Waar ligt de Noorder op de kerkelijke kaart?

Toen de Noorder gesloten zou worden (in 1985) schreef een weduwe van de Houtmankade een brief aan de centrale kerkvoogdij:

'Ik ben gedoopt in de Eilandskerk (1911), die is afgebroken; ik deed belijdenis in de Prinsessekerk (1933, 98 catechisanten!): ook afgebroken; ik ben getrouwd in de Nieuwe Kerk: dat is geen kerk meer.

(Ook de Ooster-en Zuiderkerk werden in haar tijd gesloten.)

Nu heb ik mijn thuis in de Noorder. Moet die nu ook nog dicht? '

Zij was zo dankbaar dat de Noorder door de komst van de 'bonders' tien jaar tevoren (1974) open kon blijven!

En deze kerk was in de oorlog juist heropend!

Ds. J. Koopmans had de kerk weer vol - toen nog tot de muren toe!

Ja, Koopmans, die opkwam voor de joden, de 'ziel van het verzet'!

Een kogel trof hem, vóór de bevrijding. Zijn foto hangt hier. Hij spreekt nog nadat hij gestorven is.

Kerkverlating en richting

Maar na de oorlog zette de teruggang door, vooral in de binnenstad. De grootste hervormde gemeente kwam in de grootste crisis. Zie dr. W. H. Vermooten: 'Hervormd Amsterdam in de crisis, 1960-1970'. De schrijver gaf de orthodoxie de schuld: Zij vervreemdt de moderne mens van de kerk, zeker intellectuelen.

'Door deze fundamentahstische prediking verlaten steeds meer gelovigen de kerk. Conventioneel-orthodoxe prediking spreekt alleen "eenvoudigen-van-geest" aan.'

De vrijzinnige schrijver rekende de midden-orthodoxie daarbij, (bijvoorbeeld ds. Henny Visser in de Wester!)

'Behalve bij Buskes wordt de wereld buiten de deur gehouden. Op zondag wordt over de hemel gepreekt'.

Dat is dan wel veranderd toen de politieke prediking kwam. Maar heeft die de kerkgang gered? Nee!

Juist orthodoxie is het meest 'persistent', zeggen sociologen. Ik zeg erbij: dat kan best tijdbetrokken!

Men zegt: 'Waar het voer is, zijn de kippen.' Maar welk voer? en welke kippen? Spannende vraag: heeft kerkverlating te maken met modaliteit? Spijkerboer zei bij zijn afscheid: lege preken, lege kerken.

Het 'midden' preekt geen wedergeboorte meer, de geboorte-van-Boven. Daarom worden mensen evangelisch, zei hij.

Wij hechten altijd al aan het werk van de Heilige Geest in je hart! Daar komen wij voor naar de kerk: voor de toepassing!

Richting in de kerk

Intussen voelen wij ons een minderheid-in-een-minderheid, een 'rest': net als de rest in het Oude Testament.

Ons gebed was: 'Houdt Uw werk in leven; ja, maak het bekend. Denk in Uw toorn aan Uw ontfermen' (Habbakuk 3).

Maar betekent dat nu isolement? Dat hoeft niet!

- Voor dr. H. Jonker raakte bevinding aan het moderne levensgevoel: dat was toen het existentialisme (Koningin Juliana schreef hem wel eenvoudiger te preken).

Jonker schreef later: Actuele prediking.

- Dr. C. Graafland koos bewust voor rouleren door alle kerken heen. Maar dat rouleren ging over. De wijken werden eilandjes.

- Maar ds. Vos trok voor de Jordaan toen wel een evangelist aan.

- In mijn tijd kwam contact met het 'Heil des Volks' (Willemstraat). Afkickcentrum.

Er kwamen ook zulke drugsverslaafden in de kerk. Eens preekte ik over Christus als de Kurios, die slaven vrijkoopt. De Heidelberger vroeg al: 'Waarom noemt gij Hem onze Heere? ' Een verslaafde jongen reageerde verrast: ja, dat herkende hij.

In een avonddienst preekte ik eens over wedergeboorte. Uit de Dordtse Leerregels nog wel. Vraagt u: kan dat nog? Een drugsverslaafde vrouw zei bij de uitgang: dat was raak!

Waarom blijft de Noorder open?

Om de historie: de oudste protestantse kerk, uit de tijd van Dordt. Maar ook om het oude goud dat blijkbaar nog blinkt! God dank!

In drie circuits

Zo kom je als hervormd-gereformeerd predikant in drie circuits: reformatorisch, oecumenisch en evangelisch. Als drie cirkels, die elkaar nog net snijden. Ze kennen elkaar niet, maar jij wil ze alledrie kennen.

1. Het Oecumenisch circuit

In de eigen kerk voer je het modaliteitengesprek, in classis en 'ministerie' van predikanten (in de Waalse Kerk). Maar hoe verhouden zich collegialiteit en waarheid?

Toen deze kerk zou worden gesloten, nam Ter Linden het voor mij op. Hij zei tegen de collega's: 'hodie Blenki, eras tibi'. Nog bedankt! Maar wat heeft hij ons geschokt rond kerst-en paasfeest: 'wel waar maar niet echt gebeurd'. De Opstanding van Christus! Ik gaf hem toen een boek over 1 Corinthe 15: 'De dood wordt overwonnen' van Van Ruler. Lijfelijk overwonnen!

Toch kun je van Nico's verhalen leren: om op 'verhaal te komen'.

Met de Amsterdamse school prefereren wij de Statenvertaling. En eerlijk: die school is beter in het Hebreeuws dan wij! Maar, Amsterdamse school, wat dunkt u van de Christus?

Op een modaliteiten-dag zouden vijf predikanten daarover preken: Jezus' vraag: 'wie zeggen de mensen dat ik ben'? 'Een profeet'!

'Maar gij, wie zegt gij dat Ik ben? ' Mattheüs 16.

We bezochten elkaars diensten: een opening!

Maar hoe shockerend, dat velen alleen de vraag herkenden, en dat een collega Petrus' antwoord niet kon geloven.

De kerk valt toch Petrus bij: 'gij zijt de Christus, de Zoon van de levende God! Hij is ons dierbaar.

Christus vóór ons is ons even onmisbaar als Zijn Geest in ons. Maar met deze joodse collega liep ik wel langs de Dokwerker. Want Israël is ons beiden dierbaar.

Onze kerk participeert ook in de Oecumene. Dat houdt ons bij de vragen van de tijd, de cultuur; vrede gerechtigheid, heelheid van de schepping.

In het theologen-café in de Nieuwe Kerk bleef je op de hoogte: hoe Kuitert in Amsterdam met Barth omviel, hoe Ter Schegget na de Wende met het marxisme omviel.

Eens was er in de Kuyper-zaal (!) een discussie over Samen op Weg. Het ging alleen nog over de naam: protestants of zo? Een hervormd-gereformeerd predikant stoot dan door naar de grondslag.

2. Het Evangelisch circuit

Maar er is ook het Evangelische circuit: het Evangelisch Contact. Wat een verademing nadat het ministerie het gebed had afgeschaft. Hier wordt gebeden voor de stad! En hoe! In bewogenheid. Het vergadert vaak bij het Leger des Heils in de rosse buurt. Het was opgericht door Jeugd met een Opdracht (Youth with a Mission). Hier wordt het werk in de city besproken en ervoor gebeden.

Floyd McClung vroeg mij eens te spreken voor al die medewerkers. Ik bewonderde de reus-van-Amsterdam: ik woonde in Buitenveldert, hij op de hoek van de Zeedijk. En de prostituees kenden zijn gezin. Maar juist vanuit dit respect kon ik wel vragen over de aanpak. Hervormd-gereformeerden voelen zich verbonden met Evangelischen: om de Christus der Schriften, om het verlangen naar opwekking. Maar je kunt elkaar wel bevragen.

'Ik mis de Heilige Geest in de kerk, ' zei een Pinksterbroeder. Zijn gaven! Dat kan, zei ik. Maar ik mis de Geest bij Pinksteren: Zijn werk.

Heb je Hem dan niet nodig om tot geloof te komen?

Kan Hij pas iets met ons, als wij ons eerst zelf bekeerd hebben?

Dat zijn dan de twee grote stromingen. Wereldwijd gezien: Oecumenicals en Evangelicals. Waar zijn nu de Reformatorischen?

3. Het reformatorisch circuit

Wij richtten een studiekring op van predikanten: Hervormd-Gereformeerd met Christelijk Gereformeerd, Vrijgemaakt Gereformeerd en Nederlands Gereformeerd, Gereformeerde Gemeenten. Wij vergaderden in een van onze pastorieën, in een buitenwijk. De 'Gereformeerde Gezindte' op zijn breedst (in Amsterdam versmald).

Toen de vrijgemaakte collega De Boer een aidspatiënt kreeg, en hij een localiteit wist op het Valeriusplein, richtten wij samen een Hospice op voor terminale patiënten: Kuria. De gebedsdienst was hier, in de Noorder!

Als je tegen euthanasie bent, moet je wel een alternatief bieden.

Er is nog wel geen kanselruil, maar we zitten wel broederlijk aan dezelfde sterfbedden en coachen eikaars pastoraat.

Dit zijn dan de drie circuits. Met elk bepleit je wederzijdse bevruchting en bevraging, en tussen elk bepleit je wederzijds contact.

Dus een spannende brugfunctie voor de 'bonders'. Net als die brug over het Hollands Diep: een verbinding tussen drie provincies.

Ook landelijk op het kruispunt

Is deze 'brugfunctie' nu alleen mogelijk In Amsterdam?

In de Randstad lukt het wel beter dan in de bijbel-belt. Maar ook landelijk verkeert de Gereformeerde Bond op het snijvlak van de drie cirkels. In het Hoofdbestuur van de Gereformeerde Bond voeren wij fundamentele gesprekken in Leidschendam met de SoW-top, maar ook in Driebergen met de Evangelische Alliantie-top, en in Apeldoorn met de Reformatorisch Dagbladtop.

Soms komen we daardoor wel in de knel. Onze (landelijke!) oppositie tegen Samen op Weg zou beter begrepen worden, als men onze positie besefte: wij hebben ook 'onze partners'.

Wij participeren (met de Gereformeerde Kerken in Nederland!) in het Contact Or­gaan Gereformeerde Gezindte.

Wij willen vooral de andere gescheiden kerken niet loslaten; doen het blad Theologia Reformata samen met Christelijk Gereformeerde theologen; zoeken samen wetenschap en bevinding te verbinden.

Wij mogen spreken op een Evangelische Omroep-landdag, maar ook voor een Reformatorisch Dagblad-symposium - terwijl de laatste soms voor de eerste waarschuwt. Want we willen overal bij zijn waar de dingen gebeuren.

We hebben het vertrouwen, en kunnen dan ook kritisch vragen: Samen op Weg wil toch geen superkerk? Evangelische Omroep en Reformatorisch Dagblad zijn toch geen para-kerk?

Historische inspiratie

Onze positie op de kerkelijke kaart brengt dat mee: hervormd-gereformeerd: strategisch. Is dit nieuw?

Wij voelen ons geïnspireerd door Groen van Prinsterer, die ook al in drie circuits verkeerde: hij kerkte hervormd (ook bij de ethischen), leidde het Reveil, en verdedigde de Afgescheidenen.

Wij voelen ons bovenal geïnspireerd door Calvijn.

Hij schreef een kardinaal indringend over de breuk, maar bouwde een brug tussen de Duitse en Zwitserse reformatie. Hij kende als enige beide: reformatorisch en evangelisch. Hij wilde geen derde reformatie. Dat de brug een bruggehoofd bleef, lag niet aan hem.

Wereldwijde inspiratie

Wereldwijde inspiratie Terug naar Amsterdam. Hier gaat nog slechts drie procent naar een kerk. Dus: de drie circuits omvatten hier samen drie procent van de bevolking! De ontkerkelijking in Nederland begon juist in Amsterdam, in de Jordaan (enerzijds de armoede, anderzijds Multatuli)!

Hoe bereiken we de buurt nog? (Zou Hare Majesteit niet even de Jordaan willen inwandelen, over de kloof heen? )

Je kunt diepe gesprekken voeren met joden in Zuid of moslims in West. Met andere religies kun je dus best een dialoog hebben. Maar hoe bereik je de Jordanezen om de hoek?

Onze toenmalige evangelist, Ad Verwijs, heeft er wel om geweend. Nu werkt hij in Columbia! Hier had hij de wind tegen, daar mee: als de gemeenten in het Nieuwe Testament.

Dat is de situatie: in Europa is de kerk een minderheid geworden, maar de meerderheid van het christendom bevindt zich buiten Europa. In Latijns-Amerika groeit de kerk.

De Evangelicals overvleugelen daar de Oecumenicals. Goed dat er een reformatorische zendeling tussen zit. Zowaar één uit Amsterdam. Bemoedigend voor de Noorder.

Ooit kregen we een gift voor de restauratie uit Chili! Als ze het daar goed vinden, dat de Noorder open blijft...

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen