Torenspitsen-Gemeenteflitsen

HOLLANDSCHEVELD

Ontstaan

In de zuidwesthoek van Drenthe ligt onder de rook van Hoogeveen het dorp Hollandscheveld. Een dorp met een naam, die nogal 'Hollands' aandoet. Eigenlijk verwachten we deze naam niet in dit deel van Nederland, dat eeuwenlang vergeten en achtergesteld is geweest. De Hollanders bekommerden zich niet om het ver gelegen Drenthe. Behalve als er wat te halen was. En dat was er: Drenthe kende uitgestrekte veengebieden. Voor de turfwinning hadden de Hollanders wel interesse. Met dit doel werd in 1635 in Leiden de 'Hollandsche Compagnie' opgericht. Deze Hollandsche Compagnie vond haar werkgebied ten zuidoosten van Hoogeveen. Dit gebied werd al snel 'het Veld van de Hollanders' genoemd. In het veld van de Hollanders groeide een gemeenschap, die later Hollandscheveld werd genoemd. De inwoners van het dorp waren vooral veenarbeiders.

Sociale omstandigheden

Eeuwenlang zijn de sociale omstandigheden in de veengebieden zeer deplorabel geweest. De veenarbeiders maakten zeer lange werkdagen. Tot in deze eeuw behoorden de veengebieden sociaal gezien tot de achterstandsgebieden. In zijn boekje Het tarwegraan dat in de aarde valt vertelt ds. J. Kooiman hoe de situatie was, toen hij in 1908 als predikant in Hollandscheveld kwam: 'Voor de veenarbeiders waren de verdiensten in het voorjaar bij het graven groot: in de zomer bij het keren en het laden [van de turf] schraal; in de winter waren de verdiensten nihil. De winkeliers leverden de niet bepaald prima waren voor de hoogste prijzen. Soms pachtten ze een stuk veen en lieten dat door de arbeiders bewerken, onder voorwaarde, dat deze bij hen hun waren moesten kopen. In de slechte tijd konden ze ook borgen [d.w.z.: geld uitlenen]. Het werd dan wel weer van het werkloon afgehouden. Deze praktijken en de dronkenschap van mannen en vrouwen, van jongens en meisjes, hielden de bevolking arm. Het slechte en vaak afwezige schoolbezoek hield elk opkomend geslacht dom'.

Een kerk in de velden

Kerkelijk waren de inwoners van Hollandscheveld aangewezen op Hoogeveen. Reeds in 1764 werd gesproken over kerkbouw in Hollandscheveld. De turfgravers kwamen steeds verder van de Hoogeveense kerk af te wonen. De kerkenraad van Hoogeveen koos echter voor de optie om de bestaande kerk te vergroten en stichtte in Hoogeveen een tweede predikantsplaats. Dit was de eerste keer dat de bewoners van de 'velden' door de kerkelijke gemeente van Hoogeveen in de steek werden gelaten. Het zou niet bij deze ene keer blijven. In 1839 deed schoolmeester Geert Roelofs Raak een poging om een 'kerk in de velden' te krijgen. Hij voerde bij de kerkenraad van Hoogeveen als argument aan, dat de afstand naar de kerk in Hoogeveen voor veel Hollandschevelders te groot was. Met alle genoegen van dien: velen zagen de kerk van Hoogeveen nooit van binnen! De kerkenraad van Hoogeveen gaf echter opnieuw niet thuis.

Op advies van ds. C. van Schaick - een vroegere hulpprediker van Hoogeveen, die in de velden had gewerkt - richtten de Hollandschevelders zich rechtstreeks tot de synode. Dit had resultaat: de synode kwam met een geldelijke ondersteuning. Daarnaast deed koning Willem II in 1849 de toezegging dat Hollandscheveld kon rekenen op ƒ 600, - per jaar uit de rijkskas, als men een zelfstandige gemeente zou stichten, los van Hoogeveen. Van Schaick zorgde daarnaast voor een financiële actie. Hij schakelde hierbij zelfs een dichter in, die de actie in dichtvorm moest aanbevelen: Daar is in 't vaderland een oord, van waar de hulpkreet wordt geheven. Wendt naar dat oord uw blikken heen, van waar de bede rijst om zegen. 't Is 't Hollandsch Veld bij Hoogeveen, in 't schier vergeten Drenth' gelegen'. Op tweede kerstdag van het jaar 1851 was het zover: het nieuwe kerkgebouw van de zelfstandige hervormde gemeente van Hollandscheveld werd in gebruik genomen in een kerkdienst, die geleid werd door ds. Van Schaick. Hij preekte over 1 Samuel 12 : 24. Een halfjaar later, op 25 juli 1852, werd Rudolf Middendorp bevestigd als eerste predikant van Hollandscheveld.

Dominee Jan Kooiman

Wie Hollandscheveld zegt, die zegt ook ds. J. Kooiman. Hij diende de hervormde gemeente van mei 1908 tot aan zijn sterven in februari 1938. Ds. Kooiman heeft samen met zijn vrouw veel betekend voor de bevolking van Hollandscheveld. In zijn bewaard gebleven preken is een diepe Godsvreze voelbaar. Daarnaast heeft ds. Kooiman ook op sociaal gebied zijn sporen getrokken. Zo was hij de oprichter van de eerste christelijke school. Nog altijd wordt de gedachtenis aan deze dienaar des Woords levend gehouden door een straat, die zijn naam draagt. Overigens kreeg een zoon van ds. Kooiman landelijke bekendheid: de lutherse hoogleraar W. J. Kooiman was een zoon van de Hollandscheveldse predikant. Mevr. Kooiman heeft op sociaal gebied veel mogen doen: de medische zorg stond op een laag peil, maar door haar inzet konden de Hollandschevelders in tijden van ziekten en epidemieën geholpen worden.

De breuk in de gemeente

In de zestiger jaren stond ds. W. E. Heijboer in Hollandscheveld. Onder zijn prediking kwam er een geestelijke opleving in de gemeente. De opvolger van ds. Heijboer volgde een moderne koers. De kerkenraad was echter in meerderheid behoudend. Dit gaf in 1972 rondom het beroepingswerk problemen. De kerkenraad wilde graag een GB-predikant. Een deel van de gemeente vond echter dat het tijd was dat er een 'frisse wind door de gemeente ging waaien'. Tijdens de kerkenraadsverkiezingen escaleerde de zaak: een meerderheid - die voor een groot deel bestond uit nauwelijks meelevende ge­meenteleden - stemde de kerkenraad weg. De zittende kerkenraad tekende tegen deze gang van zaken beroep aan. De hogere instanties als PKV en generale commissie van bezwaren en geschillen stelden de nieuw gekozen kerkenraad in het gelijk. Daarna was een breuk onvermijdelijk. In het voorjaar van 1973 werden op advies van het hoofdbestuur van de Gereformeerde Bond eigen kerkdiensten belegd. Eerst in het jeugdgebouw van de hervormde gemeente, later in een tent en vanaf oktober 1973 in een houten noodgebouw. Deze noodkerk werd in gebruik genomen door ds. Heijboer. De gebeurtenissen rondom de scheiding vormen een zwarte bladzijde in de plaatselijke kerkgeschiede­nis, temeer daar we de breuk niet gezocht hebben.

Van evangelisatie naar buitengewone wijkgemeente

De noodkerk werd in 1976 vervangen door een eigen kerkgebouw: de Rehobôthkerk. Door de strijd heen heeft de HEERE ruimte gemaakt. Echter: een evangelisatie is geen kerkelijke gemeente. In 1994 was er bij de hervormde gemeente en de evangelisatie de bereidheid om tot een kerkelijke oplossing te komen: er werd een aanvraag ingediend voor een buitengewone wijkgemeente. Middellijkerwijs heeft ds. H. van Ginkel hierbij veel voor de gemeente betekend. Op 10 juli 1994 werden de ambtsdragers bevestigd en kwam er een einde aan de evangelisatietijd. Na een langdurige vacaturetijd mocht ondergetekende op 28 september 1997 bevestigd worden als eerste predikant van de B.W. 'Rehobôth'. We mogen ervaren, dat de HEERE Zijn Woord waar maakt: Rehobôth. We bidden om Gods zegen voor de toekomst, opdat Rehobôth niet alleen slaat op de verkregen plaats binnen Hollandscheveld. Het grootste wonder is, als ervaren wordt dat de HEERE in harten van zondaren ook ruimte maakt voor Zichzelf en voor Zijn Christus.

A. J. Kunz

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen