Geloof in levensstijl

Dinsdag 28 april jl. werd aan de Erasmus Universiteit van Rotterdam het boekje gepresenteerd met bovenstaande titel. Het is een uitgebreide samenvatting van het 'Nationaal onderzoek onder de Nederlandse jeugd' dat vorig jaar werd gehouden. In de Stichting participeerden de Christelijke Hogeschool Ede, het Christen-Democratisch Jongeren Appèl, Conferentiecentrum De Bron, Continental Sound, Kunstenbond CNV, de Evangelische Omroep, de Koninklijke Militaire Bond Pro Rege, het Leger des Heils, het Ned. Bijbelgenootschap, het Ned. Dagblad, de Sint Willebrordusstichting, Stichting Elisabethbode, Stichting Gereformeerd Jeugdwelzijn, Youth for Christ en de Unie voor het Christelijke Onderwijs.

Het onderzoek gebeurde door de vakgroep Sociologie van de Erasmus Universiteit onder supervisie van de hoogleraren M. A. Zwanenburg en A. C. Zijderveld. Hoofdonderzoeker was dr. J. F. A. Brasten. Wat zijn de opvattingen en interesses van de christelijke jongeren? Wat betekenen religie en godsdienst voor hen en welke verschillen zijn er tussen hen?

Ontkerkelijking

Een van de conclusies die uit het onderzoek getrokken kan worden, is dat de ontkerkelijking doorgaat. De dominante stroom in de samenleving is individualisering, welvaartsgroei, consumentisme en nuttigheidsvragen.

Veel jongeren blijken wel waardencriteria te hanteren, waarbij medemenselijkheid, tolerantie en gezinswaarden hoog scoren, en christelijke jongeren vallen op door socialer denken. Maar de secularisatie zet door. In de orthodoxe structuren, lees ik in het voorwoord, knelt de band en willen jongeren meer 'lucht en ruimte' om te leven.

15-24 jarigen

Het onderzoek werd verricht onder tweeduizend jongeren van 15-24 jaar. Een paar percentages: 57% van de Nederlandse jeugd rekent zich niet tot een kerkgenootschap. Dat verschilt van de cijfers van het Sociaal en Cultureel Planbureau, dat 77% aangaf. De reden daarvan is: de aard van de gestelde vragen en het feit dat de vragen schriftelijk werden gesteld, waardoor men de gelegenheid had het geheel van de vragen te overzien en genuanceerder te antwoorden. 14% van de jeugd gaat eens per week naar de kerk en 65% nooit. 22% heeft het geloof van de ouders vaarwel gezegd en 20% (vooral gereformeerde jongeren) heeft het ouderlijk geloof ingeruild voor een evangelische stroming.

Christelijke jongeren

Zijn de percentages van christelijke jongeren veel anders? Wat de kerkgang, betreft wel. Maar het rapport zegt: ook de christelijke jeugd kijkt naar Veronica en houdt van housemuziek. Bovendien worden kerkleden minder kerks. In 1970 woonde 67% eens in de twee weken een kerkdienst bij, nu is dat 43%. De jongeren zijn in dat proces trendsetters.

Daarnaast is er bij veel jongeren een oplevende interesse voor het geloof als we zien naar de toenemende belangstelling voor de EO-jongerendagen (gemiddeld 30.000 jongeren) en het Youth for Christ Flevofestival (10.000 jongeren). Komen de jongeren daar voor de sfeer, de muziek en de gezelligheid of gaat het hen om het geloof? Toch, de ontkerkelijking heeft vooral betrekking op het ledenverlies van de kerken.

Jongeren 'shoppen' ook, van de ene groep of gemeente naar de andere. 'Ik zoek wat nieuws, maar ik weet nog niet in welke richting ik moet zoeken; ik kijk heel breed om me heen', zegt een jongere. De vraag naar zingeving op zich verandert niet, maar de wijze waarop jongeren hun geloof tot uiting (willen) brengen des te meer, zegt het rapport.

Zorgvuldig

Ik moet zeggen, dat men met het onderzoek uiterst zorgvuldig te werk is gegaan. De geënquêteerde jongeren kwamen aan de ene kant uit een algemeen bestand, zowel niet-christelijke als christelijke jongeren, de zgn. groep 'landelijke jeugd' en aan de andere kant uit de bestanden van de EO Ronduit Club, van Continental Sound (gospelconcerten), van Youth for Christ en van het Christen-Democratisch Jongeren Appèl (CDJA). Er werden ook 31 mondelinge gesprekken gevoerd om nog eens nader door te vragen en voor nadere uitleg.

Thema's

De vragen gingen onder andere over de volgende thema's: kerkgang (ca. 80% van de EO-jongeren en 31% van de CDJA-jeugd gaat eenmaal per week of vaker naar de kerk, 65% van de landelijke jeugd gaat nooit of bijna nooit), kerkelijke activiteiten (45% van de EO-Ronduit jongeren bezoekt de catechisatie en 62% gaat naar een bijbelclub, voor de CDJA zijn de percentages resp. 51% en 39%). 68% van de EO-Ronduit jeugd leest (bijna) dagelijks de Bijbel, de CDJA-jongeren komen op 24%, terwijl 75% van de landelijke jeugd aangeeft de Bijbel nooit te lezen.

Andere thema's zijn: bidden, het geloof in leven na de dood, het geloof in een persoonlijke God (landelijk zegt 28% ja) en politiek (29% van de EO-Ronduit jongeren stemt RPF, terwijl 5 a 7% van de christelijke jongeren zegt niet te gaan stemmen).

Levensstijl

De vijf activiteiten waar de jongeren zich het liefst mee bezighouden zijn: televisie kijken (weinig verschil tussen de christelijke en landelijke jeugd), thuis naar muziek luisteren (percentage gelijk), cafébezoek (39% van de EO-Ronduit jongeren, 58% van de landelijke jeugd), winkelen en lezen. Christelijke jongeren kijken naar vrijwel dezelfde tv-programma's als de landelijke jeugd, terwijl andersom de landelijke jeugd weinig affiniteit heeft met EO-programma's.

Cultureel gezien scoren de CDJA-jongeren het hoogst (klassieke muziek 21% tegen 13% bij de EO-Ronduit jongeren). In het algemeen gesproken gooit klassieke muziek bij jongeren geen hoge ogen.

Gereformeerde Gezindte

Er zou nog veel meer van dit onderzoek gezegd kunnen worden.

De vraag is hoe de cijfers geweest zouden zijn als jongeren uit de Gereformeerde Gezindte in het onderzoek betrokken waren. Aan de ene kant vindt men deze jongeren ook onder de EO-jeugd en bijvoorbeeld bij concerten van Continental Sound. Aan de andere kant geeft het onderzoek, als het om deze jongeren gaat, toch een vertekend beeld.

Is er echter reden om aan te nemen dat de percentages veel anders zouden zijn? Mini-enquêtes onder jongeren uit de Gereformeerde Gezindte geven aan dat dat lang niet altijd het geval is. Ik denk aan een onlangs gehouden enquête onder HGJB-jongeren, waaruit bleek dat een op de vijf jongeren voor zijn 18e (!) jaar seksuele gemeenschap heeft gehad en dat 77% van hen zich daarover niet schuldig voelt tegenover God (Reformatorisch Dagblad). En als de percentages veel anders zijn, hoe zal dat zijn over een aantal jaren? Heeft de Gereformeerde Gezindte reden om aan te nemen dat de secularisatie en ontkerkelijking hun jongeren voorbij gaat? Het zou wellicht goed zijn om een dergelijk onderzoek eens afzonderlijk onder deze jongeren te houden.

Kerkdienst

Cijfers zeggen niet alles. En jongeren-nu kunnen over enkele jaren anders reageren. Maar de cijfers zijn er ook niet voor niets. Bovendien is de leeftijd (15-24 jaar) ruim genomen. Het gaat niet alleen om jongeren in de puberteit of om jongeren die hun identiteit nog niet hebben gevonden.

Het geeft te denken wat kerkgaande jongeren blijkens het onderzoek van de kerkdienst zeggen: 'De kerk zou aantrekkelijker zijn als het allemaal niet meer zo ongezellig is, niet zo saai; en de preek wat korter, over dingen die je kunt toepassen op het dagelijks leven, waar je wat aan hebt' (meisje van 15 jaar). Veel jongeren pleiten voor aanpassing, niet wat de boodschap betreft, maar van de vormen, die hen weinig of niet meer aanspreken.

Spreken wij, dominees, de jongeren weinig of niet aan? Of komen ze wel naar de kerk, als een goede traditie, maar de boodschap van het Evangelie gaat voor het merendeel langs hen heen? Is het niet goed om grondig over de vormen na te denken? En wat de preek betreft, ik moet denken aan wat ik van Maarten Luther las. Luther schreef, toen hij op de hoogte van zijn roem was, eens aan iemand om alle boekjes, liederen en kinderverhalen, die men kon vinden, om zich te oefenen om eenvoudig te preken en hij schreef erbij, dat hij de landman op het veld, de moeder in haar huis en de jongeren op straat bespiedde om hun taal te leren.

Ik geloof in de Heilige Geest

Enquêtes en onderzoeken zeggen niet alles. De Heilige Geest kan onverwachte openingen en wendingen geven. De Heilige Geest bindt ons aan het Woord. Maar de Heilige Geest wil ook dat we middelen en mogelijkheden aangrijpen om mensen, in dit geval jongeren, te bereiken.

Het is niet voor niets dat de Heilige Geest met Pinksteren in allerlei talen doet spreken, zodat mensen de discipelen in hun eigen taal horen. Daar hoort ook de taal van de jongeren en van de geseculariseerde mens van de bijna-21e eeuw bij. Voorgangers, ambtsdragers en jeugdleiders mogen dat gedurig bedenken. Ik denk daarbij ook, wat onze gezindte betreft, aan het goede werk van de HGJB. We mogen (moeten) leren gemeente te zijn voor oud en jong. De Geest moge wijsheid geven om de jeugd bij de kerk (bij het Woord!) te bewaren. En om ook nog anderen te bereiken die van het Evangelie vervreemd zijn.

N.a.v. Geloof in Levensstijl. Nationaal onderzoek onder de Nederlandse jeugd., uitg. Christen Vandaag B.V., Utrecht, 92 blz.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen