes inziens voor de VPKN meer heil te verwachten, dan van het verder gaan op de weg van compromis-formuleringen. In ons voorstel wordt het wezen van SoW niet aangetast. Het maakt bovendien een einde aan de vrijblijvende opstelling van de modaliteiten in de NHK zoals die zich nu manifesteert. De huidige problemen zijn daardoor zelfs mede ontstaan. Er zou eenheid moeten zijn in de kerk. Dat is waar. Maar een gewaarborgde eigenheid van een bezwaard deel binnen de structuur door ons voorgesteld kan in het bijzonder door het theologische gesprek onderling wezenlijker bijdragen aan de eenheid dan het huidige perspectief van een schijneenheid.

In elk geval ontstaat een nieuwe situatie nu de NHK verdwijnt. Wij menen dat wij hebben aangegeven hoe die situatie met een nieuwe kerkelijke structuur optimaal vorm gegeven kan worden.

Prof. dr. G. van Dijk is lidmaat van de hervormde gemeente van Lienden.
Ds. T. Ouwerkerk is hervormd predikant van Zetten-Andelst.
Artikel en initiatief zijn op persoonlijke titel.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen