Traditie als talenten (3)

Welke grondhouding?

In dit spoor verder denkend kom ik bij de vraag door welke grondhouding je je zou kunnen laten leiden.

Ik noem eerst de gedachte van de antithese, waarvan ik denk: zo moet het niet. Ik noem daarna het denken vanuit het verbond, waarvan ik denk: daar kom je verder mee.

Ik ga op beide grondhoudingen wat dieper in:

A. De antithese-gedachte

Volgens deze grondhouding staat het een tegenover het ander. De waarheid tegenover de leugen, het goed tegenover het kwaad. In deze extreme vorm zal een positiebepaling inzake de traditie niet zo vaak voorkomen, maar op de achtergrond kan dit uitgangspunt toch meespelen. Iemands karakter kan ook van invloed zijn. Een rechtlijnig hoekig karakter zal zich gauwer tot dit model aangetrokken voelen dan iemand die flexibeler van aard is.

Denken vanuit de antithese betekent denken te moeten kiezen tussen maar twee mogelijkheden. Een van beide mogelijkheden kan maar goed zijn. Ik denk aan de volgende mogelijkheden:

Je denkt: ik moet kiezen tussen isolement óf aanpassing. Het isolement betekent een vorm van gemeente-zijn waarbij je niet vraagt naar integratie met het verband met het gewone alledaagse leven maar alles bij het oude laat. Aanpassing betekent dat je kritiekloos de hedendaagse cultuur en het maatschappelijke levenspatroon navolgt. Op gevaar af de identiteit van de gemeente kwijt te raken.

Of: je denkt te moeten kiezen tussen uniformiteit óf pluraliteit in de gemeente. Uniformiteit betekent dat alles in de gemeente volgens één bepaalde gedragscode moet verlopen. Bijvoorbeeld op het gebied van de liederen die men zingt en de wijze waarop dat gebeurt. Wat mensen beweegt om voor een bepaalde vorm te kiezen doet niet terzake. Pluraliteit is het enige alternatief. Dan geeft men de leiding uit handen en laat iedereen doen wat men wil. De gemeente wordt een kleurloos geheel, zonder karakter. Waar de gemeente voor staat neemt men niet serieus. Het is het Evangelie onwaardig.

Het is dus in dit denkpatroon altijd: het een óf het ander. Isolement óf aanpassing, uniformiteit óf pluraliteit. Er zouden nog wel meer voorbeelden te noemen zijn, maar ik laat het hierbij. Het denken vanuit de antithese lijkt me onvruchtbaar. Het doet noch recht aan mensen, noch aan principes. Het één is vaak een reactie op het ander. Over en weer groeien de karikaturen. Meestal breekt de gemeenschap van de gemeente en wordt de kudde verstrooid.

B. Het denken vanuit het verbond

Volgens deze grondhouding sta je heel anders te midden van traditie en de vragen naar bewaren en veranderen. Bij het verbond gaat het om een relatie tussen twee partijen, met wederzijdse afspraken. Het verbond tussen God en Israël, tussen God en mensen is de dragende grond voor alle andere verbonden én voor het denken vanuit het verbond. Het verbond van God met mensen wordt gekenmerkt door trouw. Je bent met God verbonden en Hij breekt Zijn woord van trouw niet. Je laten leiden door het verbond betekent handelen vanuit een door God gelegde verbondenheid met de ander. In het moeilijke vragencomplex rondom de traditie zoek je naar wegen waarop verschillende mensen met verschillende opvattingen elkaar zouden kunnen vinden. Je hebt iets met elkaar. God heeft je samen in Zijn verbond opgenomen en derhalve met elkaar verbonden. Je loopt dus nooit bij elkaar vandaan. Dat dit in onze tijd, ook in hervormd-gereformeerde gemeenten, steeds vaker gebeurt, mag wel tot de zwartste scenario's van kerk-zijn gerekend worden.

Het verbondsdenken is een bi-polair denken. Er zijn constant twee polen die je probeert met elkaar te verbinden, terwijl je ze toch zoveel mogelijk beide recht doet. Ik denk bijvoorbeeld aan de volgende polen: recht doen aan de erfenis van het verleden en aan de hedendaagse situatie. Wat je hebt ontvangen van het voorgeslacht is van onschatbare waarde voor het geloof en het leven van de gemeente. Het zou tot grote schade zijn als je het zou loslaten. Maar de andere kant is de situatie waarin we nu leven. Je moet ook recht doen aan gevoelens van mensen en je afvragen hoe zij hun geloof beleven en waarom. Je kunt het erfgoed wel willen doorgeven, maar als het niet wordt overgenomen gebeurt er nog niets.

Ik denk aan de beide polen: niet van de wereld zijn en wel in de wereld zijn. Je bent niet van de wereld, je mag je niet laten leiden door de normen en waarden en uitgangspunten van de wereld, maar door de beloften en geboden van God. Maar je bent wel in de wereld. Dat wil ook zeggen: een gebroken wereld. Er valt niet altijd te kiezen tussen het kwade en het goede. Soms moetje ook tussen twee kwaden kiezen.

Met de traditie omgaan vanuit het verbondsdenken is niet gemakkelijk. Het bezorgt je een hoop spanning. Hoeveel spanning kan de boog die de beide polen verbindt dragen? Maar het is dunkt me een bijbelse opdracht die op langere termijn winst oplevert. Je moet daarbij werken aan een sfeer van vertrouwen onder elkaar. Daar kun je zelf een hoop aan doen. Vanuit het verbond in de traditie staan en in de vragen rondom bewaren en veranderen mag je houding iets priesterlijks krijgen. Het Latijnse woord voor priester is pontifex. Dat betekent letterlijk bruggenbouwer. Welnu, bruggenbouwers zijn van onschatbare waarde in de kerk. Proberen mensen samen te brengen en bijeen te houden. Proberen naar wegen te zoeken waarbij mensen met verschillende standpunten het samen proberen. Elkaar de ruimte geven en elkaar ondanks verschillende opvattingen respecteren.

Een leerzaam voorbeeld vind ik in Ezra 3. Het gaat daar over de inwijding van het fundament van de nieuwe tempel na de ballingschap. Dan wordt verteld dat oudere mensen staan te huilen en jonge mensen staan te juichen. De ouderen huilen omdat hun hart bij de vorige tempel was en ze die niet los konden laten en de jongeren juichen omdat ze zagen dat hun idealen werkelijkheid werden. Het leerzame van het verhaal is dat er niemand is die tegen die huilende én tegelijk juichende gemeente zegt: stop. Dit kan niet. Nee, het mag blijkbaar allebei. Huilen en juichen. Er is voor beide gevoelens ruimte.

Ik moet ook denken aan Petrus op het dak van Simon in Joppe (Hand. 10). Hij kreeg in een visioen het bevel van God om onreine dieren te eten. Dat weigerde hij pertinent. Nooit zou hij dat doen. Maar toen God zei: waarom noem jij onrein wat ik rein verklaar, toen ging hij om. Het volgende moment ging hij mee naar de heidense officier Cornelius en in zijn huis verkondigde hij het Evangelie.

Enkele praktische wenken

Behalve het denken vanuit het verbond zijn ook enkele andere dingen belangrijk. Ik noem het volgende. We moeten beseffen dat veranderingen in de gemeente onrust teweegbrengen. Veel mensen willen dat niet, omdat ze zich daardoor bedreigd voelen. We weten wat we hebben en we weten niet waar we blijven. In orthodoxe gemeenten wordt vaak verwezen naar de gereformeerde kerken, vooral door gemeenteleden die zelf ex-gereformeerd zijn. Als de veranderingen toch doorgaan voelen ze zich als de jongen van de adelaar die uit het nest geworpen worden om te leren vliegen (Deut. 32). Die angst moeten we niet onderschatten. Die zit soms heel diep.

Met geduld en wijsheid moet hier te werk gegaan worden. Vertrouwen moet verworven worden en je hebt het eerder verspeeld dan datje het terugkrijgt. Het is niet moeilijk om met een kopgroep de gemeente vooruit te streven en het peloton achter je te laten. Het is de kunst om met wijs beleid de gemeente bijeen te houden en samen naar wegen te zoeken. Wees integer, wijs wereldse methoden zoals de macht van het getal en de verborgen agenda af. Zwicht ook niet voor de dreiging van een enkeling die zegt meer dan de helft van de gemeente te vertegenwoordigen. Het gaat om roepingsbesef: wat is goed voor de gemeente.

Tenslotte

Het doorgeven van het Evangelie is iets kostbaars en kwetsbaars. Het is ook iets moois om te zoeken naar wegen waarlangs je verder kunt.

In de vergelijking van de talenten verborg de derde dienstknecht zijn talent in de aarde (Matth. 25). Zo moet het dus niet in het omgaan met de traditie.

Als je er mee woekert en dienstbaar wilt zijn aan Jezus Christus, onze Heere, dan merk je tot je verrassing dat je er niet armer, maar rijker door wordt.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen