Communicatie en differentiatie in het pastoraat (2)

In de moderne westerse setting van vooruitgangsgeloof, de ontwikkeling van geneeskunde en geneeskunst is de pastor vertegenwoordiger van de eeuwenoude traditie. Het wezenlijke en eigene van zijn functioneren is de boodschap van oordeel en genade, van verzoening, van heil en heling! (Rebel)

Maar juist hier dient zich het 'probleem' van de communicatie aan: hoe vertalen we die boodschap in die moderne setting, vaak in een volkomen geseculariseerde omgeving en postmoderne cultuur. Mensen die worstelen met hun ziek-zijn, de zinvragen van het leven, de vraag van het lijden. Mensen die misschien nog nooit aan de wezenlijke en existentiële vragen van het leven zijn toegekomen. De 'populatie' van een ziekenhuis niet alleen zeer gemêleerd, maar de pastorale contacten zijn vaak heel vluchtig en kortstondig, in een brandpunt van tijd en plaats. De pastor is in veel opzichten een voorbijganger.

Belangstelling

In ziekenhuizen is de nadruk komen te liggen op de behandeling in plaats van de verzorging. Voor de arts is de patiënt object. Hij oefent zijn medische vak uit. Daarbij is het ziekenhuis ook een economisch instituut geworden, waar termen als professionaliteit, functionaliteit, kwaliteit in de zorg, budgettering, kiezen in de zorg belangrijke items zijn geworden.

In die setting moet 'de pastor primair mens Gods zijn' (Knippenberg).

In die context tracht de pastor op zijn wijze en zijn hoedanigheid de mens als patiënt te begeleiden.

Daarbij dienen we te bedenken dat 'de' zieke mens niet bestaat: ieder mens kent zijn eigen levensverhaal, leeft in relaties, kent zijn of haar eigen levensbeschouwing en geloofsovertuiging, maar beleeft ook zijn of haar ziek-zijn op een geheel eigen wijze. Ook brengt elke vorm van ziekte een eigen beleving en verwerking mee.

Het pastoraat kent geen pasklare antwoorden op de vragen van zin en zingeving, twijfel, angst of onzekerheid.

Van de arts wordt een diagnose gevraagd, van de pastor de epi-gnose. Dat vereist meer dan professionaliteit, ook meer dan gesprekstechniek en bepaalde opvatting over vormen en stromingen van en in het pastoraat.

In de definitie van geestelijk verzorger wordt het woord 'begeleiding' gebruikt: de professionele en ambtshalve begeleiding. Persoonlijk heb ik mij in deze vooral laten leiden door Paul Sporken, die begeleiden als een term uit de muziekwereld ziet: harmonisch ondersteunen.

Begeleiden heeft betrekking op het wel en wee van de gehele mens. Daarin speelt de begeleider, de pastor niet de eerste viool. Hij eigent zich niet de rol van de solist toe, maar zal alleen in samenspel met de ander op harmonische wijze kunnen communiceren en op weg met die ander gaan. Dat is geen gemakkelijke zaak. Pastoraat blijft dan ook altijd in de eerste plaats een zaak van luisteren: auditief ingesteld zijn. Voor pastores één van de moeilijkste dingen die er zijn. (We menen altijd wat te moeten zeggen en overal een antwoord op te moeten weten, maar hebben we de vraag wel gehoordl)

Het vraagt ook om eerlijkheid en invoelingsvermogen, maar tegelijkertijd ook respect voor die ander, ook al is zijn geloofsovertuiging of mensbeschouwing niet de mijne. Begeleiden is een communicatief proces: een samen op weg gaan in plaats van een even met elkaar stilstaan.

Houding

In de pastorale begeleiding is daarbij de houding, de attitude, van de pastor van een wezenlijk belang.

Wij zullen ons als pastores ook zelf de vraag moeten durven stellen: wie ben ik als pastor. Speel ik een bepaalde rol, waardoor en waarbij ik meen aan bepaalde verwachtingen van anderen te moeten voldoen? Dat brengt alleen maar krampachtigheid en onechtheid met zich mee. Niet de ander bepaalt wie ik ben: wie die ander ook is.

Dat kan een verstoppertje spelen met jezelf zijn, maar ook met je naaste omgeving.

We spelen geen spel. Durven wij levensecht te zijn? Al hebben we het misschien zelf nog niet eens door, de pastorant ontmaskert ons eerder dan wij denken en menen. Echtheid, authenticiteit is naast het auditief ingesteld zijn een vereiste in de communicatie.

Daarbij geldt in de eerste plaats dat wij eerlijk staan voor onze Zender: Hij die ons kent en ziet beter dan wij onszelf ook zouden kunnen kennen.

In Zijn dienst staan wij ten dienste van de ander: pastoraat is vorm van diakonia in navolging van de Pastor Bonus, de Goede Herder. Dat maakt ons ook afhankelijk in ons pastorale bezig zijn. Waar ik mijzelf niet als pastor en als mens ken, hoe zou ik ooit de ander werkelijk kennen? Pastoraat is ontmoeting met de ander, maar ook met jezelf. Die attitude is meer dan een sociale vaardigheid in het omgaan met mensen. Het vraagt uiteindelijk liefde, aangeraakt door de liefde van God in Jezus Christus.

Wisselwerking

Communicatie in het pastoraat is een proces tussen zender en ontvanger. Maar dat houdt meer in dan een overbrenging van woorden: er is sprake van een wisselwerking. Naast de inhoud van woorden is er de manier waarop die woorden overgebracht worden. Belangrijk voor de betekenis van de boodschap is de woordkeus, de hoogte en het volume van de stem. Sluit mijn taalgebruik aan bij het taalgebruik van de ander of spreken we in totaal andere taalvelden.

In onze geseculariseerde samenleving zijn de ons vertrouwde woorden en klanken in onze eigen godsdienstige beleving misschien vanzelfsprekend, maar ze klinken anderen als volslagen onbekend in de oren. Daarbij moeten we ook bedenken dat in de communicatie emoties vooral met lichaamstaal worden overgebracht; we maken vooral op non-verbale wijze onze gevoelens kenbaar. Ook de ander aan wie ik mijn bezoek breng zal dat duidelijk laten zien. Vaak is lichaamstaal veel-zeggender dan de daadwerkelijke woorden. Er treedt een blokkade in de communicatie op als er een tegenstelling is tussen wat iemand zegt en hoe hij het zegt. Communicatie verloopt plezierig en harmonieus als woorden en lichaamstaal met elkaar corresponderen. Elk pastoraal gesprek blijft een 'waagstuk'. In het pastoraat plegen we geen geestelijke overval, maar pogen tot een gesprek en een ontmoeting te komen, (vgl. de geschiedenis van de Emmaüsgangers)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen