Algemeen en ongetwijfeld (ontwijfelbaar) christelijk geloof

Het wemelt al eeuwen lang van Jezusbeelden. In de 'zoektocht naar de historische Jezus' is Jezus voor de één een 'vrijheidsstrijder' geweest, voor de ander een 'charismatische wonderdoener' en voor nog weer een ander een joodse rabbi die als zedenmeester optrad.

Op zoek naar de 'echte' Jezus

Er zijn vele antwoorden gegeven op de vraag, wie Jezus echt is geweest. Vele van die antwoorden echter zijn gebaseerd op zgn. wetenschappelijke vooronderstellingen waarin althans de historische betrouwbaarheid van de Evangeliën bij voorbaat in twijfel is getrokken.

Met het oog op dit alles is het niet van belang ontbloot aandacht te vragen voor een boek, dat onlangs verscheen en dat tot titel draagt: 'Jezus, de God die mens werd'. Het is geschreven door Alister McGrath. In dit boek wordt een beeld geschetst, dat er bepaald anders uitziet dan het Jezusbeeld van moderne theologieën.

McGrath gaat ervan uit, dat niemand op goede gronden kan aantonen, dat de Evangeliën ons geen betrouwbaar beeld geven van de Persoon en het werk van Jezus, hoewel de feiten die ons daarin vermeld worden stellig ook door het geloof geïnterpreteerde feiten zijn.

Vergeleken bij wat Romeinse geschiedschrijvers over Jezus verhalen (historisch voor hen uiteraard slechts een figuur van weinig belang), geeft het Nieuwe Testament ons heel uitvoerig inzicht in de Persoon en het werk van Jezus Christus. Hier wordt Hij beleden als de Redder van de wereld. Van Hem is altijd al grote aantrekkingskracht uitgegaan.

Jezus is niet alleen een historische Persoon geweest, die grote daden deed, die stierf aan een kruis en opstond uit de doden. Hij is in dit alles een Persoon die relevant is en betekenis heeft voor de mens van alle tijden. Hij dingt naar ons aller hand en hart.

Aan. de hand van vele sprekende (voor)beelden uit het dagelijkse leven en uit de geschiedenis van de kerk - in een heldere betoogtrant - poogt McGrath aan te tonen, dat geloven in deze Jezus niet iets onredelijks is. Het gaat er hem kennelijk om tegenargumenten op dit punt te ontzenuwen. Dat een Redder als Jezus aan een kruis stierf was iets onvoorstelbaar doms in de ogen van de mensen van toen. De eerste christenen zouden dit dan ook niet wereldkundig hebben gemaakt, als het niet gewoon een vaststaand feit was.

Verder: het zijn vrouwen geweest, die volgens de Evangeliën de eerste opstandingsgetuigen waren. Maar was het wel zo wijs van de Evangelieschrijvers om de opstanding van Jezus Christus uit de doden door vrouwen te laten betuigen? Zij wisten natuurlijk opperbest, dat het getuigenis van vrouwen in die tijd niet telde. Het zou het opstandingsevangelie juist ongeloofwaardig hebben kunnen maken. Ja en niettemin zijn juist de vrouwen in het Evangelie Je­ zus' eerste opstandingsgetuigen. Zij konden Zijn opstanding niet ongeloofwaardig maken. Want die opstanding was een vaststaand feit.

Wie het Nieuwe Testament op deze punten kritisch wil benaderen, kan beter - zoals Aristoteles al liet weten - uitgaan van waarschijnlijke onmogelijkheden (Jezus stond echt op uit Zijn graf) dan van onwaarschijnlijke mogelijkheden (de discipelen stalen Zijn lichaam).

Een apologie (Jezus is waarlijk God)

We zouden het boek van McGrath een apologie kunnen noemen, een verdediging van het ons in de Schrift betuigde geloof in de Persoon en het werk van Jezus. Jezus was waarlijk mens, maar niet minder ook waarlijk God. McGrath somt met het oog daarop een flink aantal Schriftgetuigenissen op, laat titels die aan Jezus gegeven worden als Messias, Zoon van God, Heere, 'Sooter', enz. de revue passeren en behandelt Bijbelse kernbegrippen als verzoening, vergeving. Kortom, als Jezus geen God is, is er van Hem geen verlossing te verwachten.

Het boek van McGrath is een apologie van dat geloof. Het is ook een apologie van het oud-christelijke dogma op deze punten. Dogma's zijn volgens hem kerkelijke formuleringen waarin 'de gemeenschappelijke ervaring van Gods volk door de eeuwen heen' zijn verwoord en dat in afweer van opkomende dwalingen (49v). Mijns inziens - en daarin ga ik wat verder dan McGrath - Godservaringen die steeds zijn aangediend als vertolking van het Schriftgetuigenis zelf.

Dat in de totstandkoming van het dogma (bijv. inzake de twee-naturenleer/Chalcedon; 451 na Chr.) gebruik is gemaakt van eigentijdse - aan de filosofie ontleende - woorden en beelden, (15vv), is moeilijk te ontkennen. Maar dat kan men ook overdrijven.

Zo schrijft McGrath onder meer, dat bij Anselmus van Canterbury in zijn leer van verzoening door voldoening de idee van de 'satisfactie' (herstel van het evenwicht van een verstoorde rechtsorde door een voldoening) gezien moet worden tegen de achtergrond van toenmalige feodale maatschappijverhoudingen.

Naar mijn inzicht echter is hier veeleer aan de Oudtestamentische achtergrond van het verzoenend offer te denken, waardoor aan Gods geschonden recht moet worden voldaan. Om dezelfde reden behoeft McGrath het antwoord niet schuldig te blijven op de vraag, aan Wie de losprijs (Mark. 10 : 45) wordt betaald. Aan niemand anders dan aan God Die met Zich verzoent door aan Zijn recht te laten voldoen.

Het boek van McGrath is intussen een boek om in één adem uit te lezen. En dat zou ik dan ook ieder wel aan willen bevelen. Juist in onze stormachtige tijd waarin het oudchristelijk dogma het weer eens helemaal moet ontgelden (denk aan Kuitert).

De vragen van de heilstoe-eigening komen hier niet direct ter sprake. Behalve aan het eind van het boek (222v). Daar roept de auteur op het luik open te zetten, opdat het volle licht van Jezus, de God die mens werd, naar binnen kan stralen. Maar daarover zou natuurlijk wel iets meer te zeggen zijn.

Laten we McGraths boek echter vooral beoordelen als een ferme apologie van het christelijk geloof, zoals ons dat de eeuwen door is overgeleverd. Misschien zien wij vandaag in het 'vak' apologetiek niet zoveel meer als de eerste christenen er in hebben gezien. McGrath memoreert 'de antireligieuze houding van de universiteiten in het Westen' en vertelt, dat 30% van de Amerikaanse hoogleraren geen enkele binding meer heeft met religie (10v). Men kan zich afvragen, of zij zich ooit zouden willen laten overtuigen door zgn. 'ontologische' Godsbewijzen waarin geloofszaken worden voorgesteld als met de rede consistent. Het is waar: net zomin als de felste bestrijding van het geloof der eeuwen het ware geloof ooit aan het wankelen kan brengen, net zomin zal een redelijk aanvaardbare verdediging van dat geloof iemand tot een ware gelovige maken. Dat doet alleen de Heilige Geest in de weg van de levende ontmoeting met de opgestane Christus. Maar daar wil het boek van McGrath dan ook vooral in bemiddelen.

Wellicht moeten wij de waarde van het boek van McGrath vooral zoeken in de versterking en bemoediging van gelovigen die aan het front staan en vaak moe en moedeloos worden van al de aanvallen - ook via de media - van de kant van critici van het christendom. Welnu, zij behoeven niet onbewapend in het leven te staan. Geloof het maar met heel uw hart, dat Jezus Christus de gekruisigde en opgestane Zaligmaker is, juist omdat Hij mens is en God. Zoals Hij is er geen tweede in de wereld te vinden.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen