Over een allesbeheersende zomercultuur

Men kan zich nauwelijks nog voorstellen wat vroeger vakantie mocht heten. In mijn kinderjaren in Ridderkerk: een dagje naar de dierentuin in Rotterdam Blijdorp en een dagje met de 'Lekboot' van Slikkerveer naar Schoonhoven. Vakantie is vandaag volksverhuizing. En, zoals de mens de eeuwen door steden heeft gebouwd als plekken, waar men met velen samen woont, zo worden vandaag de vakantiecentra massaal bezocht. Mensen zoeken mensen. Waar is nog vakantiestilte? Langzaam maar zeker heeft zich een vakantiecultuur ontwikkeld. Het heet vandaag zelfs vakantie vieren. Men moet hier intussen niet hypocriet over doen. Het hedendaagse vakantiepatroon is algemeen geworden. Al moet niet onderschat worden het aantal mensen, die om welke reden dan ook geen vakantie hebben.

Het is op zich goed om in een tijd, waarin sprake is van vaak grote stress in het arbeidsproces, de teugels een poosje te vieren. Prof. dr. H. W. de Knijff schreef in het laatste nummer van Kerk en theologie in verband met de '(24-uurs)economie': 'Wij (zeer velen) hebben een kortere werkweek, maar werken steeds harder, hebben steeds meer verplichtingen, moeten meer obstakels nemen enz., maar de labiliteit, stress, uitval enz. nemen toe'. Hij voegde daar overigens nog aan toe, dat menigeen zijn werktempo opvoert om met vakantie te kunnen gaan, 'omdat hij het anders niet volhoudt!'.

Het is goed wanneer in vakantietijd lichaam en geest een tijdje kunnen ontspannen. 'Een gezonde geest in een gezond lichaam' is een uitspraak, die ten aanzien van sportbeoefening nogal eens wordt gebezigd. Terecht, als het een gezonde sportbeoefening betreft. Zoals de geest mag worden getraind door lezen of andere geestelijke inspanning, zo mag ook het lichaam worden getraind door lichamelijke inspanning. Zo is er inderdaad een wisselwerking tussen een gezonde geest en een gezond lichaam. Daaraan mag ook vakantie dienstbaar zijn. De vraag is of hier ook het kenmerkende ligt van de huidige vakantiecultuur.

Sportcultuur

Parallel aan de vakantiecultuur ontwikkelde zich een moderne sportcultuur, die via de moderne media voor ieder waarneembaar en toegankelijk is. Miljoenen zijn in de ban geraakt van de moderne sport en vinden hier hun (passieve) recreatie. Een eigen 'cultuur' beheerst de zomermaanden. Dat is dit jaar wel héél duidelijk het geval. Eerst is de wereld wekenlang in de ban geweest van de wereldkampioenschappen voetbal. Direct aansluitend daarop — later dan in andere jaren en dus wat de tijd betreft zorgvuldig gepland om geen overlap met het WK te hebben — volgde het wieIerspektakel, dat Tour de France heet. Hier gaat het evenwel, méér dan om gezonde sportbeoefening, om 'panem et circenses', om brood en spelen, waar de massa al vanaf vroege tijden op belust is en waartoe men vandaag via het medium televisie vrije toegang heeft. Zo heeft vandaag de grote sport miljoenen in de ban. Het is bovendien betaalde sport, waar mensen individueel alsook maatschappelijke organisaties (sponsors) grote bedragen voor over (moeten) hebben.

Prestaties

Waar dat alles toe leidt is in de afgelopen weken gebleken. Men behoeft bepaald geen sporthater te wezen om te concluderen, dat de grenzen van het betamelijke overschreden worden. Prestaties moeten worden opgevoerd. Steeds sterker prikkels of stimulansen zijn daarvoor nodig. De alom besproken dopingsaffaires in de wielersport hebben duidelijk gemaakt, dat de massa bedrogen wordt (en wil worden) als het om hedendaagse sportprestaties gaat. De middelen ertoe zijn aanwezig. Wetenschappelijke kennis verdubbelt elke tien jaar. De medische kennis zal daarop geen uitzondering vormen. Steeds weer zijn nieuwe middelen beschikbaar om prestaties op te voeren. Intussen zijn ook steeds meer technieken beschikbaar om het gebruik ervan te verhullen. Mag dit alles nog vallen onder normen van sport, gericht op 'een gezonde geest in een gezond lichaam'? Wordt in de topsportbeoefing gezondheid zo niet eerder geschaad dan bevorderd? Is het menselijk lichaam daarop berekend? Het menselijke lichaam blijft eigen beperkingen houden, die niet opgeheven worden door de meest moderne middelen. Voor de meest verstokte sportliefhebber moet dan ook wat de laatste weken aan het licht kwam wel uitermate ontnuchterend zijn. Volksbedrog. De sport in de ban van de drugs.

Voor de franse justitie golden de normen voor het (anti-)drugsbeleid in Frankrijk. Met als gevolg dat vele commentatoren in de wereldlijke media daarover heen zijn gevallen. De franse justitie verstoorde het feest. Terwijl deze justitie niet anders deed dan handelen volgens de in Frankrijk geldende rechtsnormen, buiten beschouwing gelaten of jegens mensen altijd correct is opgetreden. Goede uitzonderingen daargelaten leek het er in allerlei geschreven en gesproken commentaren op alsof de franse justitie de oorzaak was van het debacle in één van de takken van de 'grote' sport vandaag. Dat er sprake is van verziekte sport behoeft na al het gebeurde nauwelijks betoog.

Het is nog niet zo lang geleden, dat Nederland en Frankrijk in de Europese politiek krachtig botsten vanwege het liberale drugsbeleid in Nederland enerzijds en het strenge drugsbeleid in Frankrijk anderzijds. In dat licht moeten zowel de vergoelijkende commentaren in de richting van de dopingpraktijk in de sport als de kritische commentaren in de richting van het justitiële beleid in Frankrijk door Nederlandse commentatoren worden gezien.

Een gewezen Europarlementariër vertrouwde mij toe, dat 'Eurofanaten' in Nederland er de mond vol van hebben, dat in een geïntegreerd Europa elk land iets van zijn eigenheid moet inleveren. Maar... kom niet aan onze liberale verworvenheden. Dan moeten andere landen zich maar schikken naar het Nederlandse 'alles-kan-en-alles-mag' beleid. Buitenlanders, die in Nederland op bezoek zijn, verbazen (of verheugen) zich over de grote tolerantie in Nederland op allerlei gebied.

Religie

Het lijkt afgezaagd en mag van velen niet meer worden gezegd, maar: komt in de moderne, op behoeftenbevrediging van de massa gerichte sport, niet een duidelijk pseudo-religieus element naar voren? De laatste tijd wordt daar door (godsdienst-) sociologen toch weer meer de nadruk opgelegd. Dezer dagen las ik het boek, dat prof. dr. Anne van der Meiden in 1973 schreef onder de titel 'Mensen winnen - de overdracht van de boodschap' (een bewerking van zijn proefschrift). Daarin zegt hij, dat, wanneer mensen hun godsdienst kwijt raken, ze gaan leven van 'plaatsvervangende zoethouders'. Hij zegt: 'Er ontstaat een nieuwe behoefte: het kijken (curs. van mij, v. d. G.) naar manieren waarop behoeften bevredigd kunnen worden zoals we kijken naar prachtig opgemaakte schotels in de damesbladen zonder erover te piekeren de recepten na te maken.'

Men kan deze pseudo-religieuze elementen met name ook terugvinden in geëxalteerde bewoordingen, die soms worden gebezigd in de 'grote sport'. In een 'spirituele' radio'meditatie' bij het wielergebeuren ging een commentator zo ver een dagwinnaar, daags na het dieptepunt van de dopingaffaire, godslasterlijk te kenschetsen als een hedendaagse Christus, die de Tour had gered. Hij werd met zoveel woorden als Verlosser omschreven. Als dit geen (valse) religie mag heten!

Decadentie

Dat brengt mij op een laatste punt. In deze vakantieperiode worden (uitgerekend!) in Nederland de zogeheten Gay Games gehouden, een sportevenement voor homosexuele sporters. De Gay Games — aldus een ANP-bericht — is het grootste internationale sport-en cultuurevenement dat ooit in Nederland is georganiseerd. De organisatie spreekt zelfs van 'het grootste homo en lesbische evenement van de eeuw'.

Het mag op zich al verbazingwekkend heten, dat voor homosexuelen aparte sportmanifestaties worden gehouden. Wie stelt zo deze groep mensen nu apart? Er wordt echter niet alleen over een sportevenement gesproken maar ook over een cultuurevenement. Hier gaat het, in het kader van de moderne sportcultuur, ook nog eens om een 'cultuur' op zich. Deze Gay Games dienen toch geen ander doel dan het vragen van aandacht voor de homobeweging! Die eigen 'cultuur' is intussen omrankt met evenementen, die met sport niets vandoen hebben. In dagblad Trouw kwam bijvoorbeeld uitgebreid een vrouw in beeld, die een cafe voor lesbiennes drijft en dan 'niet van dat benauwde'. Er is een Snow-night met een snowpool vol kunstsneeuw 'om in te stoeien'. Over cultuurevenement gesproken! Om over andere stuitende provocaties maar te zwijgen.

En dan was er een (ANP-)bericht in de Provinciale Zeeuwse Courant, met als kop 'Homokunstenaar beeldt Jezus naakt af', met Jezus en Petrus aan het laatste avondmaal, kennelijk in een homorelatie. Wat kan er kennelijk allemaal niet in dit liberale land? ! Moet op deze wijze aandacht worden gevraagd voor de echte nood van mensen met een andere geaardheid?

Zijn het liberalisme en de verregaande tolerantie in Nederland, zoals die tot uitdrukking komt in de legalisering van ontwrichte levenspraktijk op allerlei gebied, niet symptomen van en decadentie van onze cultuur. Teloorgang van wat cultuur mag heten. Godsdienstvrijheid schuift daarbij op naar godslasteringsvrijheid. Hoe lang kan dit nog duren?

Zondag

Een nieuwe cultuur dringt zich op. Bezegeling van de secularisatie. Onze kinderen en kleinkinderen worden er door omgeven. Ze weten straks niet 'beter' meer. Daarom mag en moet dit ook onze aandacht hebben.

Ik liet tot heden de zondag ongenoemd. Daarover schreef ik vaker. In het grote sportgebeuren, krachtdadig ondersteund door het medium televisie, is de zondag de laatste tientallen jaren als in een vrije val mee omlaag getrokken.

Dezer dagen trof ik een preek van de vermaarde, tegendraadse Deense predikant Kaj Munk uit het jaar 1941 over 'de zondag'. Ik volsta met over te nemen wat hij aan het slot van die preek zegt:

'Pas wanneer gij uit eigen aandrift des harten de laagste plaats uitzoekt, bezit gij die ootmoed, die door God geadeld wordt. Waar het de zondag betreft hebben de christenen die ootmoed vergeten. Wij zijn er zo aan gewend gerant, om maar te eisen, dat wij het dwaasheid zijn gaan vinden, iets te offeren. Op zondag willen wij het van A tot Z genoegelijk hebben; het is een vrije dag en geen heilige dag meer. De grote sportgebeurtenissen brengen tienduizenden mensen bijeen, om daar het lichaam te eren, maar als het om de ziel gaat-.Is het dan te verwonderen, dat wij langzamerhand zielige slaven van de techniek zijn geworden, omdat wij ons niet meer om onze ziel bekommerden? Het is Europa duur te staan gekomen, dat we de zondag tot iets vulgairs hebben gemaakt. Zielloos wordt de wereld hoe langer hoe meer. Ja, de machten der wereld gebruiken de zondag om daarop zoveel mogelijk te moorden. Maar onze Heere Jezus gebruikte de sabbat om daarop goed te doen. Het wordt nooit beter met onze wereld, zolang de zondag niet opnieuw een heilige dag wordt. God tot ere en onze zielen tot lafenis. De zondag mag niet de tyran over ons spelen, verre vandien, maar wij van onze kant mogen er niet als barbaren mee omgaan. Aan de christelijke aardlaag moge dan het vernieuwde begrip ontspruiten, dat het zich even hevig wreekt, als we het derde gebod maltraiteren als wanneer wij dat de andere geboden doen.'

Deze profetische woorden werden gesproken en geschreven in 1941! Hoeveel te meer reden is er om het nu, een kleine zestig jaar later, te zeggen!

Wie vandaag iets zeggen durft over de grote sport tast een heilige koe aan. Intussen maakt de sportcultuur deel uit van een door en door geseculariseerde cultuur. De vraag is of christenen hiertegen nog verweer hebben. De televisie alleen al oefent grote bekoring en daardoor grote dwang uit. In dienst ook van de pseudoreligie! Wordt het niet tijd juist ook hier christelijke ascese te betrachten?

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen