Oproep tot geloof en tot berouw

Wie hem kent, weet dat zijn ogen gaan glimmen als hij Calvijn of Luther kan citeren over prediking en verbond, over de beloften van het Evangelie of de boetvaardigheid van het geloof. Ds. K. Exalto, leerling van de Reformatie: Calvijn, de man van wat men noemt het eenzijdige werk Gods, roept de gemeente op om niet tegen te streven! Hij preekte geen bekeringsweg, wel de oproep tot geloof, gepaard gaande met een oproep tot berouw. Zo moeten we tot Christus gaan, ons in het Evangelie aangeboden.'

In vier vraaggesprekken werd de afgelopen weken gepoogd duidelijk te maken welke plaats het verbond in diverse hervormd-gereformeerde gemeenten in prediking en pastoraat inneemt. 'Ik vond het met alle nuanceringen die er zijn een duidelijk beeld geven hoe er in de Gereformeerde Bond gedacht wordt over verbond en doop. Dat beeld is niet van vandaag of gisteren. Ook onder de oudere collega's, waartoe ik mezelf reken, waren er verschillen. Er was vroeger wel geen Gekrookte Riet, maar er waren wel predikanten die bij die groepering zouden horen als ze nu leefden. En er was ook een trek naar het midden van de kerk.'

Het viel ds. Exalto in de gesprekken op dat de een wat angstvalliger dan de ander is. 'Er zijn er die zonder meer voor een verbondsmatige prediking kiezen; anderen laten er onmiddellijk op volgen dat de wedergeboorte ook aan de orde moet komen. Je moet er zelfs mee beginnen! Die krasse uitspraak zou ik niet voor mijn rekening durven nemen. Nee, je moet beginnen met datgene wat God al gedaan heeft in een mensenleven. Ook in het pastoraat mag je wijzen op het vele dat al gegeven en gebeurd is. Anders komt een mens in zijn leven geen stap verder.'

Is de getoonde verscheidenheid legitiem?

'Er is een gemeenschappelijke basis die we delen met veel christelijke gereformeerden en met predikanten van de Gereformeerde Gemeenten, maar op die basis wordt soms verschillend gedacht en gesproken. Ik wil niet zeggen dat anderen ongereformeerd zijn, wel dat sommigen hun eenzijdigheden hebben.'

Het mag voor ds. Exalto geen punt van discussie zijn of er verbondsmatig gepreekt moet worden. 'Anders maak je je los van de gereformeerde wortels, want het genadeverbond is in de Schrift van fundamentele betekenis. In het Oude Testament komt het meer dan 300 keer aan de orde, in het Nieuwe ook nog eens 30 keer. JHWH is Gods verbondsnaam. Dus het genadeverbond moet in de prediking gelden. Als je dat laat vallen, komt ook de hele opvoeding van de kinderen in de lucht te hangen, kun je de gemeente niet meer aanspreken. "Gemeente des Heeren", zo spreekt Mozes het volk Israël aan. Als je het verbond laat schieten, houd je niets over. Ik zou dat verbondsmatige willen invullen door de gemeente te zien als de gemeente van Christus, hoe we haar ook aanspreken. Zo benader je de mensen. Dat wil niet zeggen dat ze er in geestelijk opzicht zijn, maar wie zal ooit kunnen zeggen er al te zijn, de eindstreep te hebben bereikt? Dat heb je pas als je het aardse leven verlaat. Luther zei: "Het christen-zijn is meer een worden dan een zijn". De gemeente blijft voorwerp van goddelijk vermaan, maar draagt aan het voorhoofd ook het teken van de drie-enige Verbondsgod. Daarop mag ze aangesproken, zo mag ze gewaardeerd worden.'

Van allen

'De gemeenteleden worden door God gehouden als schapen Zijner weiden, zo blijkt uit het bevestigingsformulier van predikanten. Als God hen daar nu voor houdt, dan kunnen wij toch niet anders doen? Dat is iets anders dan oordelen over de harten. De Dordtse Leerregels (3, 4 XV) zeggen: Van diegenen die hun geloof belijden en hun leven beteren, moeten wij naar het voorbeeld der apostelen het beste oordelen, want het binnenste des harten is ons onbekend". Ik noem ook wat Paulus Filippensen 1 : 6 en 7 schrijft, waar staat: Vertrouwende ditzelve, dat Hij, Die in u een goed werk begonnen heeft, dat voleindigen zal tot op de dag Van Jezus Christus; gelijk het bij mij recht is dat ik van u allen dit gevoel, omdat ik in mijn hart houd dat (...) gij allen mijner genade mede deelachtig zijt". Paulus voelde in zijn hart dat van allen gezegd kon worden dat God een goed werk in hen begonnen was. Dat was een oordeel der liefde, want ook Paulus was geen hartenkenner.'

Mogen wij wat Paulus tegen Filippi zei, tegen de gemeente Benthuizen of Barneveld zeggen?

'Paulus heeft meer tegen de gemeente gezegd, heeft haar ook bestraft, ernstig bestraft. Denk aan de misstanden die in Korinthe rondom het avondmaal voorkwamen. Maar wat hij over Filippi gezegd heeft, geldt ook voor Korinthe.' Ten dele herkent ds. Exalto zich in de kwalificatie als zouden veel preken meer beschrijving dan verkondiging zijn. 'Ik hoor uiteraard maar een beperkt aantal predikanten, omdat ik zelf ook nogal eens op pad ben. In mijn jonge jaren heb ik ook in afgescheiden kerken en groepjes gekerkt, waar een beschrijvende prediking sterker aanwezig was. Daar werd de wég verklaard, ongeacht welke tekst er bepreekt moest worden. Beschrijvend. Niet het appèl, de oproep. De Heere Jezus preekt niet hoe de mensen bekeerd moesten worden, maar preekt de bekering en het geloof in de Heere Christus. Er zijn inderdaad collega's die blijven hangen in de toeleidende weg, al zeg ik niet dat die weg er niet is.'

Gehoorzaamheid

Ds. Exalto is er wars van als mensen zich aan een bekeringsgeschiedenis gaan toetsen. 'Dan blijft men verre van het gehoorzamen, van de gehoorzaamheid des geloofs: Laat u met God verzoenen! Calvijn heeft in Het gepredikte Woord (deel 1, pag. 82) gezegd: "Wij mogen weten dat Jezus Zich aan ons aanbiedt en niet anders vraagt dan dat we in Hem zoeken wat ons ontbreekt". Zo preekte Calvijn! Elders heeft hij gezegd: "Weliswaar is het geloof een bijzondere gave van Gods Geest, maar toch: wij moeten niet tegenstreven Wanneer Hij zo vriendelijk tot ons spreekt en ons slechts vraagt met Hem verenigd te worden om te genieten de volheid van de weldaden die Hij neergelegd heeft in onze Heere Jezus Christus" (pag. 162). Calvijn, de man van wat men noemt het eenzijdige werk Gods, roept op om niet tegen te streven! Nergens vond ik in zijn preken een bekeringsweg, wel de oproep tot geloof, gepaard gaande met een oproep tot ootmoed en berouw. Zo moeten we komen tot Christus, ons in het Evangelie aangeboden.'

Ziet u een verschuiving inzake aandacht voor de toe-eigeningsvragen in de prediking?

'Dat zou ik erg betreuren. Ik heb eerlijk gezegd wel eens preken gehoord, waarin de vraag van het persoonlijk heil tekort kwam. Mensen moeten weten en willen het weten: Hoor ik er nu bij of niet? Die vragen kun je niet verdoezelen. Een prediking waarin dit ontbreekt, laat een leegte achter.

Jongeren moeten ook weten dat de vragen van het Godsbestaan uiteindelijk vragen van het tweede plan zijn. Denk aan wat ds. Boer tegenover prof. Berkhof verdedigd heeft in hun bekende briefwisseling. De voorvraag is die van de rechtvaardiging van de goddeloze.'

Volgordedenken

'Hierin zie ik ook invloed van de evangelische beweging. Daar is men snel met deze vragen klaar. Maar er is echt berouw nodig, als werk van de Geest. Dan is er diepgang van aarde. Calvijn zegt in zijn brief aan kardinaal Sadoletus: "Wij leren onze gemeenteleden hun geweten te brengen voor de rechterstoel Gods". Dat kon Calvijn in één adem zeggen met: "Wij prediken Christus en het geloof in Hem". Dat gaat samen op: wet en evangelie "zusammen predigen", zoals Luther zei. Een volgordedenken is funest. Dat kan lijdelijkheid ten gevolge hebben.'

Vindt u vanzelfsprekendheid of lijdelijkheid een groter gevaar voor onze gemeenten?

'Of je links of rechts van de weg valt, dat maakt niet uit. Een gemeente bestaat uit zoveel gemeenteleden, hoe kun je dan in algemene zin spreken? Ik kom de lijdelijkheid wel eens tegen in hervormd-gereformeerde gemeenten, maar het kwaad zit meer bij de vanzelfsheid. Mensen denken vaak weinig aan dood en eeuwigheid, het oordeel Gods, aan hel en hemel, terwijl men het in de preken wel hoort, maar het niet functioneert. Moet je dat onverschilligheid noemen? Toch, ik wil ook die gemeenteleden niet te kort doen, want als je doorvraagt, blijkt er soms meer te leven dan men eerst vermoedde.

De vanzelfsheid die we plegen te noemen, vind ik wel een groot gevaar. Je mag daarbij niet meer spreken over zonde. Laten we juichen: praise. Dat is het! Ik vind dat een gevaar onder ons.'

Hoe zou u als kerkenraadslid met die invloeden omgaan?

'Ik zou erop blijven wijzen dat er in het geloof het juichen is, maar ook het klagen. Evangelische christenen willen vooral bijbelse christenen zijn. Daarom zeg ik: "Akkoord, zullen we samen eens de psalmen lezen? Kijken hoe het daarin staat? " We vinden dan een harmonie tussen klagen en jammeren, schuld en verslagenheid aan de ene kant én juichen en blijdschap aan de andere kant. Intussen, het is een vraag naar ons toe of we altijd wel voldoende aandacht aan het blijdschapskarakter van het geloof geschonken hebben. Denk aan de brief kan. de Filippensen en aan de psalmen.

Als je je voorbereidt op het maken van een preek - een zwaar werk - moet je dunkt mij de vragen voor de gemeente eerst aan jezelf stellen. Dan wordt de toon waarop je het naar voren brengt bescheidener. Dan zit je als gemeente en dienaar samen voor Gods aangezicht. Nodig is te boren in een bepaalde tekst, erover te mediteren en de gemeente voor ogen te hebben.'

Overdoop

Als het gaat om de waarde van de kinderdoop, verwacht ds. Exalto veel van het gewone onderwijs. 'Ik heb altijd aparte doopcatechese gegeven, elementen uit het formulier naar voren gebracht. Almaar onderwijs geven is nodig. Extra aandacht op de catechisatie is ook goed vanwege de aanvallen op de kinderdoop. Ik zou jongeren en doopouders op het hart willen binden: "Kijk nu eens wat de Heere God je gegeven heeft". Als ze ervan overtuigd zijn dat de kinderdoop een goede gave Gods is, zullen ze er zuiniger op worden. Dan wordt die niet ingewisseld tegen een overdoop.

Wat geeft nu de kinderdoop ten opzichte van de overdoop? De kinderdoop: Terwijl jij nog geen woord kunt zeggen, is de Heere al bij je gekomen en heeft gezegd: "Jij bent van Mij. Ik reken je tot Mijn kinderen (zie het doopformulier). Later mag je met al je schuld bij Mij komen". De overdoop: Jij moet belijden dat je in Jezus gelooft; jij moet iets doen, je opnieuw laten dopen. Theologisch gezegd: een leven uit de wet. Het onderscheid tussen kinderdoop en volwassenendoop is voor mij het verschil tussen evangelie en wet, want Gods toezegging blijft staan, al wankel ik duizend keer. Die is'zoveel heerlijker en rijker!

Als je uitstalt wat de Heere wil geven en metterdaad geeft, werkt dat onderscheidend. Dat is de rechte, jaloersmakende prediking. We kunnen nooit te groot en te heerlijk van het Evangelie en van Gods genade preken, beseffend dat we dood en hel verdiend hebben. En kijk dan eens wat God belooft? Dat heeft in de sacramenten, dus ook in de doop, in de verzegeling van Gods beloften, een persoonlijke spits gekregen.'

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen