Boekbespreking

Malamud (1914-1986) behoorde in Amerika tot de voorstaanstaande, joods-Amerikaanse schrijvers. Zijn ouders verlieten aan het begin van deze eeuw Rusland onder de druk van de gruwelijke pogroms die aan duizenden joden het leven kostte. Velen kwamen in Amerika terecht. In New York (Brooklyn) werd Bernard op 26 april 1914 geboren. Hoewel daar vrijheid voor joden was, was de discriminatie in de Nieuwe Wereld er niet minder om. Malamud was al niet jong meer toen hij begon te schrijven: in 1952 verscheen zijn eerste roman (The Natural in een Nederlandse vertaling De favoriet geheten). Naast romans schreef hij ook verhalen. Uitg. Meulenhoff gaf onlangs in een prachtige editie alle 55 verhalen uit in één band, uit het Engels opnieuw vertaald door L. Coutinho, Guido Golüke, Else Hoog, Ko Kooman en Dorinde van Oort. Het eerste verhaal is van 1940 en het laatste van 1984-'85.

Van joodse schrijvers is onder ons het meest bekend geraakt Chaim Potok. Ik zie tenminste bij nogal wat gemeenteleden boeken van hem in de kast staan. Veel minder bekend gebleven is Nobelprijswinnaar (1978) Isaac Bashevis Singer met o.a. Yentl (1961), Het landgoed (1967) en Sosha (1978). Maar Bernard Malamud is, vermoed ik, geheel onbekend. Toch wie eenmaal aan zijn werk begint, kan er zich moeilijk meer aan onttrekken. Dat heeft, wat mij zelf betreft, toch vooral te maken met de joodse achtergrond van de schrijver en zijn verhalen.

Niet dat hij dat jood-zijn zo nadrukkelijk aan de orde stelt in zijn verhalen. Wel kleurt het de tekening van de personen die een rol spelen. Het joodse lijden om zo te zeggen kleeft aan het leven en de levensloop van zijn personages. Dat begint al direct in het eerste verhaal waarin Morris Lieberman zich herinnert hoe hij als kind een potige Russische boer een wagenwiel zag grijpen en naar een vluchtende joodse doodgraver slingeren. En nu de nazi's aan de macht zijn voelt hij diezelfde wurgende angst weer die hij toen voelde als jongen van vijftien jaar tijdens de gruwelijke pogroms in Rusland. Angstig en gedreven volgt hij in Brooklyn de berichten over de Duitse inval in Frankrijk en raakt in paniek als de nazi's Parijs binnenmarcheren. In het verhaal 'De vrouwe van het meer' raakt Henry Levin, met vakantie aan het Lago Maggiore, verliefd. Zijn naam herinnert hem te veel aan zijn jood zijn en hij laat zich daarom inschrijven als Henry R. Freeman. Hij verzwijgt dat hij jood is. De verbintenis met de vrouw op wie hij tot over zijn oren verliefd is ketst af juist omdat hij zegt geen jood te zijn. De vrouw is joods en wil alleen maar met een jood een verbintenis aangaan. Jood-zijn veroorzaakt lijden. Het is het 'oude lijden' van alle eeuwen. Velen zijn arm, komen nauwelijks aan de kost, zijn weduwnaar, leven in diepe eenzaamheid, twijfelen aan hun bestaan, leven ontheemd en raken soms ontluisterd. Dat geldt in ieder geval voor de verhalen die vóór de zestiger jaren verschijnen. Daarna komt het jood zijn minder nadrukkelijk aan de orde, maar het blijft wel door situaties heenschemeren.

Het is echter ook weer niet allemaal tragiek wat de klok slaat. Melancholie is meer de sfeer, doordrenkt van komische gebeurtenissen. In een interview heeft Malamud eens gezegd dat hij opzettelijk zoekt naar een komisch effect. Humor die de gebrokenheid van dit leven draaglijk maakt. Jood-zijn, verstrooid geraakt over de hele wereld, begenadigd met uitzonderlijke talenten op het gebied van kunst en cultuur, de meest bizarre situaties beheersend, het blijft intrigeren. De verhalen van Malamud beitelen zich in je geheugen. Als je na lezing van vele verhalen terugbladert en alleen weer door het opschrift herinnerd wordt aan wat je las, verrijst het beeld van de mensen en hun toestanden opnieuw voor je.

In deze dagen van herdenken (4 en 5 mei, 14 mei 50 jaar staat Israël), kom je in de verhalen van Malamud mensen tegen die om hun joodzijn veel wederwaardigheden over hun hoofden hebben heengekregen. Het blijven medemensen die om hun jood-zijn een gloed van smart én van aanzien blijven houden. Wat zal er nog eens gebeuren, denk je dan, als de God van dit volk zal opstaan en Zich voor eeuwig over hen zal ontfermen?

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen