Het Evangelie van het Kruis

De Verzoening door Jezus Christus aangebracht voor onze zonde en schuld op het Kruis van Golgotha mag het hart van het christelijk geloof heten. Mr. Guillaume Groen van Prinsterer drukte zich in deze ooit heel krachtig uit:

'Buiten de leer van de om niet (gratis) verleende genade, die Jezus Christus belijdt als waarachtig God en waarachtig mens en Zijn dood aanvaardt als een volkomen verzoening voor al onze zonden is er voor ons geen gereformeerde kerk, zelfs geen christelijke kerk'

In deze geladen volzin zegt Groen heel wat. Allereerst dat we belijden dat Jezus Christus waarachtig God en waarachtig mens is. God is mens geworden, het Woord is vlees geworden. Met die belijdenis staat of valt de kerk. Deze belijdenis is reeds vroeg in de kerk verwoord tijdens de kerkvergadering van Nicea (325 na Chr.). En onlosmakelijk met deze belijdenis verbonden is de Verzoening door voldoening. Hij, Christus, voor ons gestorven omdat wij anders de eeuwige dood zouden moeten sterven, zegt het klassieke avondmaalsformulier. Alleen een Middelaar, die tegelijk waarachtig God en waarachtig mens is, kan betalen voor onze menselijke schuld, zegt de Heidelbergse Catechismus (zondag 5). Neem dit hart weg uit de theologie en de verkondiging en de kerk is dood, een dode geworden.

Aangevochten

De leer aangaande de verzoening is de eeuwen door ook aangevochten of scheef getrokken. Ik noem vier ontsporingen.

1. Soms verbleekte de belijdenis, dat Jezus waarachtig mens is geweest. Binnen de Oosters Orthodoxie lijkt het soms wel of het kruis in de hemel heeft gestaan in plaats van op de aarde. Maar ook in allerlei mystieke stromingen, tot in mystiekbevindelijke kring binnen het gereformeerd protestantisme toe, bleef het waarachtig mens-zijn van Jezus onderbelicht of verdween het soms geheel. Maar Jezus heeft ons ganse menselijke leven geleefd. Waar Hij was, was Hij om zo te zeggen te fotograferen. Daarom heeft Verzoening ook consequenties voor de aardse verbanden van het leven.

2. De andere kant van de medaille is, dat steeds weer het God zijn van Jezus Christus werd ontkend of naar achter gedrongen. Dan wordt Jezus een navolgenswaardig mens. Wanneer dan nog over verzoening werd of wordt gesproken is er geen sprake meer van het offer, dat Hij bracht. Zijn lijden is slechts voorbeeld-ig.

In de zestiger en zeventiger jaren greep wereldwijd de bevrijdingstheologie om zich heen. Het ging daarin om bevrijding van onderdrukte volkeren, rassen en klassen. In die jaren verscheen een geschrift in Zuid-Afrika, waarin werd gesteld, dat het Kruis van Christus daar was, waar het bloed van de onderdrukte zwarten drupte.

Het Kruis in het lijden van mensen. De gevolgen van de Verzoening werden voor de Verzoening zélf aangezien.

In 1971 verscheen in de Hervormde Kerk een Getuigenis, gericht tegen deze politieke theologie, ook wel messiaanse theologie genoemd. Daarin werd gezegd:

'Dan wordt verzoening ons menselijk werk...Wij verzetten ons tegen een verpolitisering van het leerstuk der verzoening, waardoor het in de verzoening alleen en uitsluitend zou gaan om de verhouding van mens tot mens, van volk tot volk. Verzoening is een rechtsgeding tussen God en mens...'

Deze politieke theologie en aanverwante prediking is sterk op retour gekomen. Maar de gedachte erachter is niet weg.

3. In het genoemde citaat van Groen van Prinsterer wordt gesproken over de leer van de om-niet verleende genade. In de Verzoening komt het genade-karakter van het heil tot uitdrukking. Jezus stierf in onze plaats, betaalde voor onze schuld. Daartegen is ook altijd verzet geweest. Ten diepste leeft verzet tegen genade in het hart van de enkele mens. Prof. dr. A. A. van Ruler zei ooit, dat hij lang ook zich had verzet tegen het ergerniswekkende Evangelie van het Kruis, van de Verzoening, en er zich uiteindelijk aan gewonnen moest geven.

Maar in kerk en theologie is telkens weer ook openlijk verzet aangetekend tegen dit genadekarakter van de verzoening. In de zestiger jaren kwam de vrijzinnige hervormde theoloog prof. dr. P. Smits tot de geruchtmakende uitspraak, dat het zijn eer te na was dat een ander voor zijn schuld zou betalen. 'Geef mijn portie maar aan Fikkie, ik wens te staan voor de gevolgen van mijn eigen daden.' Recent is dat verzet tegen het genadekarakter van de Verzoening weer overal gebleken. Het boek van de gereformeerde Kamper hoogleraar C. J. den Heyer, Verzoening - bijbelse noties bij een omstreden thema - , heeft een stroom van reacties teweeg gebracht, omdat ook Den Heyer de Verzoening door voldoening loochent. Hij meent zelfs te mogen stellen dat de Evangeliën ook geen grond bieden voor de gedachte, dat Jezus Zijn bloed heeft gestort tot betaling van de zonde en dat Jezus Zichzelf ook nooit als Middelaar heeft verstaan.

4. Tenslotte moet ook nog gewezen worden op de wijd verbreide gedachte, dat verzoening algemeen is, dat alle mensen in de Verzoening delen. Deze leer van de algemene verzoening betekent in feite, dat de oproep tot bekering en geloof in de Middelaar niet meer nodig is. Alle mensen zijn met God verzoend - als tenminste nog op deze wijze over verzoening wordt gesproken - , alleen: christenen weten het, anderen niet. Dat wordt in allerlei toonaarden verwoord: Er is ook kerk buiten de kerk, anoniem christendom; Christus is ook in andere religies tegenwoordig en daarom zijn alle godsdiensten gelijk of gelijkwaardig.

De leer van de algemene verzoening heeft tot consequentie, dat de missionaire opdracht van de kerk, om in de wereld te betuigen, dat er alleen redding is door het bloed van Christus, in feite overbodig wordt. Evangelisatiewerk is dan achterhaald. Zending voltrekt zich dan per consequentie nog slechts op het sociale vlak. Een social Gospel, een sociaal Evangelie is wat rest. Maar als Paulus zegt, dat God in Christus de wereld 'met zichzelf verzoenende' was, zegt hij er in één adem achter: wij bidden u van Christuswege: laat u met God verzoenen (2 Kor. 5:19, 20).

Geloof in de verzoening vraagt om bediening der verzoening en dienst der verzoening, in de verkondiging, de zending en het evangelisatiewerk.

Ter sprake

Om dit alles moet de Verzoening steeds ter sprake komen en is dit hart van het christelijk geloof en belijden vandaag ook allerwegen ter sprake.

Persoonlijk kan ik mij niet herinneren, dat er eerder zo breed aandacht is gegeven aan het thema Verzoening dan op dit moment. Dat heeft zeker ook te maken met het feit, dat het thema expliciet aan de orde is gesteld. Eerst in het Zwitserse Graz, waar vorig jaar een oecumenische conferentie in Europees verband werd gehouden. De stukken, die ons vanuit Graz bereikten, ademden ook weer een sterk horizontale geest. De klassieke leer van de Verzoening kwam niet duidelijk naar voren. Naar buiten toe kwam in ieder geval het beeld naar voren, dat verzoening vooral een zaak is van doen, van handelen tussen mensen, volkeren en bevolkingsgroepen. Verzoening in actie!.

In orthodox kerkelijk Nederland werd nauwelijks aandacht gegeven aan Graz. De aandacht bleef beperkt tot een oecumenische elite. Voor dit jaar is nu echter ook in Nederland het thema uitdrukkelijk aan de orde gesteld door de Raad van Kerken in Nederland. Op 21 april wordt in Kampen de tweede Kerkendag gehouden met als thema Verzoening. Naar het zich laat aanzien zal deze Kerkendag een breder setting krijgen.

Dit laatste is ook mede daarom te verwachten, omdat de bezinning op het thema Verzoening zeer is gestimuleerd vanwege de onrust, die is ontstaan rondom de publicatie van prof. dr. C. J. den Heyer in de Gereformeerde Kerken. Dat is de positieve reactie, die erop is gekomen.

Intussen gaat er vandaag, in de bezinning, die breed op gang is gekomen, een appèl uit op alle kerken en op alle christenen in dit land. Daarvan is de orthodoxe kring niet uitgezonderd. Immers gaat het er niet alleen om, dat de Verzoening met de mond beleden worden. De vraag is ook of dit hoge leerstuk met het hart wordt geloofd. Wie hoge woorden spreekt, als het gaat om afwijking van de leer der Verzoening in bepaalde stromingen van de kerk, mag de vraag niet ontwijken of Verzoening inderdaad dan in bijbelgetrouw of rechtzinnig Nederland het hart van het geloof en belijden vormt. 'Wij geloven met het hart en belijden met de mond', zegt de Nederlandse Geloofsbelijdenis herhaaldelijk; in die volgorde.

Nog een stap verder: vormt de Verzoening het hart van de prediking? Dan kan het niet anders of de prediking zal trinitarisch zijn.

God de Vader is door het Middelaarswerk van de Zoon verzoend met een wereld verloren in zonde en schuld.

En de Heilige Geest draagt de Verzoening binnen in het mensenhart, zodat een mens zich het eigendom van Christus mag gaan weten. Zonder Verzoening geen kerk, geen geloof. Geen geloof zonder Verzoening.

De nieuwe bezinning, die op gang gekomen is op het hart van het Evangelie, dringt tot de vraag hoe Christocentrisch de prediking is, zonder dat tekort wordt gedaan aan het werk van de Vader en de Heilige Geest. Want de Verzoening gaat uit van de Vader, de Zoon en de Heilige Geest.

Is binnen orthodox kerkelijk Nederland de prediking altijd op de toonhoogte van de Verzoening. Theocratisch, Christocentrisch en Geestdoorademd?

Kruis en Opstanding

Christus is aan het Kruis gestorven voor onze zonden en Hij is opgestaan tot onze rechtvaardiging. Dat is Paasgeloof vanuit het Evangelie van het Kruis. Daarom is er sprake van Verzoening.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen