Omslag op hervormde synode

In veel gemeenten is op de zondag voorafgaande aan de zitting van de hervormde synode indringend voorbede gedaan. De Hervormde Kerk stond voor een historisch moment, namelijk de vaststelling van de kerkorde voor de verenigde kerk, waarin zij, na een nog te nemen verenigingsbesluit, in de toekomst zal opgaan. Na de bewogen zitting van afgelopen zaterdag moet eerst worden gezegd 'Rehoboth', de Heere heeft ruimte gemaakt. De zorg dat de vaststelling van deze kerkorde en de verdere ontwikkelingen naar een verenigde kerk tot scheuring in de gemeenten zouden kunnen leiden, werd in bewogen toespraken tot uitdrukking gebracht. Die zorg bleek uiteindelijk breder te worden gedeeld dan uitsluitend binnen de hervormd-gereformeerde flank.

Bij de eerste stemmingen kwamen er toen direct twee verrassende momenten, waardoor er ruimte kwam voor een nieuwe bezinning. Daarbij zal het brede deel van de kerk, waarin de bezwaren tegen de huidige kerkorde en het verenigingsstreven leven, welke positie men daarin ook al gekozen zou hebben, op directe wijze worden ingeschakeld.

Allereerst werd met 38 tegen 29 stemmen een motie aangenomen van ds. J. de Visser, Nieuwdorp, en ouderling J. van Heijst, Bunnik, waarin werd bepaald, dat door dat deel van de kerk, waarin de bezwaren leven, een voorstel mag worden aangereikt om de hervormde, gereformeerde identiteit van gemeenten te verankeren. En vervolgens werd een amendement van ds. P. L. de Jong, Rotterdam, en anderen aangenomen met betrekking tot de naam: 'Verenigde Kerk der Hervorming in Nederland'. Het aannemen van dit laatste amendement betekende dat de definitieve tekst van de kerkorde niet kon worden vastgesteld.

Zo werd de synodezitting op een andere wijze een historisch moment dan werd verwacht. Op het laatste moment kwam de hervormde synode nog eens tot een diepgaand beraad, waarin de verworteling van deze kerk in de historie van de Reformatie duidelijk aan het licht kwam. Er vielen direct na de stemmingen hoge woorden als 'besturing' en 'geschenk uit de hemel'. Oud. J. van Heijst sprak over 'een teken van de Heilige Geest, die onverwacht kan werken'.

Welke woorden men ook kiest: er werd ruimte gemaakt, zodat spanningen niet escaleerden. De Hervormde Kerk kwam in dit uur nog weer eens uit bij de grondnoties van haar eigen kerkzijn.

Opening

Bij de opening van de zitting merkte ds. B. J. van Vreeswijk, de nieuwe synodepreses, op dat er de laatste weken veel meeleven en gebed is gebleken, vanuit bewogenheid om de kerk. Dat geeft voor de synode een grote verantwoordelijkheid. Verder vroeg hij de vergadering toestemming gebruik te mogen maken van een kerkordelijke bepaling, op grond waarvan hij zich van stemming wilde onthouden. Zijn persoonlijke visie inzake het SoW-proces heeft hij in de jaren, waarin hij synodelid was, genoegzaam duidelijk gemaakt. Nu was hij als preses geroepen voor de hele kerk verantwoordelijk te zijn. Bij acclamatie werd hem toestemming verleend zich van alle stemmingen te onthouden.

De leden van de synode

Hier volgt nu een samenvatting van wat door de onderscheiden synodeleden is gezegd. Enkele teksten zijn in dit nummer integraal afgedrukt, t. w. van Ds. C. Blenk, ds. D. C. Floor, ds. J. Harteman en ds. R L. de Jong. In het hiervolgende beperken we ons tot wat in de morgenvergadering aan de orde kwam.

Ds. M. A. Kuyt, Veen, uitte diepe zorg om het SoW-proces en vroeg waarborgen voor kerkelijke leefbaarheid van bezwaarde gemeenten. Per amendement pleitte hij voor de 'ingebedde parallelstructuur', zoals die was verwoord in een nota van prof. dr. ir G. van Dijk en ds. T. Ouwerkerk (zie artikel in de Waarheidsvriend van vorige week). Hij pleitte voor de 'Union'-gedachte voor gemeenten, die, als het gaat om de belijdenis, de sacramenten, ambt en huwelijk, veiligheid wensen. Later heeft ds. Kuyt zijn amendement ingetrokken ten gunste van bovengenoemde motie De Visser-Van Heijst.

Ds. J. de Visser, zelf predikant in een SoW-gemeente, lichtte zijn motie toe. Uitgangspunt was het verlangen om de impasse of een dreigende scheuring te boven te komen. Met zijn motie wilde hij de toezeggingen concretiseren, die al eerder in het verband van de triosynode waren gedaan om meer ruimte te creëren voor bezwaarden in de grondleggende artikelen van de kerkorde. Oud. J. van Heijst voegde toe, dat aanvaarding van de motie tegemoet zou komen aan de wens bij een brede flank van de kerk om de specifieke verbondenheid met de gereformeerde belijdenisgeschriften' vast te leggen.

Ds. B. H. Weegink, Katwijk aan Zee, pleitte voor de naam 'Verenigde Hervormde Kerk in Nederland', om de historische lijn in de naam te bewaren. Zijn amendement werd later met 27 stemmen vóór verworpen. Verder stelde hij, dat de verenigde kerk in het 'kerkgevoel' van velen 'een nieuwe, gemaakte instelling' zal zijn. Enige tijd geleden heeft de hervormde Commissie voor Kerkordelijke Aangelegenheden (KOA) er nog voor gepleit om meer ruimte voor 'eigen vormen van hervormd kerkelijk leven' in te bouwen in de kerkorde: 'maar we hebben er niet voor gekozen'. Ds. A. H. van Veluw, Pesse, stelde - zich daarbij beroepend op ds. A. F. Troost - dat verenigde protestantse kerk taalkundig niet kon, omdat er niet eerder een protestantse kerk was. Later zei ds. B. Wallet daarop, dat men dan maar beroep moest aantekenen bij 'het Hof van een Verenigd Europa'.

Ds. A. W. van der Plas, Waddinxveen, stelde, dat gemeenten, die onder de nieuwe kerkorde hervormd kunnen blijven, dit kunnen tot de grenzen van de eigen gemeente maar niet daarbuiten, bijvoorbeeld in de classis. Samen met ds. J. ter Steege, Steenwijk, pleitte hij in een amendement voor hervormde classicale vergaderingen. Later werd ook dit amendement ingetrokken ten gunste van de motie De Visser.

Ds. L. Korevaar, visitatoren generaal, vreesde dat we, bezig zijnde met heling, tot nieuwe breuken komen. Ook binnen de Hervormde Kerk zelf zijn momenteel al diepe kloven. Het frappeerde hem echter, dat, wanneer oud-synodeleden elkaar weer ontmoeten, zoals nu in de verdubbelde synode, er ook de vreugde is van de ontmoeting, een reüniegevoel. Verder sprak hij over het onbewuste verlangen in de samenleving naar een ongedeelde kerk. Voor velen betekent de komst van een verenigde kerk 'een nieuwe lente'.

Oud. J. R. van der Kamp, Slochteren, sprak van gemengde gevoelens. Bezwaarden hebben velen op de ziel getrapt. Waarom zijn ze zo 'angstig'? Ze zijn altijd - overigens zowel in het vrijzinnige Odoorn als in Staphorst - al hun eigen weg gegaan, wat er ook in de kerk bepaald werd. Oud. A. Drost, Veen, zei het traject vanaf het begin te hebben meegemaakt en zei ook, dat er reeds veel is gedaan om aan bezwaarden tegemoet te komen. Hij betreurde het dat er bezwaarden zijn met wie niets meer bespreekbaar is. Hij sprak uit op zijn post te zullen blijven om te strijden voor het recht van de hervormde gezindheid, dat is de gereformeerde belijdenis.

Ds. M. Baan, Nijkerk, vergeleek het grondslagartikel in de kerkorde met het statuut van een gefuseerde damvereniging en schaakvereniging.

Leuenberg

Ds. J. te Winkel, Emmen, nu als tweede afgevaardigde aanwezig, stelde dichter bij het vrijzinnige Odoorn te staan dan bij 'Staphorst' en zei ook het hele traject als synodelid te hebben meegemaakt. Hij sprak er zijn teleurstelling over uit, dat langzaam maar zeker de betekenis van Leuenberg was uitgekleed. Eerst stond het in het grondslagartikel. Toen werd het in een nevenschikkend artikel geplaatst. En uiteindelijk is ook 'samenbinding' van de gereformeerde en lutherse traditie veranderd in 'bijeenkomen'. Hij pleitte ervoor, dat de Hervormde Kerk zou blijven staan 'in de spanning van het geding om de waarheid en het gevecht om de ruimte'. Daarvan vond hij nu niets meer terug.

Prof. dr. J. Muis, KOA, zei in de beantwoording van ds. te Winkel, dat de Konkordie van Leuenberg zich niet aandient als belijdend geschrift. Hij zei echter de bezwaren van ds. te Winkel 'volkomen te kunnen begrijpen.' In reactie op ds. D. C. Floor (zie elders diens bijdrage) zei prof. Muis dat, zolang er niet een belijdend geschrift is, waarvoor ds. Floor had gepleit, hij het voor Leuenberg blijft opnemen.

Ds. H. J. Lam, Den Ham, zei dat, als het proces zonder bijsturen verder gaat, er scheuren dreigen. Dringt dat bij ieder wel volkomen door? Willen we de tol van het schisma betalen of is dat een splinter die nu eenmaal vallen moet? 'Laat niemand buiten het schip komen'. Hij herinnerde aan een eerder door hem gebezigd woord 'Heere help ons, wij vergaan'.

Ds. W. J. op 't Hof, Nederhemert, sprak de bede uit 'Heere help ons'. Sprekend 'namens het comité' zei hij, dat deze dag beslissend zou zijn. Gun ons de ruimte te blijven die we zijn. Behoed ons ervoor, dat we de belaching van de wereld worden. We zeggen niet mee te kunnen. 'Vergis u niet, dat zijn er meer dan u denkt'. Hij herinnerde aan de synode van Dordrecht toen de remonstranten buiten de kerk werden gezet. Nu gebeurt het omgekeerde, nu worden rechtzinnigen er buiten gezet, met dit verschil dat het nu om hele gemeenten gaat. 'U vermoordt ons hervormd zijn'. Dr. op 't Hof kreeg als enige de gelegenheid een stemverklaring in deze af te leggen.

Ds. J. Hammen Hoofddorp, herinnerde eraan, dat oorspronkelijk al op 31 december 1995 de fusie een feit zou zijn. Hij pleitte voor een concrete gezamenlijk stap. Er is voldoende aan de bezwaarden tegemoet gekomen.

Ds. R. van Kooten, Soest, sprak zijn ver­ wondering en dankbaarheid uit over de motie De Visser. Het zou een zegen zijn wanneer een scheuring zou worden voorkomen. 'Als de synode twee mijlen meegaat, stemt niemand tegen zijn overtuiging.'

Ds. P van der Kraan, Bleskensgraaf, zei geen continuïteit te kunnen ontdekken tussen de kerkorde van 1951 en deze kerkorde. Hij pleitte ervoor de motie De Visser-Van Heijst aan te nemen. De haarscheuren worden al zichtbaar. Kerken van de afscheiding zullen winst boeken.

Ds. E. Westrik, Dordrecht, zei, dat het hem koud om het hart werd als hij hoort spreken over een 'status aparte' voor de bezwaarden. Past een aparte status wel bij het Evangelie? 'Voor Christus zal alle knie zich buigen'.

Ontraden

Alle ingediende moties en amendementen werden door leden van KOA met argumenten, die steeds ook eerder waren opgevoerd, ontraden. Dr. P. van den Heuvel sprak tegen, dat er voor de luthersen een 'status aparte' was gecreëerd. Alle lutherse gemeenten vallen ook onder dezelfde regels als de andere gemeenten, ook wat betreft de classis. Een eigen synode is hun gelaten, opdat zij 'hun erfenis kunnen bewaren' en vanwege 'hun oecumenische contacten.'

Dr. Van den Heuvel stelde, dat het de kerkelijke weg is om via consideraties inzake de ordinanties te bereiken wat men wil verbeteren. Zelf opperde hij de mogelijkheid om in de proponentsbelofte voor de predikanten, die hij geen eed wilde noemen, differentiatie aan te brengen en deze uit te breiden naar 'het calvinistisch erfgoed.'

Enkele synodeleden kritiseerden het constant 'ontraden' van de motie en de amendementen van KOA en onderstreepten de eigen verantwoordelijkheid van de synode. Bij de stemmingen werd dat tot uitdrukking gebracht. De motie De Visser-Van Heijst en het amendement De Jong c.s. werden aanvaard, met het gevolg dat geen eindstemming kon plaatsvinden inzake de kerkorde.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen