Torenspitsen-Gemeenteflitsen

DE JERUZALEMKERK TE AMSTERDAM (1)

Dit was de eerste psalm, die in de Jeruzalemkerk gezongen werd ter gelegenheid van de inwijding op donderdag 25 april 1929. Ds. J. P. W. Ie Roy, de predikant van de Hervormde Gemeente Sloterdijk, die zoveel voor de totstandkoming van deze kerk had gedaan, sprak bij deze inwijding over Deuteronomium 20 : 5 'Wie is de man die een nieuw huis heeft gebouwd, en het niet heeft ingewijd? ' De Heere God werd dank gebracht voor Zijn grote trouw en zegen. Hem werd het kerkgebouw als het ware 'teruggegeven', Hem gewijd. De wens werd uitgesproken dat hier het Woord van God, zolang de kerk er zou staan, geopend zou liggen en dat de Gemeente niet zou verstenen, maar dat het leven der Gemeente zelfs de stenen zou doen spreken! Het 'schoonste' in dit mooie kerkgebouw is dan ook de Gemeente in aanbidding voor haar Koning, zo waren de woorden van ds. Le Roy.

Een stukje geschiedenis

Aan deze inwijding ging echter een lange geschiedenis vooraf. Tot 1921 behoorde de grond, waarop de kerk is gebouwd, niet tot Amsterdam, maar tot de burgerlijke gemeente Sloten. Het stond bekend als 'De Drie Baarsjes', naar een gelijknamige herberg. Hier waren voornamelijk boerderijen en tuinderijen gelegen. Kerkelijk behoorde het gebied tot de hervormde gemeente te Sloterdijk', met de Petruskerk. Zij had als spreuk op het kerkelijk zegel 'Christiano vigilandum', een christen moet waakzaam zijn. Tot op heden is dit ook het logo met de bijbehorende spreuk van de Jeruzalernkerk.

Een stad zonder tempel

Overeenkomstig deze spreuk handelde ds. Le Roy, toen Amsterdam plannen maakte voor een ingrijpende stadsuitbreiding. Deze staat bekend als de gordel '20-'40, omdat zij van 1920 tot 1940 werd gebouwd als een nieuwe ring rond Amsterdam.

De oppervlakte van de uitbreiding was aanzienlijk, even groot als de stad Haarlem in die dagen. Ook de westzijde van Amsterdam, waar ds. Le Roy dus predikant was, maakte deel uit van deze uitbreiding.

Het betekende, dat het gebied van de hervormde gemeente Sloterdijk meer dan tien keer zo groot zou worden. Nu had de Petruskerk op 22 maart 1920 toestemming gekregen een wijkgebouw te plaatsen aan de Admiraal de Ruijterweg, de grote verbindingsweg tussen het negentiende-eeuwse Amsterdam en het kerkdorp Sloterdijk. Dit werd gebouw Westerwijk, waarvan de huidige Jeruzalemkerkgemeente nog steeds gebruik maakt en wat ook het centrum is voor de activiteiten van het Missionair Diakonaal Project. In die tijd was de ruimte van dit gebouw echter al spoedig onvoldoende. In enkele jaren tijds zou namelijk het aantal inwoners in dit gebied explosief groeien, van 10.000 tot boven de 100.000. Maar een kerkgebouw was er nog niet. Er was in die nieuwe wijk zelfs geen hervormde kerk gepland. Daarom startte ds. Le Roy de actie 'Stad zonder tempel'. Met 'busjes' bij de gemeenteleden thuis en collecten werd zoveel mogelijk geld ingezameld voor de nieuwbouw van de kerk. In 1924 kon men een terrein kopen aan de later zo genoemde Jan Maijenstraat. Nu kon architect Ferd. B. Jantzen worden aangezocht om de kerk te ontwerpen en te bouwen. Hij nam eveneens de coördinatie van de vervaardiging van alle onderdelen van het interieur voor zijn rekening, zodat een fraaie eenheid ontstond. Van 1924-1929 bleef men geld inzamelen voor de bouw. Zo haalde men tijdens een drie dagen durende bazar in het Vondelpark ƒ 30.000, - bij elkaar voor de bouw van onder andere de Jeruzalemkerk. Dat kon toen nog! De kerk maakte nog volop deel uit van de samenleving. Ook Grand Hotel Krasnapolski stelde drie zalen beschikbaar om een bazar te houden ten bate van te bouwen kerken in de '20-'40 gordel. Op 5 mei 1928 werd de eerste steen van de Jeruzalemkerk gelegd.

Amsterdamse School

Architect Ferdinand B. Jantzen liet zich bij de bouw van de kerk inspireren door het motto van de actie: 'Stad zonder tempel'. Zo doet de vorm van de kerk denken aan de tempel te Jeruzalem. Zij doet kubistisch aan en heeft geen toren. Zij is, merkwaardig genoeg, tegen een aantal woonlagen aangebouwd. Maar hoe bijzonder, want het is er een teken van dat God wil 'wonen' bij de mensen!

Evenals de tempel is ook de kerk op een terras gelegen: om naar binnen te gaan moet je een trap op met een drietal treden. Daarbij is de kerk ook een goed voorbeeld van de Amsterdamse School, een stijl die in de hele buurt te zien is en over de hele wereld bekend. Kenmerkend voor de kerk in die stijl is, dat zij symmetrisch is opgebouwd en dat zij een eenheid vormt met de achterliggende gevels.

Symboliek

De kerk is opgetrokken in stenen met de kleuren paars en oranje. Paars wordt gebruikt om de trouw van God, oranje om de glorie van God tot uitdrukking te brengen. Ook in het interieur worden deze kleuren veel gebruikt. Kenmerkend voor de Jeruzalemkerk is, dat er zeer veel symboliek in is verwerkt. Er is rekening gehouden met de getallenwaarden, zoals bv. zeven uitgangen. Aan de noordkant van het gebouw ligt het liturgisch centrum, door drie treden afgescheiden van het schip van de kerk. Drie staat hier voor de Drie-eenheid van God. In het centrum staan de kansel (er is maar één God) en de attributen voor de twee sacramenten, te weten het doopvont en de avondmaalstafel. Het houtwerk aan de voorkant van de kansel is golvend, doelend op het voorhangsel dat het Heilige van het Heilige der heiligen in de tempel scheidde. Het doopvont zit vast aan de kansel. Eronder zijn golfjes in het hout gemaakt. Ze symboliseren de stromen van levend water, die voortkomen uit het Woord van God.

Tegenover het liturgisch centrum is een groot middenraam op het zuiden, waar midden op de dag het volle licht van de zon naar binnen valt. Het staat symbool voor het zuivere licht van Gods Woord. De kerk heeft een kruisvorm, benadrukt door een middenschip dat langer en hoger is dan de zijbeuken. In zes van de zeven ramen onder de galerijen aan de oost-en westzijde van de kerk worden de zes scheppingsdagen uitgebeeld. Op de zevende dag rustte de Heere God van zijn werk. Op het zevende raam staan Adam en Eva uit te kijken over de Schepping. Adam en Eva bleven de Heere God niet gehoorzaam. Daarom moesten zij het paradijs verlaten. Dit wordt uitgebeeld in het bovengenoemde grote raam op het zuiden. Daar staat de engel met het vlammende zwaard, die Adam en Eva ervan weerhield, het paradijs opnieuw binnen te gaan. Boven in ditzelfde raam staat het kruis afgebeeld waaraan de Heere Jezus stierf. Door zijn lijden en sterven - op het negende uur, wanneer het licht volop door dit raam naar binnen komt! - kunnen wij weer tot God komen.

De zeven ramen boven de galerijen laten zien, waar Jezus' sterven en opstaan uiteindelijk op uitloopt: et hemelse Jeruzalem. Op de ramen zijn de twaalf toegangspoorten van de hemel stad afgebeeld. In het middelste raam is het symbool van het Lam te zien. Hierbij is gedacht aan de tekst: En een tempel zag ik in haar niet, want de Heere God, de Almachtige, is haar tempel en het Lam is haar kaars' (Openbaring 21 : 22 en 23).

Boven de poorten zijn telkens drie kaarsen afgebeeld. Zij zijn het symbool voor de dienst van de kerk op aarde: houdt het licht van het Evangelie brandende, totdat Hij komt. Rechts boven de kerkenraadsbanken is Melchizedek afgebeeld. Hij was de koning van Salem, die Abraham op zijn reis ontmoette. Hij wordt een priester van God genoemd (Gen. 14 : 18). Van Jezus wordt gezegd, dat Hij priester is naar de ordening van Melchizedek (Hebr. 7). Tussen deze twee gebeurtenissen ligt meer dan 1500 jaar en al die tijd is God trouw geweest. Een bemoediging om op de trouw van God te bouwen. De hoofdkleur van dit raam is dan ook paars.

Links boven de kerkenraadsbanken is de profeet Maleachi afgebeeld. Hij voorspelde de ondergang van de wereld, maar de goedheid van God voor wie in Hem gelooft (Mal. 4). De hoofdkleur van dit raam is oranje.

De lichtkronen van de kerk bestaan uit één groot licht, duidend op de Heere Jezus en twaalf kleine lichten symboliseren de twaalf apostelen. In het trapportaal worden in glas-inlood ramen de offers uitgebeeld, die gebracht werden in het voorhof van de tempel. De leuningen langs de trappen verbeelden de bloeiende staf van Aaron (Num. 17). Aan het plafond van de kerk vormen de binten en de tussenliggende stroken biddende handen boven de gemeente.

De Jeruzalemkerk als gebouw verkondigt zo op haar eigen manier de glorie van God.

Bij een rondleiding door het gebouw kan aan mensen, die geïnteresseerd zijn in de stijl van de Amsterdamse School, aan de hand van de symboliek ook de kern van het Evangelie worden verteld, een unieke gelegenheid!

Het orgel

De Jeruzalemkerk heeft een uniek orgel binnen haar poorten. Het werd door de firma Furtwangler & Hammer in Hannover gebouwd. Het heeft 45 zgn. sprekende stemmen, verdeeld over 3 manualen en pedaal. In totaal heeft het bijna 3000 pijpen, waarvan de langste bijna 7 meter is en de kleinste 7 millimeter. Op de speeltafel zijn maar liefst zo'n 200 registers te vinden, knopjes zoals je ze ook wel op een electronisch orgel tegenkomt. Van de speeltafel naar de windladen lopen electrische verbindingen, die er voor zorgen dat de pijpen aangeblazen worden. Zo heeft het orgel ook een zwelpedaal en natuurlijk een tremulant, waardoor het zich goed leent voor het romantische orgelspel. De bekende organist Piet van Egmond heeft vele jaren dit orgel bespeeld. Momenteel is de heer Carel Chr.Schulz de vaste organist, die in zijn spel duidelijk herinnert Van Egmond.

Marjanne Blonk
ds. C. van Andel

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen