Om de kracht van de overtuiging

Van Luther dichtte Willem de Mérode, dat, wanneer hij, 'de driftgebonden boer', zong, de wanden van zijn kamer dreunden. Met zijn vijfennegentig stellingen, die hij ooit heeft aangeslagen aan de deur van de slotkapel in Wittenberg, heeft hij ook de wanden van de kerk in zijn dagen doen dreunen. Luther zelf moge over zijn timmerwerk geen schriftelijke bevestiging hebben nagelaten - zijn vriend Melanchton deed dat dertig jaar na datum - en de geleerden mogen dan nog steeds vorsen naar de echte datum, waarop het gebeurde, de echo ervan is eeuwenlang kerkelijk en maatschappelijk in Europa (en daarbuiten) te horen geweest.

Zo zal het, naar het zich laat aanzien, met het timmerwerk van de secretaris-generaal van de Hervormde Kerk en bisschop Simonis bij de gebouwen van de Eerste Kamer in Den Haag vorige week wel niet toegaan. Het aanslaan van hun stellingen aan die Haagse deur, als onderstreping van een grootscheepse handtekeningenactie uit 21 joodse en christelijke kerkgemeenschappen tegen de 24-uurseconomie, is echter wel een verblijdend signaal geweest in de broodnodige maatschappelijke discussie inzake arbeid en rust, met de zondag als inzet voor 'een collectief rustmoment' .

Luthers stellingname begon met de woorden 'uit liefde voor de waarheid en met het doel deze te doorgronden'. Zo hoog schatten we de stellingname van dit moment niet in. Het aanslaan van stellingen aan de poorten van de parlementaire burelen was best een origineel idee. Maar met het idee zelf houdt voorlopig de vergelijking met Luthers spijkerwerk op. Luther kwam uiteindelijk voor de Rijksdag terecht. Dat zien we met de twee Haagse timmerlieden nog niet gebeuren.

Weerklank

De gevoerde actie heeft duidelijk weerklank gevonden. 850.000 handtekeningen is niet niets. Wanneer we bedenken, dat de actie hoofdzakelijk door en binnen kerkelijke gemeente is gevoerd, mag van een hoge respons gesproken worden. Wanneer we echter bedenken, dat de actie ook maatschappelijk breed werd gedragen, zelfs werd ondersteund door de vakcentrales CNV en FNV, door de milieubeweging en sportorganisaties, alsook door de jongerenbeweging van de PvdA, die in één adem werd genoemd met die van CDA, SGP en RPF, is het resultaat toch ook weer betrekkelijk. Toen enkele maanden geleden Amnesty International een straatactie organiseerde voor mensenrechten in de wereld, leverde dat in enkele weken (dagen) tijds twee miljoen handtekeningen op. Op straat was van de actie van de kerken, naar mijn waarneming, weinig of niets te merken. De kerken zelf hebben, met handtekeningenlijsten bij de uitgang van de kerken, ongetwijfeld een leeuwendeel geleverd. Wat is het effect geweest van de ondersteuning van genoemde maatschappelijke organisaties?

Het signaal, dat is afgegeven, heeft in ieder geval - meldde dagblad Trouw - de demissionaire minister Wijers van economische zaken niet bereikt. 'Er is geen duidelijke tendens naar een 24-uurseconomie', herhaalde hij nog eens. Met de uitgesproken wens om een volksreferendum te houden, maakte hij korte metten. Daaraan ligt geen duidelijke vraagstelling ten grondslag, meent hij. Inmiddels had de minister zelf al wel de uitslag van een volksraadpleging (in geënquêteerde vorm) over winkelsluiting paraat. De dag vóór de aanbieding van de handtekeningenactie had de heer Wijers de resultaten van dat onderzoek aan de Tweede Kamer aangeboden en was daarmee kennelijk de kerken een slag (dag) voor. Uit dit onderzoek blijkt, dat 7, 3 miljoen mensen 's avonds (willen? ) winkelen en 4, 7 miljoen op zondag. Die getallen wegen voor hem kennelijk zwaarder dan de actie van de kerken. En als zo'n volksreferendum, waarvoor is gepleit, nu eens zou opleveren, dat de rest van de Nederlanders, op grond van een (inderdaad) gerichte vraagstelling, die openstellingstijden niet willen? En als daaruit zou blijken, dat een zeer groot deel van de bevolking uit religieuze overwegin­ gen dat met name op de zondag niet wil? De nu demissionaire minister zal zelf het antwoord niet meer geven. Want na vier jaar ministeriële arbeid houdt hij het voor gezien. Maar hij liet op de valreep nog wel zijn minachting voor het kerkelijk protest blijken. Van het argument, dat mensen, die weigeren op zondag te werken, ontslag moeten nemen, zei hij (N.B.!) niet onder de indruk te zijn.

Kortom, de wanden van het paarse kabinet dreunen nog niet van het kerkelijk protest.

Collectieve rust

Sterke nadruk lag bij de gevoerde actie van de kerken op de zorg aangaande de 'verstoring van de collectieve rustbeleving'. Men zie de stellingen, die bijgaand zijn afgedrukt. Het ging om het collectieve rustmoment, dat dan voor de kerken, in de traditie van onze door het christendom gestempelde samenleving, de zondag moet zijn. Dat in de stellingen de zondag niet met name wordt genoemd, valt te betreuren, al wordt niet zonder reden afgesloten met het woord uit Genesis 1, dat God op de zevende dag na de schepping rustte.

Voor een collectief rustmoment als zodanig, ofwel de gezamenlijke beleving van een wekelijks rustmoment, is breder support te vinden dan louter binnen de kerken. Mensen willen ook gezamenlijk kunnen recreëren, of, zoals nog niet zo lang geleden een minister zei, samen naar het voetbalveld. Dat kan echter voor de kerk toch geen argument voor collectieve rust zijn!

Ritme

Intussen zei minister Weijers ook, dat niet de openstelling van winkels op de avonden en op zondag het probleem is, maar 'de stress', waaronder mensen leven. Dan realiseert hij zich kennelijk niet, dat die stress mede wordt bevorderd doordat de arbeidsprocessen geen dag meer stil staan en men nergens meer 'van ophouden' weet. Wat te denken van al diegenen die welhaast gedwongen worden hun winkel open te houden? Die stress wordt niet verholpen, wanneer mensen dan op onregelmatige tijden hun rustmomenten krijgen, die ze zelf ook kunnen kiezen.

De Schepper van hemel en aarde echter heeft alle dingen wijs bedacht. Hij bedoelde gekwalificeerde rust, goed voor alle mensen, ingebed in het ritme van de tijd. Hij schiep de tijd, met de vaste regelmaat van dagen, maanden en jaren. Hij bracht ook ritme aan in de tijdsinvulling: na zes dagen bezig zijn in arbeid of anderszins, één dag rusten. Om stress te voorkomen. Meer en meer zijn we in onze samenleving, die wordt opgejaagd door het economisch belang, vervreemd van wat God met Zijn schepping bedoelde. Een minister van economische zaken is in ons land daarop kennelijk al helemaal niet meer aanspreekbaar.

Zondagsrust

Wanneer de inzet van het collectieve rustmoment vooral ligt bij de zondag als dag van heiliging en van viering voor de christelijke gemeente, valt in afnemende mate op begrip te rekenen. Dat wordt gerekend tot de particuliere sfeer van de mensen.

Tegenover de argumenten voor een collectief rustmoment in het algemeen, in de zin van onderbreking van de arbeid, zijn in onze hoogontwikkelde samenleving rationale tegenargumenten te bedenken. Dat doet een paarse minister dan ook grif. De mensen kiezen zelf die momenten wel, zei hij. Nu, dat blijkt in onze dagen. Mensen forceren zelfs die momenten op grote schaal. Dat blijkt vandaag bij de WK-gekte, die het arbeidsproces en de economie enkele uren lam legt wanneer het volk dat wil.

Wanneer niet uit overtuiging voor een collectief rustmoment wordt gekozen, komt men zwak te staan wanneer in een meer seculariserende samenleving sterke(re) tegenargumenten worden gehanteerd. Wanneer bijvoorbeeld gezamenlijke recreatie het hoofdmotief is, zal daarvoor op den duur, bij verder glijdende schalen, ook wel iets te bedenken zijn. Creativiteit gevraagd! Stel dat bij verdere ontwikkelingen op de arbeidsmarkt een andere dag dan de zondag gunstiger is om publiek te trekken, dan kunnen we er zo goed als zeker van zijn, dat recreatiebazen, die het nu van de zondag moeten hebben, of de managers achter de grote sportmanifestaties, zeker wel naar een geschikter dag zullen uitwijken.

Voor de kerk is dat uitgesloten. Zulk een creativiteit kan de kerk niet hebben. Die moet het van de zondag hebben, om te rusten van onze 'boze werken'. Uit overtuiging!

Overtuiging

Dat brengt ons uiteindelijk tot dé vraag hoe overtuigend de kerk is bij het bepleiten van zondagsrust. Helaas is ook in kerkelijke kring de zondag her en der een halve dag geworden; 's morgens naar de kerk, 's middags naar: men vuile zelf maar in.

De WK-gekte heeft miljoenen in de ban. Wanneer bij een beslissende match de keuze moet vallen tussen kerkgang of het blauwe venster, valt te vrezen, dat niet alle kerkse benen de weelde van de wereld zullen kunnen dragen.

Het gaat in de nu gevoerde maatschappelijke discussie om de kracht van de overtuiging. Niet wat de rust ons waard is staat voorop - hoewel de zondag uitdrukkelijk ook in die zin grote sociale betekenis heeft - maar wat de zondag ons waard is. Een dag om 'al de dagen van mijn leven' - dus ook als de werkdagen zich weer aandienen - te rusten van 'mijn boze werken', zegt de Heidelbergse Catechismus. En vooral: 'om de Heere door Zijn Geest in mij te laten werken en alzo de eeuwige sabbat in dit leven aan te vangen'. De zondag vieren is de eeuwige rust in beginsel vieren. Om zo ook de andere dagen die rust al te vieren 'met de pet op'. Een rustdag dus met perspectief voor de arbeid.

Een overtuigd christen laat zich de zondag als rustdag niet ontnemen. Meer en meer zal het in onze samenleving gaan aankomen op de kracht van overtuiging, meer nog dan om de kracht van argumenten. Als de kerk de waarde van de zondag niet echt meer uitstraalt zullen argumenten voor collectieve rust op zondag aan betekenis inboeten.

'De zondag - geen rust meer', is de titel van een brochure van de Reformatorisch Maatschappelijke Unie. We hebben geen rust meer als economische of andere arbeidsbelangen de samenleving gaan beheersen. Een slavenbestaan! De kerk weet van gekwalificeerde rust. Echte, gekwalificeerde rust is er als het stil wordt van binnen onder de verkondiging en als ook de alledaagse dingen stil vallen in de verdere beleving van de zondag, ook in het gezin, waarin de ongelijktijdigheid van de wekelijkse dagindelingen plaats mag maken voor de gelijktijdigheid in rustbeleving. Echt collectief gaat het in de gemeente toe. Maar dan in de zin van gemeenschappelijkheid. Geen slavenbestaan maar bevrijd bestaan!

Actie tegen 24-uurseconomie

7 Stellingen tegen de 7-daagse 24-uurseconomie

1. Collectieve rustdagen zijn de groenstroken in onze tijdsbeleving.
2. Een 24-uurseconomie maakt mensen slaaf van economische motieven.
3. Een 24-uurseconomie ontregelt het bioritme van mens en natuur.
4. Zonder gezamenlijke vrije tijd is iedereen alleen.
5. Het collectief loslaten van geregelde werktijden maakt Nederland ziek.
6. Een 24-uurseconomie belemmert de overdracht van waarden en normen.
7. Mensen hebben recht op het gezamenlijk beleven en vieren van hun godsdienst. ...

En God rustte op de zevende dag en Hij zag dat het goed was...

OPROEP

Aan regering en volksvertegenwoordiging.
Het verder opdringen van economische belangen door het verruimen van werktijden en openingstijden van winkels gaat op den duur ten koste van het welzijn van mensen. Wij roepen u met klem op de collectieve rustmomenten te respecteren. Wij vragen u dringend het verruimen van werk- en openingstijden kritisch te bezien, te beperken en terug te dringen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen