Torenspitsen-Gemeenteflitsen

OUD-VOSSEMEER De naam

De naam Vosmair, Vossemaer, Vosmar of Vossemeer, in verschillende spelling, duikt omstreeks 1410 in de historie op. Ermerins, een geschiedschrijver, veronderstelt dat de naam is afgeleid van 'Vosvliet', een stroom die ten noorden van het dorp liep en reeds bekend was in 1071. De huidige polders vormden voor de indijking het 'Vossemeer'.

Het dorp

In het jaar 1410 gaf Willem, Paltsgraaf op de Rijn, hertog van Beieren, graaf van Henegouwen, van Holland en Zeeland, na een overeenkomst aan een zestal mensen het recht voor een eerste bedijking van de schorren ten noorden van Tholen tot een korenland. In het jaar 1415 volgde de polder waarin het dorp is gebouwd. In de loop der eeuwen volgden diverse bedijkingen. De laatste inpoldering werd 5 oktober 1877 voltooid.

Voor overstromingen is Oud-Vossemeer in haar bestaan van ruim vijf en een halve eeuw niet bespaard gebleven. Als eerste was er de St. Elizabeths vloed in 1421 en als laatste de watervloed op 12 maart 1906. De watersnoodramp van 1953 heeft Oud-Vossemeer ongemoeid gelaten.

Beknopte geschiedenis van de kerk

'De kerk van Oud-Vossemeer, midden in het dorp gelegen, is tamelijk groot, doch heeft een gemene toren van weinig aanzien, omringd van een genoegzame plaats om tot een kerkhof of begraafplaats te dienen', aldus ie al eerder genoemde geschiedschrijver Ermerins. Volgens hem dateert de kerk van Oud-Vossemeer uit 1516. Ruim 60 jaar daarvoor, nl. in 1452, was er al een kapel gesticht die werd toegewijd aan de heilige Johannes de Doper, de schutspatroon van Oud-Vossemeer. In 1516 moest de kapel gesloopt worden wegens zitplaatsen tekort. Het is ook goed mogelijk dat het een uitbreiding heeft betroffen, zekerheid hierover bestaat er niet.

Ervoor bestond de bakstenen kerk uit een vijf traveeën lang rechthoekvormig schip en een smaller twee traveeën lang koor met een afsluiting gevormd door de drie zijden van een zeshoek. De uitbreiding bestond uit de aanbouw van een vleugel (transept) aan de noord-en de zuidzijde van het koor. Het was derhalve een kruiskerk geworden. Ook van het vergrote of het nieuwe kerkgebouw bleef Johannes de Doper de schutspatroon.

7 oktober 1576 werd het dorp Oud-Vossemeer door de soldaten van de Prins in de as gelegd en de bevolking verstrooid. De kerk is daar evenmin ongeschonden uitgekomen.

Waarschijnlijk is Oud-Vossemeer in 1578, hetzelfde jaar als de stad Tholen, naar de Reformatie overgegaan. De herbouwde kerk behield zijn vorm, maar werd geschikt gemaakt voor de gereformeerde eredienst.

Op last van het Franse bestuur is er in het jaar 1798 door een commissie van protestanten en rooms-katholieken een overeenkomst opgesteld waarin het eigendomsrecht van de kerk werd geregeld. Door een evenredige betaling naar het zielental zijn toen de rooms-katholieken uitgekocht en is de kerk overgegaan 'in wettigen en altoos duurenden eigendom aan het Hervormd genootschap'.

De koperen kroon

De koperen kroon, de eerste bij het binnenkomen van de kerk, dateert van 1740. De volgende geschiedenis is daaraan verbonden. Het gilde van de handboogschutters die St. Sebastianus als patroonheilige hadden, was ook na de hervorming blijven voortbestaan. Op de zondag voor St. Jan, als het kermis was, schoten de gildebroeders op de vogel die men 'papegay' noemde. Door hun handel en wandel joegen de gildebroeders vooral de kerkelijke overheid tegen zich in het harnas. Het schieten op zondag werd verboden, 'inzonderheid het omdraghen en uythangen van haren Heilige Bastiaen tot scandael der ghemeynte, mitsgaders het drinken uyt de heilige Jacobsschelpen'. Opheffing van het gilde volgde en de zilveren schilden werden verkocht 'om voor het provenue dier penningen te koopen eene koperen Kroone voor de Kerk'.

De grootste koperen kroon is een geschenk van Johannes van Rosevelt, die op 9 november 1732 te Oud-Vossemeer werd geboren. Bij het maken van zijn testament op 29 augustus 1780 voor notaris Van Engelen te Bergen op Zoom verklaarde hij te legateren 'aan de kerk van Oud-Vossemeer de Som van Eenhonderdvijftig guldens om daarvoor te doen maken een Koperen Kerkkroone ten dienste derzelve kerke, twee hoog met twaalf armblakers. Onder op de Bol zal met leesbare letters moeten gegraveert wordt als volgt: "Johannes van Rosevelt in Leven Schoolmeester te Scherpenisse, Zoon van wijlen Pieter van Rosevelt in Leven Schoolmeester en Koster te Oud-Vossemeer offereert dit aan en ten gebruike van deze kerk. Sterft den...".' De datum van 26 oktober 1787 is na het overlijden van Johannes van Rosevelt toegevoegd.

Het geslacht Van Rosevelt en Oud-Vossemeer zijn sterk met elkaar verbonden. Op 20 juni 1950 bracht wijlen mevr. Roosevelt vergezeld van haar zoon en twee kleinkinderen een bezoek aan Oud-Vossemeer. Dit naar aanleiding van het sterke vermoeden dat de voorvaren van wijlen president Franklin Delano Roosevelt, die in de 17e eeuw naar de Verenigde Staten vertrokken, afkomstig zouden zijn van Oud-Vossemeer. Het blijven echter sterke vermoedens. Nog steeds ontbreekt het bewijs daarvan.

Het doopbekken

In het deksel van het zilveren doopbekken is aan de ene zijde gegraveerd: 'Nat. 20 May 1736 Mr. D. R Reexstoot, Obiit 3 Juli 1761' en het wapen van de familie Reexstoot. Aan de andere zijde staat het wapen van Oud-Vossemeer anno Vossemeer 1761. In de onderkant van de rand van het bekken: 'Ter Gedachtenis van de WelEdelGestrenge Heer en Mr. Dionisius Pieter Reexstoot in sijn WelEdel Gestr. Leven Heer in Oud en Nieuw Vossemeer, Schepen der stad Tholen, Bewindhebber van de West Indische Compagnie ter Kamer Zeeland, Eenige zoon van den WelEd. Gestr. Heer Mr. Johan Pieter Reexstoot en sijn WelEd. Gestr. Leven Burgemr. en Raad der Stad Tholen, daarna Raat Pensionaris van Zeeland en de WelEdel Geb. Vrouw Johanna Ermina van Rosevelt, door haar WelEd. dit Doopbekken aan de Oude Kerk van Oud-Vossemeer Gegeven'. Deze Johanna Ermina van Rosevelt werd op 1 november 1711 te Tholen geboren als dochter van Pieter van Rosevelt en Maria Hazard. Zij ondertrouwde te Tholen en trouwde september 1732 te Oud-Vossemeer met Johan Pieter Reexstoot. Haar vader vervulde het ambt van ontvanger en rentmeester voor de ambachtsheerlijkheid van Ouden Nieuw-Vossemeer.

De koperen lezenaar

Een zuster van Johanna Ermina van Rosevelt, nl. Catharina Elisabeth, geboren te Tholen 14 oktober 1725, huwde te Goes op 29 mei 1743 met mr. Johan Isebree. Hij was burgemeester van Goes en Ambachtsheer van Oud-en Nieuw-Vossemeer. In 1769 schonk deze Johan Isebree aan de Waalse Gemeente te Goes een koperen lezenaar voor de preekstoel met daarin gegraveerd: 'Anno D. Heer Burgemeester Johan Isebree 1769'. Bij deze schenking was de volgende bepaling gesteld: Mocht de Waalse Gemeente te Goes ontbonden worden, dan moest het preekstoelornament overgebracht worden naar de kerk van Oud-Vossemeer. In het jaar 1856 is dit gebeurd en is de schenking van Johan Isebree in de kerk van Oud-Vossemeer aan de preekstoel bevestigd.

Bijbels

De bijbels in de kerk aanwezig zijn verkregen door schenking van de ambachtsheerlijkheid. Een hoognodige restauratie is enige jaren geleden verricht door de zusters Norbertinessen in het klooster St. Catharinadal te Oosterhout (N.B.).

Luidklok

De koperen luidklok in de toren is door de Duitsers uit de toren gehaald op 15 april 1943 en is weer teruggeplaatst op 21 september 1948 en officieel ingeluid op 22 september 1948. De teruggeplaatste klok draagt de volgende inscriptie: 'Mijn stem vervangt hem die na zijn laatste lied in Duitsland 't leven liet. Oud-Vossemeer hoort mij weer!'

En dat is nu, A.D. 1998, reeds vijftig jaar het geval, elke zondag twee maal. En we hopen en bidden dat deze 'roepstem' nog vele inwoners van Oud-Vossemeer ter kerke mag roepen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen