Vierkant tégen racisme

Onlangs verscheen vanuit de landelijke diaconale organen van de SoW-kerken een brochure over racisme. De bedoeling van deze brochure is het thema: 'Vierkant tégen racisme' onder de aandacht van gemeenteleden te brengen. Om zo racisme beter en sneller te herkennen. In de brochure wordt op een prettig leesbare manier aan de hand van een tiental vragen veel over racisme, de achtergronden van racisme en het voorkomen van racisme uit de doeken gedaan. In dit artikel wil ik kort op een aantal aspecten ingaan.

Wat is racisme?

Racisme deugt niet. Daar is iedereen het wel over eens. Wanneer je tegen iemand zegt: 'Jij bent een racist', dan is dat een zware beschuldiging. Niemand wil een racist genoemd worden en racisme willen we niet. Toch is racisme niet altijd even gemakkelijk te herkennen of wordt het niet als zodanig benoemd. Wat is bijvoorbeeld het eerste wat bij u opkomt als er een zwarte jongen achter u op de roltrap staat? Of als u personeelschef zou zijn en u hebt de keus uit een witte en zwarte medewerker met dezelfde opleiding, wie kiest u dan?

Een ander voorbeeld. Een kamer vol verjaardagsvisite. Het gesprek gaat over van alles en nog wat. Eén van de gasten geeft af op de Turken in zijn straat. 'Ze profiteren maar van onze sociale voorzieningen'. Sommigen praten mee, anderen proberen er voorzichtig tegen in te gaan. Wat is uw, mijn reactie?

Een zwarte vrouw merkte in een gesprek eens op: 'Als je wilt leren wat racisme is, moet je beginnen te luisteren naar wat zwarte mensen te zeggen hebben. Wij zijn het die er dagelijks mee te maken hebben. Als je luistert met het idee: het zal wel niet waar zijn of overdreven, zet je (diskwalificeer je) de ander aan de kant en ben je juist bezig racisme te bevestigen. Witte mensen hebben hulp nodig bij het leren herkennen van racistische uitingen'. Een definiëring van racisme zou kunnen zijn: 'Racisme is al dat gedrag, al die wetten, regelingen en ideeën waarmee zwarte mensen beoordeeld en behandeld worden op grond van hun etnische afkomst, in plaats van hun mens-zijn' (Van den Broek). Iemand anders schreef: 'Racisme is de langdurige onderdrukking en stelselmatige vernedering van zwarte mensen op basis van huidkleur, zowel in de geschiedenis als in het heden'.

Beelden van zwarte mensen

In de brochure komt de vraag aan de orde welke beelden wij hebben van zwarte mensen. Gevraagd wordt de kinderboeken, waarmee we zijn opgegroeid en waarin zwarte mensen voorkomen eens opnieuw te bekijken. Welke rollen spelen de zwarte mensen en welke de witte? Kijk vervolgens eens naar de machsverschillen en naar de eigenschappen die ieder worden toegedicht in deze boeken. Soms kunnen witte mensen wat onthand en schrikachtig reageren op zwarte mensen. Dit kan te maken hebben met angst die men van vroeger heeft meegekregen door allerlei beelden en verhalen over zwarte mensen die men zich, bewust en meestal onbewust, heeft eigen gemaakt. Doordat er een taboe bestond op het spreken over racisme, zijn die beelden lange tijd niet bespreekbaar geweest, terwijl ze zo'n grote rol spelen in de houding en het gedrag van mensen. Er is ons doorgaans tijdens de geschiedenislessen op de lagere school weinig verteld over de slavenhandel. Menig Nederlandse koopman is daar in de Gouden Eeuw rijk van geworden. Er zijn 350.000 Afrikanen door Nederlanders naar Suriname weggevoerd om daar als slaven te werken in de suikerplantages. De Surinamer Anton de Kom schreef hierover al in 1934: Misschien hebt gij, blanke lezer, op school geleerd hoe het Mauritshuis in Den Haag met de kostbaarste Braziliaanse houtsoorten is betimmerd. Wanneer gij dan vol bewondering voor die betimmering stilstaat verzoeken wij u te bedenken, dat het onze moeders waren, die met deze zware last op hun hoofden dag in dag uit sjouwden over heuvelachtige terreinen, altijd bedreigd door de zweep die uw voorouders hanteerden.

In 1998 is het 135 jaar geleden dat de slavernij is afgeschaft. Witte Nederlanders maken samen met de zwarte mensen, die wij nu ontmoeten deel uit van de geschiedenis. Beiden staan daar heel verschillend in. Het gaat er niet om te ontkennen wat gebeurd is, maar wel om te beseffen dat het verleden nog altijd tussen witte en zwarte mensen in kan staan. De brochure gaat verder in op de vraag of we kritiek mogen hebben op zwarte mensen, waarom racisme 'zonde' is en of racisme van alle tijden en van alle volken is.

Bestrijding van racisme

Tenslotte komt de vraag aan de orde: Waar komt het op aan als het om racismebestrij­ ding gaat? Waar het op aankomt is om niet voor de vaak bedreigende vragen van racisme weg te lopen. Zwarte mensen ervaren in het witte Westen, hoe racisme werkt. Van hen kunnen we leren hoe het zit. Dat is de eerste stap om racisme te bestrijden. Het is van groot belang, wanneer men in de eigen straat samenwoont met veel mensen van elders om goed naar elkaar te luisteren en te ontdekken wat de pijn is van zwarte en (!) van witte mensen. De tweede stap is wellicht om kritisch naar onszelf te kijken. Zit er in ons een 'met de paplepel ingegeven' racistisch trekje? Daar hoeven we ons niet voor te schamen, maar we moeten het wel weten. Luisteren met open oren en kijken met open ogen naar wat er in de samenleving gebeurt. Onze reactie is van ons als christenen van belang! De brochure sluit af met de volgende zin: 'Racisme wordt bestreden als we met ons allen kritisch zijn en onze verantwoordelijkheid nemen. Dan wordt het kwaad bestreden en bouwen we aan de eenheid van het mensengeslacht'. De brochure is beslist niet eenzijdig geschreven als het gaat om de positie van zowel zwarte als witte mensen. Theologisch zou er m.i. meer gezegd kunnen worden over de interpretatie van het begrip 'zonde' in relatie tot racisme. Aan de brochure ligt duidelijk de visie van de Wereldraad van Kerken ten grondslag.

Menswaardig bestaan

Het gaat om een menswaardig bestaan voor iedereen, 't Is de Heer, die het recht der armen, der verdrukten gelden doet, zingt de dichter van Psalm 146. De Heere wil niets liever dan dat mensen tot hun bestemming komen! Het past ons - ook op het terrein van racisme - telkens opnieuw schuld te belijden. Van nature zijn we allen haters van God en van de mensen om ons heen van welk ras, huidkleur, sekse of geaardheid dan ook! Dat is geen goedkope zin, die ik hier neerschrijf. Wie z'n hart een beetje kent, zal dit beamen! Alleen door Gods genade en Zijn liefde, kunnen we leren de ander uitnemender te achten dan onszelf. Zoiets kan een leerproces voor het leven zijn. Het is evenwel Christus Zelf, die de muur die scheiding maakt tussen de volken heeft weggebroken (Efeze 2 : 11-22). Alleen via de weg van Zijn verdienste op Golgotha, kan er - ook in het hier en nu - een begin zijn van vrede tussen mensen onderhng en tussen de volken onderling! Bidden wij om die vrede en om welzijn voor elk schepsel van God. Een vrede die straks in Zijn toekomstig koninkrijk volmaakt zal zijn!

Tip: bespreek dit onderwerp eens tijdens een uur catechese, een kring/verenigingsavond, of op een gemeenteavond. Laten we maar eerlijk zijn: dit onderwerp komt niet erg veel op onze agenda's van kerkelijke bijeenkomsten voor! De (mini)brochure 10 vragen over racisme (16 pagina's) is (in gewenste aantallen) te bestellen bij o.a. de Generale Diaconale Raad van de Ned. Herv. Kerk, Postbus 72, 3970 AB Driebergen, tel. 0343-523611, fax 0342-521530.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen