Schepen die elkaar in de nacht passeren

Impasse over de naam van de verenigde kerk

De naam 'Verenigde Protestantse Kerk in Nederland' (VPKN) leek al lang vast te staan. Tot de hervormde synode van maart 11. een amendement voor een andere naam aanvaardde: 'Verenigde Kerk der Hervorming in Nederland'. Omdat niet werd ingestemd met de oorspronkelijk bedoelde naam kon ook de kerkorde niet worden vastgesteld in de toen bijeengeroepen verdubbelde hervormde synode. Na acht maanden heeft de werkgroep kerkorde van de zich verenigende kerken zich geconformeerd aan het voorstel van de hervormde synode. De hiervoor speciaal bijeengeroepen triosynode op zaterdag 21 november 11. moest zich nu uitspreken over het voorstel van de werkgroep: Verenigde Kerk der Hervorming (VKH).

Het voorstel was lang geheim gehouden. Een synodelid van de Evangelisch Lutherse Kerk had het voorstel echter twee weken geleden via het radio 1-journaal naar buiten gebracht. Sindsdien hebben met name lutheranen zich publiek geuit in hun kritiek op een naam, waarin 'hervormd' zou doorklinken. In dagblad Trouw werd zelfs van die zijde gesteld, dat lutheranen in dit land in het verleden werden onderdrukt door hervormden.

Aan het begin van de triosynode hielden de drie synodepresides een toespraak (deze zijn elders in dit nummer opgenomen). Daarin werd opgeroepen naar elkaar te luisteren. Aan het eind van de dag, met 43 sprekers, moest ds. Van Vreeswijk constateren dat nauwelijks naar elkaar geluisterd was. De signalen uit de Hervormde Kerk waren door de gereformeerde synode en de lutherse synode niet opgepakt. Het gevolg was, dat de lutherse en gereformeerde synoden massief voor de naam VPKN bleven opteren en de benaming VKH afwezen, terwijl de hervormde synode in (ruime) meerderheid zich stelde achter de naam VKH.

De synoden hebben elkaar gepasseerd als schepen in de nacht en een dag lang als doven met elkaar gesproken. Hieronder volgt een samenvatting van wat door de synodeleden is gezegd, gerubriceerd naar de verschillende kerken, GKN, ELK en NHK.

Sprekers GKN

Ds. C. G. Waringa, Joure en oud. mr. C. Pieters, Leeuwarden hadden een tegenvoorstel ingediend om VPKN te handhaven. Die naam was immers vastgesteld op een gezamenlijke synode. Ratificeren op de afzonderlijke synoden is alleen 'ja' of 'nee' zeggen en niet met nieuwe voorstellen komen. Geen van de namen van de zich verenigende kerken zou bovendien in de naam van de nieuwe kerk voorkomen. Waringa noemde zo de voortgang van het SoW-proces 'zeilen met het anker uit'. Mr. Pieters voegde toe 'uw ja zij ja, uw nee zij nee.'

Drs. H. Torenbeek, Emmeloord vroeg wat er achter de nieuwe naam zat: kerkgevoel, breedte van de kerk? 'Is dat nou alles? ' Wat is het verband met 'Schrift en belijdenis? '

Oud. J. Jansens, Meppel zag in de nieuwe naam 'terugkeer naar de moederschoot' door gereformeerden. In het 'protestantisme' echter liggen onze gezamenlijke wortels.

Drs. J. Splinter, Veldhoven noemde de naam VKH antiek. De beweging naar buiten wordt zo een beweging naar binnen

Oud. H. Hoogenhout, Baambrugge zag in de nu voorgestelde naam 'ontkenning van de geschiedenis van de Gereformeerde Kerken'. Welke garantie is er dat iets soortgelijks in de toekomst niet nog eens gebeurt? Hij herinnerde aan de Bond zonder Naam en zag in verband met de nu plaats vindende discussies een 'Kerk zonder Naam'.

Ds. J. S. Helmantel, Appingedam vroeg de hervormden of ze nog wel met de gereformeerden samen op weg willen. 'We zijn aan de grens gekomen.'

Ds. P. Wilschut, Alphen a. d. Rijn, stelde dat mensen gekwetst raken. Een voorstel van oud. J. van Heijst (NHK) voor 'Verenigde Kerk der Reformatie' zei hij te zullen steunen.

Diaken G. A. de Boer, Amerfoort zei dat we de klok niet meer kunnen terug zetten. 'We hadden hier vandaag niet moeten zitten.'

Diaken H. M. Beentjes, Ermelo was blij met de toelichting van ds. Van Vreeswijk en koos voor 'SoW-kerk'.

Ds. K. Wigboldus, had begrip voor de problemen in de NHK. Met de naam alleen overtuigen we elkaar niet. 'We moeten niet alleen een naam kiezen, ook naam maken.'

Prof. dr. A. Jelsma, Kampen had zich al vaker uitgesproken voor 'Verenigde Hervormde Kerk'. Hij wilde geen beslissing waar velen voor het hoofd gestoten worden. Veelzeggend zei hij: 'niemand had 1834 voorzien'.

Sprekers ELK

Drs. K. van de Wetering vroeg de hervormde synode 'nog eens te gaan stemmen'. De stemming zou dan wel eens anders uit kunnen vallen dan in maart. En verder: 'Hervorming is voltooid verleden tijd'.

J. H. Emck zag in het nieuwe voorstel een poging om de hele kerk mee te krijgen. Hij ondersteunde het voorstel van oud. J. van Heijst: Verenigde Kerk der Reformatie.

Mevr. J. J. M. Lettinck herinnerde eraan dat hervormden in het verleden het de lutheranen zuur hebben gemaakt.

Ds. H. G. T. Günther zei, dat GB-ers 'met hun bijzondere wijze van geloven' erbij moeten blijven.

Sprekers NHK

Mevr. ds. S. A. F. Hofstra, Langezwaag wilde de zware discussies van de laatste jaren te boven komen en stelde voor 'Kerk van de 31e oktober'. Dat heeft een revolutionaire klank. De kerk is hervormd om telkens hervormd te worden.

Ds. G. W. Piksen, Geesteren zei letterlijk: 'Er is de laatste tijd een scheef beeld ontstaan. Een kkine groep zou dwarsliggen en z'n zin willen hebben. Dit is gewoon niet waar. Ik keek vanochtend nog opnieuw de consideraties, die alleen al uit de hervormde classes zijn binnengekomen, nog even door. Slechts 6 classes spreken zich daar positief uit over VPKN, 11 classes zijn vaak ook ongelukkig met VPKN maar komen niet met een duidelijk alternatief, maar liefst 24 classes vragen om een andere naam (bijna altijd met iets van hervormd of hervorming er in).

De conclusie moet zijn dat zeer velen een naam wensen die duidelijk refereert aan de Reformatie. Een gereformeerde collega vertelde mij dat hij op zijn 16e al droomde van de verenigde hervormde kerk. Onze kerkenraad stelde voor: Verenigde Evangelische Kerk, Verenigde Gereformeerde Kerk of Verenigde Hervormde Kerk. Alle drie de namen zijn even acceptabel. Maar er schijnt de afspraak te liggen dat bestaande namen niet herhaald mogen worden. Nu ligt dan het voorstel van de werkgroep kerkorde op tafel: Verenigde Kerk der Hervorming.

Het is geen naam waaraan je een, twee, drie went. Dat vond ik trouwens het nadeel aan de naam Verenigde Protestantse Kerk in Nederland. Je was er te snel aan gewend: VPKN. Aan de naam Verenigde Kerk der Hervorming moet je even wennen. Hij laat zich ook niet makkelijk afkorten in het spraakgebruik. Maar het is een naam die staat. Een naam waar je mee voor de dag kunt komen. Dat woordje "der" draagt daar aan bij.

Maar is dat {"der") dan niet ouderwets, straalt het geen conservativiteit uit. Ik denk dat dat niet hoeft. Ik ben zelf opgegroeid in het Leger des Heils en ik heb nog nooit iemand gehoord die kritiek had op die naam. Misschien wel omdat het Leger altijd weer met nieuwe initiatieven komt en nog lang niet uitgeblust is. Ik denk dat zo ook wij met Verenigde Kerk der Hervorming verder kunnen. Die duidelijke verwijzing naar de Reformatie is in het woord hervorming opgesloten. Maar hervorming is ook een dynamisch begrip. Altijd weer moet de kerk - als er vanuit de Schrift een appèl op haar wordt gedaan - openstaan voor hervormingen. Er zit ook duidelijk de roep om recht en gerechtigheid in. Als ik hoor hoe Indonesische studenten om "reformasi" roepen; als je ziet dat steeds weer in dictaturen de roep om hervormingen klinkt, dan denk ik: wat zou het mooi zijn om dat woord hervorming in de naam van de kerk te dragen.

Ik zou aan u allen dringend willen vragen: beoordeel deze naam op z'n kwaliteiten. En laat u niet leiden door verhalen die niets met de naam zelf te maken hebben. Maak er geen machtsspel van maar kies de naam om de naam zelf.'

Oud. H. Reurink, 't Harde, indiener van de motie in maart, hoorde in 'Kerk der Hervorming' een positief, vernieuwend geluid: oriëntatie op het verleden, gericht naar de toekomst. 'Sola fide', daar zijn we begonnen. We zijn ook in Heidelberg begonnen. Hij herinnerde eraan dat gemeenten dreigen af te haken. 'Doornspijk komt al niet meer op de classis.' Ongeveer tachtig procent van zijn classis wil SoW niet.

Ds. B. H. Weegink, Katwijk aan Zee vroeg zich af of we ons wel, zoals wordt gezegd, moeten schamen. Het gaat om de identiteit van de kerk, nu en in de toekomst. Hij vroeg begrip voor de hervormde identiteit. 'Psychologisch is er geen ruimte voor nog andere namen.'

Ds. D. C. Floor, Ede wees op het historisch besef in de rechterflank. De oorspronkelijke naam van de Hervormde Kerk was Gereformeerde Kerk. Daarin ligt een krachtig appèl op .alle gereformeerde belijders in Nederland. Hij pleitte voor een belijdende kerk in gereformeerde zin, waarop ook lutheranen zich graag richten. Verenigde Hervormde Kerk achtte hij (nog) beter dan VKH.

Ds. T.A.D.W. Aris, Venlo wilde geen negentiende eeuwse naam voor een kerk van de toekomst.

Ds. A. W. van der Plas, Waddinxveen wees op de geschiedenis van Hobab in Numeri 10: 'ga met ons mee en we zullen u weldoen'. Er is meer dan een naam aan de orde. Het probleem waarvoor we staan trekt sporen in de gemeenten. Men wil niet mee en ook niet weg. In de naam VKH ligt de band met het verleden en richting naar de toekomst. We mogen broeders en zusters niet willen gunnen aan de afscheiding.

Mevr. ds. S. H. H. Bloemert, Uithoorn zag in het nieuwe voorstel een 'knieval voor bepaalde groepen'.

Ds. J. Kamerling, Sexbierum sprak uit, dat in de naam betrouwbaarheid tot uitdrukking moet komen. De naam drukt het wezen uit. In de naamgeving worden we telkens geroepen tot heroriëntatie.

Ds. P. van der Kraan, Bleskensgraaf stelde dat achter het hervormd kerkgevoel een visie op de geschiedenis zit: 'geschreven met Gods vinger'. Mensen hebben het gevoel de kerk, door God aan dit land gegeven, kwijt te raken. In zijn 'Dagboek van Rome' heeft ook dr. B. Plaisier gesteld de naam 'protestant' te algemeen, 'te weinig vanuit de eigen traditie' te achten. De kerk moet naar de toekomst toe het verleden wel meenemen. Er lopen haarscheuren door de gemeente. 'Willen we eikaars lasten dragen? '

Ds. P. L. de Jong, Rotterdam zei, dat het hervormde signaal van 21 maart was ingegeven door oprechte zorg voor heel de kerk. Dragen we eikaars lasten? 'Ik merk er niets van.' Hervorming in de naam is bedoeld als oriëntatiepunt, niet ideologisch. Hervormd zal ook beter vallen onder het volk dan protestants.

Ds. G. J. van der Togt, Bleiswijk, 'nergens lid van', pleitte voor VKH. De wortels van de kerk liggen in de Hervorming. Het gaat om een naam die verwijst naar 'onze gemeenschappelijke stam'.

Ds. A. H. van Veluw, Pesse was niet 'tegen de kerkorde' wel 'tegen de naam'. Hij was bevreesd voor afkalving.

Ds. R. de Reuver, Boskoop stelde, dat het onderlinge vertrouwen in het geding was. Vanuit de nood, waarin de Hervormde Kerk verkeert, pleitte hij voor VHK. 'Vele hervormde gemeenten dreigen af te haken.' In de naam VKH ligt historische continuïteit en ligt de Reformatie als kern. Hij pleitte voor onderlinge solidariteit: de nood van de NHK samen dragen.

Diaken G. H. Hunink, Amersfoort liet aan de hand van dia's zien hoe het oordeel van jongeren was in een door hem gehouden enquête. Een behoorlijk percentage koos voor de naam VKH.

Ds. J. Stelwagen, visitatoren generaal beaamde dat het 'beschamend' (voor de NHK) was, dat deze vergadering moest worden gehouden. Maar het komt welovereen met de feitelijke situatie. Er zijn hele streken waar SoW niet bestaat, zowel ter rechter als ter linker zijde. 'Daarom herkennen we de zorg van de hervormde synode van 21 maart.' Die zorg had hij bij de andere kerken vandaag niet teruggevonden. 'Moet het proces in gevaar komen omdat we het over de naam niet eens worden? '

Prof. dr. G. G. de Kruif kerkelijk hoogleraar te Leiden pleitte ervoor VKH, als 'toppunt van compromis', te accepteren. 'Daarmee sta ik zwak, want ik ben hervormd.' Maar zo niet, dan blijven we als hervormden met een enorm probleem achter. Liever nog wilde hij 'Verenigde Hervormde Kerk in Nederland'. Maar dan rnoet men op een wonder hopen.

Sprekers Werkgroep Kerkorde

Dr. P. van den Heuvel (NHK) wees op de verschillende 'vergaderculturen' van de verschillende kerken. Er was geen sprake van hervormde 'onbetrouwbaarheid'. In maart was er op de hervormde synode geen sprake van ratificatie maar van behandeling van de volledige kerkorde in een verdubbelde synode. Hervormde classes hadden bovendien in groten getale bezwaar gemaakt in hun consideraties tegen VPKN. Vanwege de wortels in de Reformatie gaat het in de naam ook om het belijden.

Prof. dr L. H. Koffeman (GKN) zei, dat hij al gaande in de werkgroep steeds meer begrip had gekregen voor de hervormde ver­langens. Hij vroeg de andere synoden of men reeds afscheid had genomen 'van een deel van d& NHK'. Gereformeerden argumenteren sterk. 'Maar ik wil de GB niet kwijt. Als het fout gaat met de naam zijn we stukken terug.' Hij pleitte ervoor dat de gereformeerde synode er bij kerkenraden voor zou pleiten in te stemmen met VKH. Ds. B. Wallet (NHK): 'hervorming geeft minder een moment aan dan Reformatie'.

Ds. B. J. van Vreeswijk

Aan het eimd van de bespreking, voorafgaand aan de stemming, uitte ds. B. J. van Vreeswijk, als gezegd, zijn teleurstelling over het feit, dat er zo weinig was geluisterd naar elkaar. 'Ik heb gesproken vanuit de breedte van de Hervormde Kerk, de vonk is niet overgesprongen.' In maart heeft het moderamen, zo zei hij, het amendement voor een nieuwe naam ontraden. Maar er is grote zorg om de kerk. Dat heeft het moderamen zich aangetrokken. 'We voelen ons tot in onze genen aangesproken.' Het moderamen zal dan ook unaniem voor het nieuwe voorstel stemmen.

In de daarop volgende stemming aanvaardde de triosynode met 107 tegen 58 stemmen de naam VPKN. De hervormde synode verwierp deze naam echter met 39 stemmen (28 stemden vóór VPKN). Het voorstel Verenigde Kerk der Hervorming verwierp de triosynode dit met 105 tegen 58 stemmen. De hervormde synode aanvaardde dit met 40 stemmen.

Impasse

Het is duidelijTc, dat de extra vergadering van de triosynode geen oplossing heeft gebracht aangaande het probleem van de naam voor de verenigde kerk. Het probleem is alleen nog maar groter geworden. Na de gehouden stemming blijkt VPKN niet meer mogelijk, hoewel VKH ook niet de vereiste meerderheid in de triosynode heeft gehaald.

Veelzeggend is echter - en dat geeft ook reden tot dankbaarheid - dat de hervormde synode bleef bij haar besluit van maart laatstleden. Het draagvlak voor VHK werd zelfs verbreed. Het hervormd moderamen heeft zich hierin ook duidelijk opgesteld. Tastend zocht de NHK, in haar eigen gebrokenheid en machteloosheid, naar haar wortels. Zo beleefde ik het tenminste heel persoonlijk. Verschillende vertegenwoordigers deden dit heel expliciet, belijdend teruggrijpend naar de Hervorming. Anderen solidariseerden zich daarmee vanwege de nood in de Hervormde Kerk binnen het Samen op Weg-gebeuren; of spraken ook vanuit een diep historisch besef. Veelzeggend was echter ook dat er vrijwel geen begrip was voor de hervormde verlangens in de Gereformeerde Kerken en de Evangelisch Lutherse Kerk. Zelden stonden de synoden zo in blokken naast en tegenover elkaar.

Recent vernam ik van twee grote bedrijven, die zouden fuseren. Alles was geregeld. Het sprong tenslotte af op de naam. Daarachter zat een groot verschil in bedrijfsculturen. Kwam hier niet ten diepste zulk een verschil, maar dan van kerkelijke 'culturen', naar voren? In de naam ligt het wezen! Bij de vertegenwoordigers van de Gereformeerde Kerken viel nauwelijks enig historisch besef te bespeuren. Ook aan de eigen naam 'gereformeerd' hecht men daar niet meer. De kerk moet (louter) toekomst-gericht zijn.

Intussen botsten de twee andere kerken zo op de realiteit binnen de Hervormde Kerk. In 1886 - om me daartoe te beperken - lieten Abraham Kuyper en de zijnen een verdeelde kerk achter zich. Ze verlieten deze vanwege de belijdenis. Vandaag treffen de Gereformeerde Kerken deze kerk echter nog in eenzelfde verdeeldheid, wel echter met een niet te veronachtzamen 'orthodoxe' vleugel. Dan mag men er zich toch niet over verbazen, dat vandaag in de Hervormde Kerk nog steeds wordt gewezen op het historische, belijdende karakter van de kerk? Dat daar kerkbreed in de Gereformeerde Kerken geen oor meer voor is, is tekenend. Daaruit vooral moet intussen de impasse, die nu is ontstaan, worden verklaard. Een gereformeerde hoogleraar had bepaald gelijk toen hij sprak over een 'terugkeer' van de gereformeerden, omdat ze in hun identiteit zijn gaan aansluiten bij de kerk, die men in de vorige eeuw niet aanvaarden kon. Daarom, zei hij, was Verenigde Hervormde Kerk het beste.

Intussen mag het tot dankbaarheid stemmen, dat in de Nederlandse Hervormde Kerk de worsteling om de geestelijke en historische wortels van de kerk ondanks alles doorgaat. Met het oog op de hele kerk hechten we aan een naam, die in de Hervorming is verankerd. Dan gaat het om meer dan een gevoelsmatig bepaalde naam met alleen maar 'hervormd' erin.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen