'De "geest der gerustheid" heerst'

Het is een 'zielloos' stuk. De samenleving mist cohesie (samenhang), dat wordt verschillende keren geconstateerd. Maar er wordt niet gezegd hoe die cohesie er zou moeten komen. Dat is de eerste reactie van dr. ir. J. van der Graaf, algemeen secretaris van de Gereformeerde Bond in de Nederlandse Hervormde Kerk, op de op 15 september jl. uitgesproken Troonrede.

'De politiek is er goed in met veel woorden weinig te zeggen. Dat is ook nu gebeurd. Er worden een hoop open deuren ingetrapt. Zoals dat de jeugdcriminaliteit hoge prioriteit heeft en het fileprobleem moet worden opgelost. Maar er wordt niet duidelijk gesteld wat het fundament, de basis van de samenleving moet zijn.'

Cultuur

Volgens de rede wordt een 'evenwichtige, weerbare samenleving' gekenmerkt door goede verhoudingen tussen de overheid en de burgers en tussen de burgers onderling. 'Dat is me veel te vaag als fundament', stelt Van der Graaf. 'Wat ontbreekt is een verwijzing naar een christelijk uitgangspunt.'

De bondssecretaris illustreert dat met hoe in de Troonrede over cultuur wordt gesproken. 'Er worden mooie woorden gewijd aan de betekenis van de cultuur en hoe belangrijk cultuureducatie is. Maar over welke cultuur praat je dan? Enkele weken geleden schreef Micha de Kat in de NRC over de hedendaagse cultuur. Die vergeleek hij met de cultuur aan het eind van het Romeinse Rijk dat door decadentie ten onder ging. Hoe moet je de cultuur uit een samenleving waarin cohese ontbreekt, gebruiken om die cohesie daarin aan te brengen? '

Bovendien valt Van der Graaf erover dat volgens de regering de media bij die cultuureducatie een belangrijke rol zouden kunnen spelen. 'Wat moet ik me daarbij voorstellen? De media gaan juist voorop in het propageren van een onchristelijke, decatente maatschappij. Moeten wij die inschakelen bij het opvoeden van de jeugd? '

Groei

Een ander woord dat Van der Graaf enkele malen in de Troonrede tegenkwam, is 'groei'. 'Er wordt wel vier keer over groei gesproken: van de economie, van de productie en de consumptie. Mergers bespeur ik een signaal van de kritiek die daarop ook is geuit, bijvoorbeeld in de actie tegen de 24-uurseconomie. Nergens iets over een stapje terug, over een eventuele vermindering die nodig is. Enkele dagen geleden las ik in de krant dat de supermarkten gek worden van alle nieuwe producten die ze in hun schappen moeten zetten. Dat geeft toch wel aan dat er van sommige dingen gewoon teveel is.' Tot Van der Graafs grote verbazing kwam hij een 'antigroeiopmerking' alleen tegen in een gedeelte over ontwikkelingssamenwerking. 'Terwijl groei van de consumptie uitgangspunt van beleid lijkt te zijn, wordt in de ontwikkelingssamenwerking aangedrongen op een "zuinig gebruik van grondstoffen". En dat terwijl de economie van veel ontwikkelingslanden juist drijft op de verkoop van grondstoffen aan het rijke Westen. Vermindering van de groei is prima, maar dan niet ten koste van de arme landen.'

Wat er over armoede in de Troonrede staat, is volgens Van der Graaf een testimonium paupertatis (bewijs van armoede). 'Je ziet aan de onderkant van de samenleving een steeds grotere groep van kansarmen en daklozen ontstaan. Daartegen doet de regering veel te weinig.'

Orthodoxe christenen mogen wat dat betreft volgens Van der Graaf trouwens de hand in eigen boezem steken. 'De hele sociale kwestie, het vraagstuk van armoede en rijkdom, moet ons meer op het lijf geschreven staan. Wij spreken daar veel te weinig over.

'Hij kan daarom een heel eind meegaan met de opmerkingen van bisschop Muskens. 'Ik zou het niet altijd zo zeggen als hij - die opmerking over het stelen van een brood ging mij te ver. Maar je moet een schilderij wel eens scheef hangen om aandacht te vragen voor een probleem dat er ook werkelijk is. Juist vanuit het christelijk geloof moeten we opkomen voor de armen.'

Positief

Van der Graaf heeft niet alleen kritiek. 'Ik noemde al de opmerkingen over de jeugdcriminaliteit. Het is goed dat daaraan extra aandacht wordt gegeven. Maar ook hier wordt niet doorzien waar die criminaliteit een gevolg van is. Er wordt niet gewezen op een gebrek aan normen en waarden. Er wordt niet gezien dat het gebod van God ten goede werkt. De Tien Geboden beschermen het leven in z'n totaliteit. Terecht kon de liberaal Oud daarom vroeger zeggen dat op de tweede tafel van de tien geboden de hele politiek kan worden gebaseerd.'

Ook is Van der Graaf positief over de beleidsvoornemens met betrekldng tot de gezondheidszorg. 'Ik ben blij met het extra geld dat wordt gestoken in de hulp aan ouderen, gehandicapten en de thuiszorg. Ook is het goed dat ouderen die vitaal zijn, langer aan het arbeidsproces kunnen deelnemen. Alleen is het merkwaardig dat daarbij wordt vermeld dat zo de band tussen de generaties wordt versterkt. Dat gebeurt in de praktijk veel meer via het gezin dan via het arbeidsproces. Maar over het gezin vind je in de hele Troonrede geen woord.'

Deze Troonrede is de eerste van het nieuwe paarse kabinet. Na vier jaar regeren zonder christen-democraten zou er de verleiding kunnen zijn om een sterker antichristelijk beleid te gaan voeren. Maar dat blijkt niet direct uit deze rede, meent Van der Graaf. 'Het is geen agressief stuk, het ademt geen geest van "we zullen zo snel mogelijk de christelijke overblijfselen uit de samenleving bannen". Dat laatste zag je wel bij sommige mensen uit de beginfase van Paars 1. Maar er spreekt een optimistisch denken over de cultuur en de economie uit. Men ziet wel het geweld en de problemen, maar niet de wortel van dit kwaad. Terecht wordt gebrek aan cohesie geconstateerd, maar niet waar dit vandaan komt. De hele sfeer die de Troonrede ademt, is die van een tolerantie samenleving, gericht op consumeren, genieten, hedonisme.'

Kun je de Troonrede zien als een stap verder op de weg naar een post-christelijke samenleving? 'Dat wel', zegt Van der Graaf. 'Er zit geen maatschappijkritiek in, geen geest van "Dit kan niet, dit mag niet". Alles moet kunnen en mogen. Christenen worden getolereerd, maar de spanning is eruit, het is allemaal gezapig. De "geest der gerustheid" heerst.'

Christenen staan volgens Van der Graaf niet buiten de hedendaagse cultuur. 'We hebben er allemaal deel aan. Kennelijk zijn we niet zoveel zoutend zout geweest dat we deze ontwikkelingen hebben kunnen keren. Althans voorzover die door ons te keren was geweest. Dat mogen we onszelf wel aantrekken.'

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen