Het kennen van God (3)

De gnosis buiten de kerk

In het vorig artikel zegde ik toe op de gnosis of de gnostiek nader in te gaan. Bij de gnosis gaat het om een Griekse stroming die allerlei elementen uit mysteriegodsdiensten oppakt en verwerkt. Het woord 'gnosis' of 'kennis' is al bepalend.

Via de gnosis zoekt men God en de werkelijkheid die bij Hem past te kennen. Het gewone menselijke verstand schiet te kort om die kennis op te doen. Maar door het schouwen van de goddelijke werkelijkheid krijgt men het rechte inzicht, de gnosis. Soms zijn daarbij ook aparte inwijdingsplechtigheden en daarna onderwijzen de meesters (de mysten) tot verdere kennis. Men ontdekt dat de ziel verstrikt is geraakt in het stoffelijke en dat deze daarvan bevrijd moet worden. Dat gebeurt vaak met heel strenge oefeningen in lichamelijke onthouding van voedsel, genot en andere dingen. Het hoogste doel is met de godheid en diens leven verbonden te worden. Het gaat niet om de kennis van de waarheid maar om het begaan van de weg die een mens deel geeft aan een hoger bestaan en leven, de goddelijke natuur. Heel sterk speelt deze leer in op de hoogmoed en de nieuwsgierigheid van de mens naar het onbekende en mystieke. Van Gods genade wil deze helemaal niets weten. Een mens moet boven zichzelf kunnen uitstijgen. Telkens weer blijkt hoezeer de gnosis aantrekkingskracht uitoefent. De mens wil wat zijn en worden! In de ware kennis van God en zichzelf wordt de mens wat hij niet zijn wil: een verloren zondaar, die door genade alleen behouden kan worden.

De gnosis binnen de kerk

Zowel de apostelen Paulus als Johannes hebben te maken gehad met de dwaalleer van de gnosis en zich sterk daartegen verzet. In de gemeente van Korinthe blijkt ook zo'n gnostieke stroming te bestaan. Deze streefde naar inzicht in speculatieve wijsheid, wenste voor zich bevrijding van Gods geboden voor het leven, beriep zich op het bezit van allerlei Geestesgaven en neigde sterk tot een leven in onthouding want het lichaam is vuil en zondig, en loochende de opstanding van het lichaam. De ziel is immers het eden deel in en van de mens.

Wat heeft Paulus daartegen moeten ingaan! Het christelijk geloof is geen geheimzinnige kennis die alleen maar voor een soort elitekorps zou zijn bestemd. Het Evangelie van redding door het bloed en offer van de Heere Jezus alleen is voor gewone, zondige en verloren mensen bestemd. De mens moet niet zien op te stijgen naar het goddelijke, maar omgekeerd. God daalt tot de mens af in Zijn Zoon. En de ware kennis is Hem te leren erkennen door het werk van de Heilige Geest als Heere en Heiland.

De apostel Johannes heeft er alle nadruk op gelegd dat de ware kennis die God Zijn volk geeft, bestaat in de kennis van de openbaring van God, die gekomen is in de historische Jezus van Nazareth, Zijn Zoon, Die mens geworden is. De loochening van de komst van Jezus Christus in het vlees noemt hij de leugen van de antichrist.

Hoe vaak zien we de verbinding van dwaling en waarheid. Hoe menigmaal zijn gemeenteleden misleid door een leugenleer, die zich bediende van bekende termen maar deze heel anders ging vullen dan het eenvoudige Schriftgeloof. Geen wonder dat Johannes de gelovigen, geleid door de Heilige Geest, ertoe oproept 'de geesten te beproeven om na te gaan of deze wel echt uit God zijn'!

We komen nu weer terug van dit uitstapje en houden ons weer bezig met het kennen van God naar de Schriften.

De basis voor het kennen van God Hoe komt het nu bij ons mensen tot het kennen van God? In het begin van het Bijbelboek De Spreuken van Salomo vinden we het antwoord (1 : 7). Daar toch lezen we 'de vreze des Heeren is het beginsel der wetenschap (kennis)'. Het kennen van God gaat niet buiten de vreze des Heeren om dus, integendeel. We moeten daarbij er op letten dat het woord 'vreze' niet suggereert dat we bang moeten zijn voor God maar wel hoog tegen Hem hebben op te zien. Respectvol en eerbiedig met Hem omgaan is de bron van het kennen van Hem. En deze vreze Gods wordt ingeplant in het hart bij de wedergeboorte door het Woord en door de Heilige Geest. Welk een diepe achting voor God vloeit er uit voort wanneer we deel krijgen aan het nieuwe leven dat Hij wekt door ons opnieuw geboren te doen worden. De oudjes zeiden dan wel 'dan is God God geworden in je leven'.

Ongetwijfeld heeft deze uitspraak in de Spreuken alles van doen met het bijbels scheppingsgeloof. God heeft alles in goede orde en met wijsheid geschapen. Hem allereerst als Schepper te kennen verschaft ook inzicht in de ordeningen die Hij heeft aangebracht. Door Hem, de God van het heelal Die tevens de God van Israël is te vrezen wordt men echt wijs. Duidelijk is reeds dat het niet om een verstandelijke, afstandelijke kennis van Hem gaat, maar om een kennis die voortvloeit uit de omgang met en de eerbied voor Hem.

Overigens kan nog worden opgemerkt dat het Hebreeuwse woord 'resjit' weergegeven met ons woordje 'beginsel' verschillende betekenissen kan hebben. In 1953 maakte wijlen prof. dr. A. R. Hulst op een college Hebreeuws de wat ludieke en tevens serieuze opmerking 'mijne heren, er zijn er wellicht onder u die als ze predikant zijn geworden in punten zullen gaan preken. Wel ik kom u daarbij te hulp. De tekst kan driemaal gelezen en verklaard worden:

a. de vreze des HEEREN is het begin/de aanvang van de kennis;

b. de vreze des HEEREN is het vruchtbeginsel/voortbrengsel/product van de kennis;

c. de vreze des HEEREN is het allerbeste van de kennis.'

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen