Het klassieke huwelijksformulier (3)

In de inleidende zin van dit gedeelte uit het formulier wordt speciaal aangewezen hoe zich de een jegens de ander schuldig is te houden, maar daarbij is de norm geen menselijke maatstaf, maar dat wat de Heere Zelf in Zijn Woord zegt. Dat komt trouwens ook nog weer terug in de vragen die gesteld worden als daar de uitdrukking in voorkomt: 'naar uitwijzen van het Heilig Evangelie'.

Gods Woord is dus opnieuw uitgangspunt en dat brengt ons dit gedeelte ook bij het geheim van het gelukkige huwelijk.

Man en vrouw beiden aangesproken

In het gedeelte over die wederzijdse verantwoordelijkheid worden man en vrouw, in dit geval bruidegom en bruid, ieder afzonderlijk aangesproken. Eerst wordt nader ingegaan op de plaats die de man binnen het huwelijk 'naar uitwijzen van het heilig Evangelie' dient in te nemen. Straks zal blijken dat er in het gedeelte over de plaats van de vrouw heel veel parallellen te vinden zijn met dit eerste stukje over de man.

Maar voordat op die afzonderlijke plaatsen wordt ingegaan, wordt eerst iets tot beiden gezegd. Namelijk hoe de een zich jegens de ander schuldig is te houden naar Gods Woord. Dus zowel man als vrouw hebben zich beide te laten leiden door het Woord van God. Niemand kan naar eigen goeddunken handelen en op die manier het heft in handen nemen om zelf de zaken te regelen. Ten diepste heeft de Heere het dus in ons huwelijk voor het zeggen.

De taak van de man

Allereerst wordt gezegd, dat de man zal weten, dat God hem gezet heeft tot een hoofd van de vrouw, opdat hij haar naar zijn vermogen, verstandig leidende, zou onderwijzen, troosten en beschermen, gelijk het hoofd het lichaam regeert, ja gelijk Christus het Hoofd, de wijsheid, troost en bijstand Zijner gemeente is.

Uitdrukkelijk wordt hier gezegd, dat het geen uitvinding van de man is, dat hij het hoofd van de vrouw is, maar dat God hem gezet heeft op die plaats. Daarbij is dan ook tegelijk aangegeven dat de man altijd op die verantwoordelijke plaats direct verantwoording schuldig is aan de Heere. Hier al heel snel weer die nadrukkelijke plaatsbepaling voor de man. Straks zal ook duidelijk worden dat in die plaatsbepaling een diep geheim ligt.

Het blijkt in allerlei situaties en soms ook uit uitlatingen van deze en gene dat er van die 'hoofdpositie' misbruik wordt gemaakt. Zo in de trant van: ik ben het hoofd en dus ben ik de baas. Ik heb het voor het zeggen en jij hebt als vrouw maar te luisteren. Dat soort uitingen zijn totaal misplaatst. Laten we er samen eens op letten dat in dit stukje van het formulier eigenlijk het grote geheim aangeduid wordt.

Dat geheim van het ware huwelijksgeluk is niet te bewerken op eigen kracht, hoeveel je ook van elkaar kunt houden. Dat diepste geheim van het ware christenhuwelijk ligt daar, waar we als man en vrouw op eenzelfde wijze elkaar zullen liefhebben als Christus Zijn gemeente heeft liefgehad. Maar die liefde van Christus wordt dan wel gekenmerkt door 'dienen! en niet door 'heersen'. Christus gaf Zich als Hoofd helemaal voor haar over. Hij offerde Zijn leven voor haar. En als de man dan het hoofd der vrouw genoemd wordt, dan ziet dat op het hoofd-zijn in dienende liefde. Na de zondeval is het hoofd-zijn uitgelegd in de sfeer van meer zijn. Het hoofd is degene die het voor het zeggen heeft, maar dat heeft na het paradijs altijd de neiging tot heersen. Op die manier zijn hoofd en heerser vaak met elkaar vereenzelvigd en dat leidt absoluut tot ontsporingen. Want dat hoofd-zijn, dat heerser zijn, dat krijgt soms gestalte in het uitoefenen van macht over de ander. Ik gaf zojuist al aan dat op die manier inderdaad heel wat huwelijken ontspoord zijn en treedt de man onder het mom van dit stukje uit het huwelijksformulier, met daarbij ook aanhalend de woorden uit Efeze 5, op als een heerser. Soms zelfs als een wrede, harde tiran, die zijn vrouw en vaak ook zijn gezin als een machthebber overheerst. Maar zo heeft de Heere het nooit bedoeld. Waar het zo gestalte krijgt in onze huwelijken, daar wordt Gods Woord met voeten getreden, hoezeer het dan ook aangehaald wordt. Gods geest doet ons de Schrift verstaan, maar daarin zal altijd het geheim van de liefde zichtbaar worden.

Dan is de man verantwoordelijk voor zijn vrouw in alle opzichten. Dan heeft hij haar welzijn op het oog. Zo zal hij ook leiding geven aan zijn gezin. Al hoeft dat niet altijd te betekenen dat de man dan in alle zaken op de voorgrond treedt en ook echt beslist. Een goed leider kan soms op de achtergrond veel meer betekenen. Leiding geven zonder overheersen kan heel goed. Zo zal hij ook zijn vrouw troosten en beschermen. Dat leiden en troosten zijn meer naar binnen gerichte taken van de man. We zouden dat ook mogen aanduiden als priesterlijke taken van de man. Bij het beschermen denken we juist aan de koninklijke taak waarmee hij ook meer naar buiten treedt. De man die toch echt van zijn vrouw houdt zal altijd voor haar in de bres springen als er gevaar dreigt, zo zal hij voor haar strijden en mag ze zich bij hem veilig weten.

Hier komt opnieuw het leven van de navolging van Christus om de hoek kijken. Maar dan ook in de navolging van Christus bereid om de minste te zijn. Wie als man werkelijk het hoofd van zijn vrouw wil zijn, die heeft nodig op de leerschool van Christus onderwezen te worden. Hij is immers het hoofd van Zijn gemeente en zoals Hij haar liefheeft en in dienende liefde haar als Zijn bruid draagt en beschermt en vertroost en bijstand biedt, zo heeft de man dat ook in het huwelijk te doen. Zo blijf je, wil het goed blijven in het huwelijk, levenslang leerling van Christus. Dat kost inderdaad tijd en energie. Getrouwd zijn betekent niet: ziezo, nu ben ik er, nu heb ik haar. Nee, getrouwd zijn wil eigenlijk zeggen: nu begint het pas echt.

Daarbij hebben we dag in dag uit de hulp en de kracht en de leiding van de Heilige Geest nodig, want zelf glijden we dagelijks weer uit en dwalen we weer van het rechte pad af. Ook in de dagelijkse dingen van het huweUjk hebben we van genade te leven. Maar dat geldt ook de dingen van het eeuwige leven, waar we vorige keer over schreven.

Bij die wederzijdse verantwoordelijkheid wordt bij de man opnieuw gewezen op het liefhebben van zijn (huis)vrouw. Die liefde is echt niet zo vanzelfsprekend als we soms denken. Liefhebben is een werkwoord in de volste zin van het woord. Daartoe geeft Christus ons zelf de opdracht. Zo is Hij ons voorgegaan in het liefhebben van Zijn gemeente. Een liefde tot in de dood. En wie dan de vraag stelt hoe je dat in praktijk brengt, die krijgt hier onder andere als antwoord mee: niet bitter zijn tegen je vrouw, bij haar wonen met verstand. Dat vraagt ook een wijze van leven overeenkomstig het Woord. Dan is de praktijk inderdaad dat niet alle dagen gladjes verlopen en dat er best eens strubbelingen zijn tussen man en vrouw. Maar hoe gaan we daar dan mee om? Er hoeft soms niet veel te gebeuren om de mug van een misverstand te laten groeien tot een olifant van een kwade en bittere houding. Waak daarvoor. In dit verband wordt ook hier het levensgrote gevaar genoemd, dat onze gebeden verhinderd worden. Daar waar we niet in staat zijn op een open en eerlijke wijze met onze man of vrouw te praten, daar kan het niet bestaan dat we in ons gebed wel alles aan de Heere kunnen voorleggen. En waar het gebed geblokkeerd wordt, waar dat gaat verminderen, daar drogen ook de levenssappen van het geloof op. Daar verarmen we in geestelijk opzicht totdat we dorre ranken worden. Én laten we nu niet zeggen: dat gebeurt mij niet, daar zal ik wel voor zorgen.

We zijn ook in onze gereformeerde gezindte echt niet beter dan wie dan ook. Voor we het weten worden we in beslag genomen door een drukke baan, een aandacht vragend gezin, opgroeiende jeugd, kerkelijk werk, een tijdrovende hobby en ga zo maar door.

En voor we het weten leveren we toch in, in ons huwelijk. We leven soms ongemerkt meer en meer aan elkaar voorbij. Tijd om te praten is er soms nauwelijks en als we elkaar zien dan is de een of ander zo moe dat er geen lust meer is om te praten.

Het lijkt misschien wat apart, maar reserveer gerust een avond in de week voor elkaar, of minstens een avond in de twee weken. En zeg naar buiten toe dan maar eerlijk dat u een afspraak hebt. Want die afspraak met uw vrouw is minstens zo belangrijk voor u en haar, en voor uw gezin, als de afspraak voor de zaak of voor de kerk. En dan begrijpt u best hoe ik dat bedoel als ik dat laatste schrijf.

De taak van de vrouw

Laat ik hier eerst maar ingaan op dat woordje 'onderdanig'. Velen willen dat liever maar zo snel mogelijk van tafel vegen. Dat moet maar weg uit het huwelijksformulier. Dat past toch helemaal niet meer in onze geëmancipeerde samenleving. Vandaag de dag moet de vrouw toch minstens op gelijke hoogte staan als de man en hier en daar wordt ze misschien zelfs nog wel verder naar voren geschoven. Ze moet nog meer in leidinggevende taken ingezet en ze moet zelf haar inkomen kunnen verwerven. Noemt u het maar op. Toch moeten we hier heel eerlijk zeggen dat dit 'onderdanig zijn' zoals het door de opstellers van het huwelijksformulier wordt gebruikt geen uitvinding is van mensen die daarmee de vrouw eens eventjes flink willen onderdrukken of haar als slavin willen gebruiken.

Als naar de vrouw toe de woorden worden gebruikt als 'onderdanig zijn' en 'vrezen', dan is daarmee bedoeld dat ze zal gaan in de door God gestelde orde. Onderdanig zijn geeft hier geen meer en minder aan, maar geeft hier aan: op de wijze van. Net als het woordje 'vrezen' hier niets te maken heeft met angst. Want in de liefde is geen angst. Maar bij het vrezen gaat het hier om het respect voor de ander, de liefde tot de ander.

Dan kan emancipatie op sommige momenten goed zijn als er een situatie is waar de vrouw ten onrechte onderdrukt wordt. Die situaties zijn er op heel veel plaatsen, maar we moeten daarbij ook heel dicht bij huis blijven. Heel veel spanningen, ook in huwelijken binnen onze eigen gezindte, gaan terug op uitwassen die te maken hebben met de uitleg van dit woordje onderdanig. Ik ben zelf al meermalen tegen heel wat huwelijksverdriet opgelopen en heb huwelijken zien breken omdat de vrouw echt als onderdaan, als slaaf, als sloofje werd beschouwd en gebruikt.

Iemand zegt misschien: maar hier wordt toch ook gesproken over een ordinantie van God, die niet tegengestaan mag worden. Zo staat het er. Maar die woorden bergen absoluut geen heersen over de ander in zich. Paulus schrijft in Efeze 5 : 21, dat man en vrouw elkander onderdanig zouden zijn in de vreze des Christus. Vanuit Hem en zijn wijsheid levend zullen man en vrouw ieder op hun eigen plaats, met hun eigen verantwoordelijkheden leven en werken tot eer van God. Ook de tekst uit 1 Petrus 3 over Sara en Abraham moet goed in de context verstaan worden en dan wordt ook daar gezegd dat de mannen hun vrouwen eer zullen bewijzen.

In reactie op dit soort teksten is een emancipatiestreven ontstaan dat helemaal doorslaat naar de andere kant en ook dat heeft God niet bedoeld. Het juiste evenwicht vinden is altijd moeilijk, daarvoor is de wijsheid van de Heere Zelf nodig. Zeker ook als het gaat over de plaats van man en vrouw in het huwelijk, als we denken aan het verwerven van het gezinsinkomen. Wanneer er de verplichting zou ontstaan dat man en vrouw beide een deel van het gezinsinkomen moeten verwerven, zijn we denk ik toch bezig om zaken te verwarren, die God in Zijn wijsheid ons anders gegeven heeft. Al kunnen er best situaties zijn waarin de vrouw genoodzaakt is een deel of zelfs een groot deel van het inkomen te verwerven. Maar elke verplichting in deze richting zal uiteindelijk mijns inziens desastreuze gevolgen hebben voor onze hele samenleving, in het bijzonder ook voor de gezinnen en onze jeugd.

Maar een vrouw kan zich met de gaven die ze van de Heere kreeg toch ook goed ontplooien als zij met recht die plaats van 'hulpe tegenover' inneemt in haar huwelijk.

Dan wordt de man geroepen om ervoor te zorgen, dat zijn vrouw in het huwelijk zich bij hem thuis voelt. Dat ze zichzelf kan en mag zijn, dat ze daar kan opbloeien en openbloeien. Met de kracht en gaven haar door God geschonken. Daar ligt de hoofdverantwoordelijkheid van de man. En als hij zo zijn hoofd-zijn van de vrouw vervult er eindverantwoordelijkheid draagt voor zijn gezin, dan zal dat altijd moeten zijn in de weg van de dienende liefde. Dan zullen beslissingen door hem genomen worden, maar nooit zonder gezamenlijk overleg. En daarbij kan het best zijn dat de vrouw meer gaven aan helder verstand en zakelijk inzicht heeft gekregen en haar visie wellicht vaker de doorslag geeft. Iemand schreef: Wijs is die man, die de wijsheid van zijn vrouw naar waarde weet te schatten. Wijs is die vrouw, die haar man met haar inzichten helpt om tot goede beslissingen te komen, terwijl ze zijn eindverantwoordelijkheid respecteert. Zo mag ieder de plaats innemen zoals God ons die gegeven heeft. Aan het slot wordt nog iets gezegd over de wijze waarop de vrouw zich ook naar buiten toe zal gedragen. Het zijn zomaar enkele woorden, toch willen we ze voluit laten klinken. We behoeven niet in alle zaken en zeker ook niet in de eerste en duurste mode voorop te lopen. Goede, leuke en stijlvolle kleding mag nooit middel zijn waarmee we elkaar de loef willen afsteken. Ik kan me soms toch niet aan de indruk onttrekken of ook binnen onze gereformeerde gezindte is een soort prestigeslag aan de gang, waarin de een nog meer wil hebben en wil zijn dan de ander. Het geeft toch ook hier geen pas om altijd per se merkkleding en merkschoenen te willen dragen, terwijl minachtend wordt neergekeken op anderen die misschien niet zoveel te besteden hebben en het daarom met een heel leuk maar merkloos kledingstuk doen of misschien graag iets van eigen makelij dragen. Ook in deze dingen dienen we elkaar niet tot jaloersheid te verwekken maar juist in levensstijl en huwelijksstijl elkaar te dienen en lief te hebben.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen