Hervormden behoeven zich niet voor hun naam te schamen

Zodra in het televisieprogramma NOVA een verhaal over de kerk voor het voetlicht wordt gebracht, kan men er zeker van zijn, dat de invloed op de man-in-de-straat vele malen groter is dan wanneer de kerk zichzelf via een boodschap presenteert. Zo bracht NOVA de kwestie van de naam van de verenigde kerk voor de buis. Met als gevolg, dat velen zich afvroegen hoe men in vredesnaam zoveel drukte moet maken om een naam. Onbegrijpelijk toch? Hoewel menigeen tot zo'n oordeel komt langs de weg van oppervlakkige gedachtevorming via tv, zijn de kerken zelf er helaas intussen de oorzaak van dat ze negatief in beeld komen. Maar ging er echt iets mis? Hier volgt mijn reactie in Centraal Weekblad.

Cultuur

Op de dag, waarop de triosynode twee dagdelen lang over de naam vergaderde, vernam ik van twee bedrijven, die alle stukken voor hun fusie gereed hadden maar uiteindelijk over de te voeren naam struikelden. Toen kwam het kennelijk aan op de verschillende bedrijfsculturen. Zo ook, maar dan veel dieper, tekenen zich verschillende kerkelijke culturen af in het verenigingsproces van de kerken, juist nu het proces al zo ver gevorderd is. De naamskwestie vormt, vooral van hervormde zijde, een ultieme concentratie van een historisch bepaald kerkelijk gevoelen, wat iets anders is dan kerkgevoel. In de naam ligt het wezen!

Het zou voor de drie kerken helemaal geen probleem moeten zijn om Hervorming in de naam te voeren. De kerken komen er gedrieën vandaan. De vraag is wel of we nog gezamenlijk uit die bron drinken. Lutheranen blijken hier alleen een negatief historisch besef te hebben: vermeende 'onderdrukking' door hervormden. Maar dan wel uit de tijd dat de kerk nog 'Gereformeerde Kerk' heette. Is daarmee verder hun besef van verworteling in de Hervorming ook passé?

Het bezwaar van gereformeerde zijde tegen 'hervormd' in de naam zou te billijken zijn wanneer men zou willen opkomen voor 'gereformeerd' in de naam. Die aanduiding ging nu eenmaal historisch in dit land aan hervormd vooraf. Ik hoor gereformeerden echter nooit meer voor die naam opkomen. Daarvoor is men blijkbaar te ver van de gereformeerde wortels weggegroeid.

'Terug'

Gereformeerden zouden daarom echter in 'hervormd' moeten kunnen bewilligen. Want feit is, dat hervormd in de geschiedenis een zekere afzwakking van gereformeerd heeft betekend, ook al betekenen de woorden hervormd en gereformeerd precies hetzelfde. De vaderlandse kerk ging die naam hervormd rondom 1800 dragen, toen het niet allemaal meer zo gereformeerd toeging. Gereformeerden komen vandaag, op de keper beschouwd, 'terug' op een hervormde wijze, dat wil zeggen: met een identiteit, die ze in de tijd van de Doleantie binnen de 'Hervormde Kerk' niet konden accepteren. Grosso modo met een identiteit, die men midden-orthodox tot vrijzinnig kan noemen, met een confessioneel-gereformeerde vleugel. De gereformeerde Kamper kerkhistoricus praf. dr. A. J. Jelsma vond dan ook instemming bij hervormden toen hij zei, dat 'Verenigde Hervormde Kerk' de beste naam was.

Schaamte?

In de Hervormde Kerk gaat het historisch besef kennelijk dieper dan binnen de Gereformeerde Kerken. Moeten hervormden zich nu schamen? Op grond van de feiten is daar geen reden voor. De naam Verenigde Protestantse Kerk in Nederland kon in de hervormde classicale vergaderingen al veel eerder, blijkens de consideraties, bepaald niet op een breed draagvlak rekenen. Een onevenredig samengesteld, massief orgaan als de triosynode heeft echter getalsmatig en zo ook in de beeldvoming de hervormde consideraties overstemd. Toen de hervormden in eigen huis echter de kerkorde moesten vaststellen (dat was niet een ratificatie!), kwam het tot het ultieme moment, dat ze wakker werden. Hervormden tastten naar hun oorsprong en solidariseerden zich ook met elkaar. Dat was geen woord-breuk.

Ze wilden alsnog geen naam-breuk. Gereformeerden en lutheranen hadden daar geen oor naar. Het ging op de triosynode dan ook niet om een onnozel verschil over een naam binnen de drie kerken maar om een fundamenteel verschil tussen de kerken.

Toen eerder in trioverband voor de naam VPKN werd gekozen, was een grote minderheid van de Hervormde Kerk ook al tegen. Dan moet men zich er niet over verbazen, dat zich hier bij verdere besluitvorming ook consistentie voordoet en de minderheid, die voor 'hervormd' koos, zelfs omsloeg in een meerderheid. In de triosynode werd het draagvlak voor 'Verenigde Kerk der Hervorming' sinds maart zelfs nog verbreed.

Meer reden tot schaamte hebben Lutheranen, die dermate hoge eisen stellen - niet alleen ten aanzien van de naam overigens - dat hun tegenstem rakelings langs een veto scheert.

Wezen

De discipelen werden voor het eerst in Antiochië christenen genoemd (Hand. 11 : 26). Die naam hebben ze de eeuwen door niet meer prijs gegeven. Dat is de enige naam, die we nog samen willen dragen. In de loop van de geschiedenis moesten er bijnamen komen. Louter 'Christelijke Kerk' of 'Kerk van Christus' kan niet meer Op cruciale momenten in de geschiedenis heeft de kerk echter ook beslissend naam gemaakt, omdat ze terugkeerde tot haar bronnen. Zo was het ten tijde van de Hervorming, ' toen de kerk ge-reformeerd werd.

Een christen hoeft zich voor z'n afkomst niet te schamen, een reformatorisch christen ook niet. Christen is mijn naam, hervormd of gereformeerd mijn bijnaam, mijn 'van'. Ooit zei wijlen ds. G. Spilt, voomalig hervormd synodepreses, dat wanneer twee mensen, die gehuwd warer ' maar gingen scheiden, weer bij elkaar komen, ze toch geen andere naam gaan kiezen? Vandaar!

Het ging, bij vele hervormden althans, echter wel om veel meer dan de naam. Het gaat niet om de vlag maar om de lading. Beslissend is niet of dat via NOVA nog duidelijk te maken is. Beslissend is hoe ge-reformeerd of her-vormd we samen nog willen zijn. In het heden ligt het verleden, in het nu wat worden zal. Hervormd worden staat niet los van hervormd zijn. Van de naam alleen moet de kerk het niet hebben. Hoe hervormd of gereformeerd of reformatorisch is ze nog écht?

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen