Torenspitsen-Gemeenteflitsen

HOUTEN

Voorgeschiedenis van de kerk op het Plein

Van welke kant we Houten ook naderen, steeds zal het beeld van de kerktoren op het Plein ons naar het 'Oude dorp' leiden. Eenmaal daar aangekomen ontdekken we dat alle wegen daar samenkomen, met de kerk en toren als middelpunt van de dorpskern.

Als eerste werd de kerk gebouwd, de wegen en de bewoning hebben zich daar naar gericht. Houten is dus een kerkdorp. Het terrein rondom de kerk wordt begrensd door een muurtje. Het kerkgebouw is met het koor naar oosten (Jeruzalem) gericht, de toren staat in het westen, wat impliceert dat we met een zeer vroege bouwtraditie te doen hebben.

De kerk is gebouwd op een terrein waarvan de bewoningsgeschiedenis teruggaat tot ver voor onze jaartelling. In 1957 werden bij graafwerkzaamheden ten behoeve van een riolering voor de ingang van de kerktoren woonsporen van deze bewoners gevonden. Door de Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek is toen ter plaatse een opgraving uitgevoerd waarbij vier boven elkaar gelegen bewoningsperioden werden aangetroffen:

- de vroegste periode vanaf ca. 450 jaar voor onze jaartelling;

- de tweede periode vanaf ca. 100 jaar voor onze jaartelling;

- de derde periode van een Romeinse houtbouwfase uit de eerste eeuw van onze jaartelling;

- de vierde bouwfase bestaande uit de fundamenten en resten van een Romeinse steenbouw uit de tweede helft van de tweede eeuw. Het stenen gebouw was het hoofdgebouw van een Romeinse villa, een complex van landerijen met gebouwen. In de bestrating is aangegeven wat de afmetingen van deze villa geweest zijn.

De kerk van Herlulf en de 14e eeuw

Na het wegtrekken van de Romeinen is het complex overgegaan in handen van aanzienlijke personen. Een zekere Herlulf schenkt de kerk gelegen in de 'Villa Haltna' (= Houten) aan de bisschop van Utrecht. Bij deze schenking behoorde ook 5 hoeven land dat is ruim 68 ha. De financiële opbrengst van een eigen kerk kwam enerzijds voort uit de goederen die tot die kerk behoorden, anderzijds kwamen de inkomsten uit de bijdragen van de gemeenteleden. De fundamenten van de kerk van Herlulf liggen onder het huidige kerkgebouw. In de daarop volgende eeuwen werd de kerk vernieuwd of vergroot.

De storm van 1674:

gevolgen voor toren en kerk

Op 1 augustus 1674 werd ons land 's avonds getroffen door een zeer zware storm die de geschiedenis is ingegaan als 'het schrikkelijk tempeest' en die vooral in het midden van het land grote schade aanrichtte.

Het gehele middenschip van de Domkerk was ingestort, van de Jacobikerk was de torenspits tot aan de wijzers afgebroken, maar ook andere Utrechtse kerken, molens en gebouwen hadden grote schade opgelopen. Ook de kerktoren van Houten was verdwenen! De torenspits was tot aan de omloop afgebroken en dwars door het kerkdak gestort. De schade werd zo ver mogelijk hersteld, maar de oude luister was verloren.

Het kerkgebouw: exterieur en interieur

In 1869 krijgt architect S.A. van Lunteren uit Utrecht van de kerkvoogden de opdracht voor het maken van een bestek voor herstelwerkzaamheden.

Het gebouw wordt ingrijpend veranderd:
a. Het houten gewelf wordt gesloopt en vervangen door een stucplafond.

b. De houten balken in de kerk worden vervangen door ijzeren trekstangen.

c. Er komt een nieuw portaal.

d. Alle bestaande zandstenen en gemetselde ramen worden vervangen door gietijzeren boogramen.

In 1973 kreeg de kerk vloerverwarming!

De restauratie van 1992 bestond uit:
a. Restauratie van het kerkdak

b. Het verwijderen van de oude pleisterlagen van de buitenmuren, waarna ze opnieuw werden gestukadoord.

Doopvont

In de middeleeuwse kerk stond een doopvont van Devonise kalksteen uit het midden van de 14e eeuw. Dit moet in de 17e eeuw uit de kerk verwijderd zijn. Tot 1973 fungeerde het als bloembak in de tuin van de oude pastorie aan de Herenweg. Het is toen teruggeplaatst in de kerk.

Orgel

Het orgel is door de kerkvoogdij in 1878 aangekocht.

Het meubilair

Een echt protestants interieurstuk is de eiken preekstoel uit de 17e eeuw, staande op een hardstenen sokkel. Aan de preekstoel zijn een koperen lezenaar en een koperen doopbekkenhouder bevestigd.

Tegen de zijmuren staan links twee en rechts drie eikenhouten herenbanken; twee in een eenvoudige uitvoering uit 1705 en drie met de wapenschilden van de heerlijkheden: Oudwulven, Wulven en Schonauwen uit 1715. Rond de preekstoel zijn nog enkele grafzerken van bekende inwoners van Houten te zien.

De koormuur

Voor de muur die sinds 1716 het schip van het koor scheidt, zijn nog de marmeren treden aanwezig naar het koor, dat tegenwoordig dienst doet als consistoriekamer. De oorspronkelijke triomfboog tussen schip en koor werd in 1716 dichtgemaakt ten behoeve van het grafmonument van Diderik van Veldhuijzen, heer van Heemstede. Het is uitgevoerd in wit marmer.

De Hervorming

Op het platteland heeft het nog geruime tijd geduurd eer het protestantisme daadwerkelijk was ingevoerd. De meeste pastoors bleven op hun post en werden vaak tot aan hun dood in het 'bezit' van hun kerk en pastorie gelaten. Wel moesten ze beloven de nieuwe leer te prediken en geen sacramenten meer toe te dienen. In 1580 werd het kerkgebouw eigendom van de hervormde gemeente.

De eerste predikant kwam op 24 januari 1596 naar Houten. Plein 21 werd bijna 3 eeuwen lang de ambtswoning van de predikant. De oude pastorie aan de Herenweg dateert van 1882. In 1966 werd de huidige pastorie gebouwd.

De strijd om de kerk op het Plein

In de nieuwe grondwet was opgenomen dat het kerkgenootschap met de meeste leden aanspraak kon maken op het bestaande kerkgebouw.

De hervormden telden 270 en de rooms-katholieken 381 leden.

Dat het de katholieken ondanks hun groter ledental niet lukte de kerk in bezit te krijgen, dankten de hervormden voor een groot deel aan de standvastigheid van predikant Renson. In 1798 hadden de katholieke kerkmeesters een boerderij aan de Loerikseweg gekocht. Nu staat op die plaats de r.k.-kerk en de hervormden betaalden mee!

Enkele predikanten uit de 20e eeuw

Tot l918 ds.K.A. de Groot
1920 - 1928 ds. R Kuijlman
1930 - 1941 ds. J. G. Dekking
1942 - 1945 ds. M. Lekkerkerker
1948 - 1949 ds. H. A. Leenmans
1951-1953 ds. WL. Mulder
1954 - 1959 ds. B. J. Zaal
1960 - 1970 ds. S. de Jong
1973 - 1982 ds. J. van der Haar
1983 - 1997 ds. A. C. Rijken

Hervormd Houten Het kerkgebouw op Het Plein neemt een centrale plaats in het 'Oude Dorp' in. Daarom spraken we van een kerkdorp. Echter de Hervormden hebben ook in dit dorp niet alle leden centraal kunnen binden.

In de 60'er jaren is de deelgemeente 'De Open Hof ontstaan. Dit is inmiddels een S.O.W.-gemeente.

Sinds 1986 kent Houten een Buitengewone wijkgemeente, die de naam 'Sion' gekregen heeft. Deze (wijk)gemeente wil zich duidelijk profileren als een gemeente die in prediking en pastoraat zich oriënteert op de doelstelling van de Gereformeerde Bond in de Nederlandse Hervormde kerk.

De kerkdiensten worden 's morgens in de Reformatorische Johannes Bogermanschool gehouden, daar zingt de gemeente ritmisch; terwijl de middagdiensten in de kerk op het Plein gehouden worden en daar wordt niet-ritmisch of iso-ritmisch gezongen. Zo'n gemeente is toch wel buitengewoon.

In 1992 krijgt deze gemeente haar eerste predikant ds. J. J. Verhaar. Aanvankelijk nog parttime, maar sinds juli 1997 is er sprake van een fulltime predikantsplaats.

Met de oorspronkelijke gemeente, die wel aangeduid wordt met de gemeente op het Plein, wordt de centrale kerkenraad gevormd.

Feitelijk is het triest zo te moeten eindigen, zo veel gescheidenheid en toch mag er ook verwachting zijn. Ondanks onszelf mogen we zeggen: De prediking gaat nog door en we mogen zien op de Koning van de Kerk. ledere zondag mogen we horen en belijden 'Onze hulp is in de Naam des HEEREN, Die hemel en aarde gemaakt heeft, Die trouw houdt tot in der eeuwigheid en nooit laat varen enig werk Zijner handen'.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen