Toespraken van de drie synodepresides op triosynode

ds. B. J. van Vreeswijk

Voorzitter, synode,

Vele jaren ontmoeten wij elkaar en hebben wij met elkaar besluiten genomen. De niet voor tweeërlei uitleg vatbare conclusie is: de Nederlandse Hervormde Kerk, de Gereformeerde Kerken in Nederland en de Evangelisch-Lutherse Kerk in het Koninkrijk der Nederlanden zijn samen op weg.

ledereen kan uit besluitvorming concluderen dat daarvoor in alle drie de synoden een ruime meerderheid bestond en bestaat. Wie de behandeling van de Romeinse artikelen in tweede lezing in de afzonderlijke synoden in herinnering roept heeft daarvan nog eens een duidelijke bevestiging.

Maar met het noemen van de behandeling in tweede lezing raak ik ook een gevoelige snaar waarom wij hier vandaag bijeen zijn. Immers het geschetste brede draagvlak ontbreekt op enkele punten. In de hervormde synodezitting waarin de tweede lezing van de kerkorde voorlag werd een motie aanvaard om ruimte te bieden aan bezwaarden om hun gedachten te verwoorden en er werd een amendement op de naam van de verenigde kerk aanvaard.

Daarmee is eenvoudig te concluderen dat dit niet een puur gereformeerde bondsgebeuren is. Deze modaliteit heeft binnen de synode niet zoveel aanhangers dat dat in vergaderingen naar voren komt als een grote minderheid die de stemming bepaalt.

Er is geen andere conclusie te trekken dan dat aanvaarding van een amendement in dit stadium van het kerkordetraject een sterk en breed levend kerkgevoel weergeeft.

Hoe zou je nu de hervormde kerk kunnen typeren? Ik doe een poging.

De naam hervormd geeft in de eerste plaats de gedachte aan een brede kerk, zelfs al eeuwen aan de volkskerk, in ons land. Daarin blijkt, voor velen haast onvoorstelbaar, de aanwezigheid mogelijk van vrijzinnigen, midden-orthodoxen, confessionelen, gereformeerde bonders en als submodaliteit gekrookte rieters.

Niet te ontkennen valt dat die breedte ook spanning geeft. Er is argwaan, de ruimte om er te zijn wordt elkaar wel betwist, het mondt soms uit in exclusiviteit.

U maakt dat als partnerkerken al jaren mee. Ik kan mij meerdere gevoelens voorstellen. Van bewonderend en leerzaam tot verwonderd en geërgerd. Geërgerd met name wanneer er sprake is van een exclusiviteit die de ander uitsluit of het gevoelen geeft minder te zijn. Anders gezegd: wij geven de toon aan en u mag zich voegen in onze gedachtegang. Voor een ergernis die daaruit voortkomt hebben we begrip.

Als hervormde kerk worstelen wij daar al eeuwen mee. Soms komen we niet tot gezamenlijke uitspraken en interpreteert ieder op eigen wijze de Schrift en de belijdenis.

Evenzeer zijn er de gevonden leefregels vanuit onderling respect. Ik denk aan ontmoetingen in classicale vergaderingen maar ook aan de samenwerking met GZB, IZB en HGJB.

Zelfs kennen we, ondanks kerkelijke verschillen, harmonieuze vormen van ineenvlechting. Een goed voorbeeld daarvan zijn de projecten van Luisterend Dienen binnen het werk van de Generale Diaconale Raad.

De praktijk van het hervormd kerk-zijn is een proces van een stap voorwaarts, bezinning, stilstand, een stap voorwaarts en soms een halve stap terug.

In het licht van dit voorgaande past het gebeurde op 21 maart in de aanvaarding van het amendement op de naam.

Een diep gevoel werd breed gedeeld. Hervormd is de brede kerk, met vaak een historisch eeuwenoud gebouw, een begrip ook in een seculariserende samenleving en herkenbaar voor een brede, vaak niet meelevende rand.

U stuit op een hervormd gevoel. Dus deels irrationeel. Het is de accolade om het geheel van rand en kern, rekkelijken en preciezen. Daarvoor staat het hervormd moderamen. Het is er in zijn samenstelling bewust een afspiegeling van. Het vraagt niet alleen: hervormden geef elkaar hier nogmaals de hand.

Het vraagt ook aan u als onze partners: begint u hiervan nu steeds meer te begrijpen? U leert ons toch steeds beter kennen?

Wij zijn met u samen op weg. Wilt u met ons zoals wij zijn nog verder samen op weg? Ook al horen sommigen in onze kerk in hervormd niet dat brede, maar het exclusieve, met uitsluiting van andersdenkenden.

Wij, hervormden, kozen voor u, maar niet tegen delen van onszelf.

Hoor ons, voel ons aan. In onze beleving is dat echt niet onder het juk doorgaan. Dat het zo wel ervaren wordt, hebben wij begrepen. En dat geeft u ergernis en ook verzet. Als we begrip bij u kunnen wekken door dit te erkennen en niet te verzwijgen, voelen we ons gelukkig. We zeggen: Laten we de gedachte aan het juk van ons werpen. Nogmaals: hoor ons en voel ons in onze breedte aan. Dat is samenkomen en samengaan met een bonte hervormde schare, die met u uit de Hervorming voortkomt en Kerk der Hervorming wil heten.

Ds. J. W. Doff (GKN)

Zusters en broeders.

Zusters en broeders. Onze drie kerken zijn Samen op Weg. We hebben al jarenlang een weg afgelegd, een weg van vallen en opstaan, maar een weg die wij wilden. Vandaag zijn wij bijeen om de naam van onze verenigde kerk te bespreken. En het gaat vandaag niet alleen om de uitkomst, maar ook om de weg waarlangs wij de uitkomst bereiken. Het gaat om de wijze waarop wij spreken met elkaar, of daarin doorklinkt wat ons beweegt en of wij begrip kunnen tonen aan elkaar. Dat wij vandaag opnieuw over de naam van onze verenigde kerk spreken is een gevolg van het besluit van de hervormde synode van maart. Want wij hadden gezamenlijk een naam bepaald. Op de triosynode van november 1997 stelden wij uiteindelijk de naam vast met meerderheid van alle drie de synoden. Er waren toen 25 tegenstemmers in totaal, u heeft het nog eens kunnen lezen in het memorandum, en omdat het duidelijk was bij de stemming dat de kleur geel van de lutherse stembriefjes niet overheerste, konden we de conclusie trekken dat de meerderheid van alle drie synoden instemde met de naam Verenigde Protestantse Kerk in Nederland. In maart jl. bent u, leden van de hervormde synode, in meerderheid van gedachte veranderd, toen u onder elkaar was. Een andere naam werd vastgesteld. En dat heeft ons geërgerd, boos gemaakt en bij ons de vraag doen rijzen: Wat betekende uw meerderheid dan toen wij samen waren? Aan de partners wordt nu begrip gevraagd voor de achtergronden van uw besluit. Wij vragen ook om begrip, voor de gereformeerde cultuur, voor hoe wij omgaan met onze interne verschillen van mening. Want al waren wij in ons verleden veel meer een eenvormige kerk dan tegenwoordig, meningsverschillen zijn er altijd geweest, en ze zijn er nog. En ze zijn niet toegedekt of ontkend. Gereformeerden strijden dan over de zaak waar het om gaat, houden geen monologen tegen elkaar, maar bestoken elkaar met argumenten, worstelen met elkaar om de waarheid. Dit vindt plaats vanuit het gevoel, dat we er samen uit moeten komen. En als er dan een uitkomst is, een besluit, dan staan we daar samen voor. Dan zijn gewezen tegenstanders in de synode gezamenlijk verdedigers van het besluit geworden. De discussie in gereformeerde kring over de zelfstandigheid van de plaatselijke gemeente en het toezicht, zoals verwoord in de ordinantieteksten is daarvan een voorbeeld.

Als u ons vraagt om begrip voor u, willen we ook van u horen dat u aanvoelt, wat uw besluit van maart ons in dit licht doet. Wij gaan er daarom van uit, dat discussie over nog andere zaken, waarover wij het reeds eens geworden zijn, niet mogelijk is.

Daar komt nog iets bij. Aan het besluit in eerste lezing in 1993 is een lang proces van afweging van verschillende namen voorafgegaan. Het was niet gemakkelijk om te beslissen. Het besluit, dat wij in november 1997 in tweede lezing namen, waarin wij de naam VPKN vaststelden, is in kortere tijd genomen. Voor de meerderheid was het duidelijk, dat wij aan de naam gewend waren en zelfs is die naam het symbool geworden voor de verenigde kerk waarnaar wij op weg zijn. Het voelde voor sommigen in maart, na het besluit van de hervormde synode ineens aan alsof de vereniging op de wijze zoals wij die hadden besloten, ter discussie stond.

Hoe nu verder vandaag? De vraag van de hervormde synode is duidelijk. In het traject van het vaststellen van onze toekomstige kerkorde gaat het opnieuw om de naam. Het is niet de bedoeling te discussiëren over wel of niet verenigen. Ook staat niet ter discussie de wijze waarop wij kerk willen zijn in de verenigde kerk. Wij zijn het eens over alles wat wij hebben afgesproken in de andere artikelen van de ontwerpkerkorde. Wij zijn het eens over de wijze waarop wij als verschillende stromen elkaar hopen te ontmoeten in de verenigde kerk. Hoe wij ons kerkelijk leven willen inrichten hebben wij op hoofdlijnen afgesproken in de ontwerpkerkorde. Op het grondvlak zijn er gemeenten van verschillende tradities en afkomst, verenigde, hervormde, gereformeerde en lutherse gemeenten, elkaar ontmoetend in de classis als grondvergadering van de kerk. Dat mag niet opnieuw ter discussie komen. Wij hebben reeds gekozen voor een kerk met meerdere tradities, die elkaar de ruimte geven en elkaar ontmoeten willen.

Onderwerp van ons gesprek vandaag is de naam van de verenigde kerk. Die is niet onbelangrijk. Het is betekenisvol hoe we ons zelf willen gaan noemen. Deze stap is een onderdeel van ons lange intensieve SoW-proces en die stap hebben wij vandaag te zetten in de situatie van vandaag. Ik hoop dat er een ontmoeting op gang komt waarin we elkaar verstaan, dat er een ruimte in ons gesprek zal zijn waarin alles bespreekbaar is voor ons allen, dat we dit gesprek niet met een innerlijke blokkade beginnen, maar echt willen luisteren.

Ds. K. van der Horst (E.L.K.)

Preses, mede-synodeleden, We zijn vandaag bijeengeroepen om als drie synoden te overleggen, omdat we het tot op heden niet eens hebben kunnen worden over de naam van onze toekomstige verenigde kerk. Staande kort voor de adventstijd moeten we zeggen, helaas is aan onze drie Zachariassen geen engel verschenen met de boodschap, welke naam heden op het leitje zou moeten worden geschreven. Ik gebruikte het woord 'overleggen'. Overleggen begint bij jezelf, zo heb ik me deze week voorgehouden. Overleg eerst nog eens precies met jezelf, watje als synodelid op die 21e maart van dit jaar nu toch bewogen heeft. Overleg bij jezelf, of die collega's uit de triosynode gelijk hebben, die zeggen dat jij toen vanuit het negatieve hebt gedacht. Preses, ik was daar deze week zo mee bezig, dat ik me er op een bepaald moment op betrapte dat ik Psalm 139 neuriede: 'Beproef m' en zie of mijn gemoed iets kwaads, iets onbehoorlijks voed', d.w.z. op die 21e maart hééft gevoed. Heel speciaal heb ik me afgevraagd of ik die zaterdag bij de kerkordebehandeling gedachten had in de orde van 'de lutheranen negeren' of 'de gereformeerden dwarszitten'. Want dan zou ik mij nu moeten generen.

Mijn eerlijke conclusie was: neen, dat was niet het geval. Maar wat was het dan wel - zo kunt u vragen - wat je bewoog om vóór het bewuste amendement te stemmen? Wel, dat waren de intern-hervormde spanningen, die na de triosynode van november 1997 eerder toe- dan afgenomen waren, met een bij veel hervormde gemeenten en wijkgemeenten naar voren komende verontrusting omtrent de consequenties die kerkorde en ordinanties zouden krijgen voor de identiteit, niet alleen van de betreffende gemeenten, maar van de kerk als geheel.

In die kringen - weet dat ik niet tot die modaliteit behoor, maar weet ook dat ik zonder die modaliteit me geen verenigde kerk kan en wil voorstellen - in die kringen speelde op 21 maart (en speelt nóg) de vrees dat achter de hen niet aansprekende slappe naam 'VPKN' een dito inhoud schuil zal gaan.

Maar, zo heb ik in de hervormde dubbele synodevergadering ook overwogen: in veel breder kring dan Bond en Confessioneel lééft 'VPKN' niet. Weinig classicale consideraties hadden zich vóór die naam, vele zich tégen die naam uitgesproken, ook een groot aantal classes die niet tot de rechterflank van de NHK gerekend kunnen worden. Waarom niet naar het grondvlak der kerk

want zo beschouwen we toch de classes? - geluisterd?

Voor mij was de gedachte: een andere naam dan 'VPKN' verdient de voorkeur bij de sterke oppositie daartegen - massieve oppositie zelfs ter rechterzijde - , maar het moet er dan wel een zijn die voor ons allen, intern-hervormd, maar ook gereformeerd en luthers, acceptabel moet kunnen zijn.

Ik heb bij het zien van het amendement 'Kerk der Hervorming' (gedachtig aan wat me op school en op catechisatie is bijgebracht) die naam meteen verbonden aan 1517, Luther en de slotkapel van Wittenberg. En ik wist dat de Hervorming ons allen insluit, ons allen bindt. Eerlijk gezegd ben ik, vooral door het lezen van de krantenverslagen over de lutherse synode van 6 juni, ervan doordrongen geraakt hoe sommigen, op de klank afgaande, 'Hervorming' en 'hervormd' in elkaars verlengde zien liggen.

Als ik die 21e maart bevroed had dat in de weken en maanden nadien die associatie gelegd zou worden, dan zou ik zeker met een amendement 'Verenigde Kerk der Reformatie' zijn meegegaan. En nu zeg ik: als vervanging van 'Hervorming' door 'Reformatie' vandaag een patstelling kan doorbreken, dan ga ik daarvoor.

Er ligt nu het voorstel van de Werkgroep-Kerkorde op tafel. Gelooft u mij: elk gevoel van triomfalisme ontbreekt mij, nu de leden van de Werkgroep zijn gekomen tot dezelfde uitkomst als het hervormde synodebesluit van maart. Ik voeg mij naar het voorstel van de Werkgroep, niet alleen omdat zij er eendrachtig toe gekomen is.

Ik voeg me naar het voorstel om vier redenen:

(a) omdat de voorgestelde naam veel sprekender is dan 'VPKN';

(b) omdat ik, juist voor de toekomst, geen houtsnijdende bezwaren zie tegen de nu voorgestelde naam;

(c) omdat de naam 'Verenigde Kerk der Hervorming in Nederland' geworteld is in de historie van alle drie onze kerken;

(d) omdat we intern-hervormd te maken hebben met een grote groep gemeenten en gemeenteleden die het, door dié naamkeuze, makkelijker gemaakt wordt om mee binnen te gaan in de toekomstige verenigde kerk.

Laten we - gereformeerd, luthers en hervormd - komen tot een naam, die niet scheiden of afsto­ten wil, die ons en onze gemeenten verenigen kan. Kan het vandaag komen tot een besluit waar we ons allen bij kunnen neerleggen, als het beste waar we gezamenlijk toe kunnen komen, graag! Maar geef ons, preses, als we er na de sprekersronde de behoefte aan hebben, vooral ook tijd voor onderling beraad, voor meningspeiling. En gunt u u als moderamina ook zelf die tijd! Laten we als hervormden niet vergeten dat we door de twee besluiten van 21 maart loyaliteit hebben gegeven aan én loyaliteit hebben gevraagd van de bezwaarden. Zij zijn gekomen tot overleg over hoe in de verenigde kerk binnen te treden, zich niet af te scheiden; ze zullen in december met een voorstel komen. We horen met z'n allen naar de verenigde kerk te kunnen overgaan. Laten we dan ook opbrengen een dubbele solidariteit: solidariteit met die hervormden die 'VPKN' te krachteloos vinden als kerknaam, èn solidariteit met onze lutherse en gereformeerde zusters en broeders, aan wie ik dringend wil vragen, die dubbele solidariteit mogelijk te maken.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen