Postille 50 jaar

Het Boekencentrum heeft voor de vijftigste keer Postille laten verschijnen. 50 jaar preekschetsen en voorstellen voor de liturgie. Dat gaf aanleiding voor een studiedag op 19 november jl. op Hydepcirk te Driebergen. 170 predikanten kwamen er op af. De dagvoorzitter was dr. A. Noordegraaf, die ook voorzitter is van de werkgroep die de voorbereidende werkzaamheden verricht. Hij las over de Heilige Geest die het uit Jezus neemt en u verkondigt. Joh. 16. Hij citeerde uit Noordmans die ooit schreef over de Heilige Geest als tolk. Vertolken is meer dan vertalen, het is vrijer maar toch aan de tekst gebonden: gebonden vrijheid. Na Gezang 150 uit het Liedboek werd een interessant programma afgewerkt.

We luisterden naar prof. dr. M. J. G. van der Velde over Van tekst tot preek. Hij liet ontwikkelingen zien in de laatste 50 jaar. Was aanvankelijk de Woord-theologie nog krachtig, in de zestiger jaren kwam de preek in een crisis. Moet er wel gepreekt worden, was de vraag. Maar de preek overleefde de crisis. In de Praktische Theologie ziet men af van definities. De prediking is allerlei: uitleg, vertellen, verhelderen, ontmoeting, didactisch en doxologisch, monoloog en virtueel gesprek, dienst aan het Woord, de stem van God. De Heilige Geest dienen opdat de stem gehoord wordt. Communicatie kreeg veel aandacht en werd met veel technologische termen en voorbeelden uitgelegd. Vandaag heeft de hermeneutiek veel belangstelling. Van der Velde stelde dat de preek behoort tot de liturgie. De kerkganger komt in een andere wereld. De Schriftlezing is het hart van de eredienst. De Schrift wordt gehoord en begrepen. Spreker wees op de mondigheid van de gemeente. Het zijn mensen die kunnen luisteren. Maar hij was van mening dat we vaak niet de juiste woorden gebruiken bij de vertolking, de taal heeft meestal een te hoog abstractieniveau. We gebruiken te veel woorden en begrippen. Hij vroeg zich af of de Bijbel dat ook niet doet, denk aan Paulus. Of ziet Paulus toch wat hij zegt. Er volgt een pleidooi voor beeldend preken.

De preek staat vaak geïsoleerd in het leven. Dat heeft hij vaak moeten constateren uit verslagen van preken en pastorale gesprekken. De gesprekken gaan over heel iets anders. Hij zou graag zien dat het in de pastorale gesprekken ook gaat over de preek. Anders dreigt ritualisering van de preek, het wordt een rite die er wel is, maar niets zegt. Een preekbespreking met een mondige gemeente kan soelaas bieden. De slotopmerking maakte duidelijk dat professor Van der Velde vindt dat er beter gepreekt wordt dan wel het geval was.

Hoopvolle voorbereidingen

Drie predikers hadden de opdracht aanvaard om verslag te doen van de voorbereidende werkzaamheden nodig om te preken uit Jesaja 5, het lied van de wijngaard. Het waren ds. C. J. van Leeuwen-Assink, directeur van het Centrum voor Educatie te Amsterdam, dr. A. A. Spijkerboer te Santpoort en ds. C. Karsten, voorganger van de Pinkstergemeente te Zeist. Mevrouw Van Leeuwen doet verslag van de verrichtingen van de Amsterdamse werkgroep voor prediking en viering. We hebben een werkvertaling voor ons. Vertalen is het eerste werk, het valt direct op hoe beeldend Jesaja spreekt, dan worden door heel de Schrift associaties gezocht. God blijkt op te komen voor de onderliggenden. De plaats van het 'ontvangen' van de boodschap wordt gevonden in de loofhut waar overdacht wordt wat er geschiedde voor het volk en wat er van terechtkwam. Dan wordt ook de plaats van de roeping in hoofdstuk 6 duidelijk. Vervolgens wordt er gelezen met gemeenteleden. Daar stoot men op niveauverschil van zeer geleerd tot basisschool. Vertaal het verhaal naar nu. Wat is de doelgroep, zoek juiste beelden om beeldend te preken. De boodschap is duidelijk: de grond is goed, de vruchten zijn rot. Merk op hoe de 'camera' wisselt. Duidelijk wordt dat de mensen niet beantwoorden aan hun scheppingsopdracht, de wijngaard wordt associatief verbonden met de hof van Eden! Maar God geeft het niet op. We horen en zingen in de gemeente toch van de vruchten van de Geest, Gezang 252.

Dr. Spijkerboer wijst eerst op het werk van dr. Geense, dat hij vertaald heeft Het Woord dat u ten leven riep. Dan geeft hij de scopus: Gods toorn is de buitenkant van zijn liefde. In de eerste verzen is de Vriend van de bruidegom aan het woord: vers 4 nodigt uit God gelijk te geven, vers 5 laat zien dat de bescherming wordt weggenomen, de wijngaard verwordt tot woestijn, vers 7 geeft de ontknoping en is gesteld in de tegenwoordige tijd, het verhaal is niet uit. Over toorn van God te spreken is pastoraal gezien volgens de prediker bloedlink. We moeten heel terughoudend zijn, en vooral niet beschouwelijk toeschouwen, maar eronder zijn. De scopus wijst naar kruis en opstanding. We moeten met het Nieuwe Testament in de oren het Oude lezen. Met een indrukwekkend citaat uit een oordeelspreek van Niemöller sloot Spijkerboer zijn bijdrage af.

Ds. Karsten vertelt ook hoe zij te werk gaat, waarbij opvalt dat het hele gezin, man en twee kinderen ook meedoen. Ook zij vraagt zich af hoe je kunt preken over Gods toorn. In ieder geval mag het niet zo zijn dat de bozen alleen buiten de gemeente zijn, er zijn ook in de gemeente vrachten die niet deugen. Ze leest de tekst, bidt, mediteert, legt verbinding met de doelgroep, leest meerdere vertalingen, kiest hier voor Groot Nieuws, zoekt andere bronnen, commentaren en maakt aantekeningen. Gaat op zoek naar hoop. Dan hoofd-en subpunten voor de preek, illustraties, titel, afronding en gebed. De titel wordt: Verwachting en antwoord. De preek geeft een korte inleiding over Jes. 5-14, vertelt hoofdstuk 5 na met het oog op het heden. Wat is nu 'de wijngaard? Ons land, de kerk, ik? "Er is zoet en zuur, niet alles is bedorven. Ten slotte de Weg van herstel wijzen, ommekeer en anders leven, de verkiezing blijft. Vergeten we niet dat Jes. 11 en 12 over de Messias spreken.

In de reacties kwam vooral de vraag naar voren hoe je recht doet aan de huidige situatie. Spijkerboer moet dan vooral denken aan de mammondienst.

Het geheel zorgde voor een boeiende en leerzame ochtend. In de middag 'werden nog vijf workshops gehouden. De nam deel aan die over de actualiteit van Augustinus, geleid door dr. G. G. de Kruijf uit Leiden. Na de thee werden we op indringende wijze met het moderne leven geconfronteerd door Kees van der Zwaard met zijn scherpzinnige teksten en liedjes. Een boeiende en instructieve dag voor alle predikers. Een goed initiatief van het Boekencentrum. Gelukgewenst met deze mijlpaal voor de uitgeverij.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen