Boekbespreking

Anton van Harskamp e.a., De religieuze ruis in Nederland – Thesen over de versterving en de wedergeboorte van de godsdienst, uitg. Meinema, 132 pag., ƒ 22,50.
'Onze wereld zindert en knispert van religiositeit.' Die stelling van F. O. van Gennep eindjaren tachtig komt een aantal keren terug in deze publicatie. Intussen heeft de tijd niet stilgestaan en zijn ontwikkelingen voortgegaan. Maar wat is er nu eigenlijk aan de hand als het gaat om de religiositeit van de doorsnee-Nederlander? Raakt het godsdienstig gehalte nog steeds verder uitgehold? Of is er iets anders aan de hand? De stelling van Anton van Harskamp komt hierop neer: de rapporten van godsdienstsociologen (die van het Sociaal en Cultureel Planbureau en die van '97 God in Nederland) moeten ons kennelijk tot de conclusie brengen dat Nederland gidsland is op het vlak van de secularisatie. Maar Van Harskamp vindt dit op z'n zachtst gezegd een eenzijdige en daarom onjuiste weergave van de werkelijke stand van zaken. De kerkelijk georganiseerde religie is inderdaad tanend en heeft kennelijk in zijn huidige vorm zijn tijd gehad. Maar buiten de kerkelijke instanties groeit en bloeit een veld van de meest bijzondere en soms exotische bloemen en planten die getuigen van diepe religiositeit. De nieuwe religiositeit is die van het individu. Dat individu is een bepalende factor in de beleving van het goddelijke. Het individu is uitgangspunt én toegangspoort zelfs referentiekader voor het religieuze. Waar kun je die nieuwe religiositeit vandaag dan vinden? Van Harskamp wijst dan op de populariteit van de markt van nieuwe therapieën waar mensen naar 'heling' zoeken: Jomanda, Ratelband, De celestijnse belofte van Redfield, etc. Uiteraard wordt de New Age-beweging genoemd die hoe onoverzichtelijk ook, aldus Van Harskamp, toch de ene taal van de zelf-spiritualiteit spreekt. De kern van de individuele mens wordt hier gezien als een sacraal gegeven.
Opmerkelijk is dat hij dan ook de 'snelst groeiende religieuze stroming ter wereld' noemt: de evangelicale beweging. En dan vooral het 'nieuwe evangelicalisme': radicaal, charismatisch, democratisch georganiseerd. Kortom: het individu heeft rechten en krijgt die ook. Spiritualiteit die zo op het zelf gericht is, verandert uiteraard ook van inhoud. Daarom verdwijnt de traditionele religie en de daarbij horende refigieuze ervaringen terwijl aan de andere kant het religieuze verlangen toeneemt.
Welnu, op deze inzichten van Anton van Harskamp wordt vervolgens gereageerd door een groep theologen, sociologen en filosofen. De stelling van Van Harskamp wordt nergens met zoveel woorden ontkend. Toch is er ook weer grote variatie in de reacties te lezen. Het geeft aan hoe verwarrend op dit moment de situatie is als het gaat om de beoordeling van het religieuze onder ons volk. Wat bedoel je met religie, met geloof, met godsdienst? Welke inhoud geef je aan deze woorden?
Ten slotte, wel wordt duidelijk dat waar wij als kerken ons hevig over opwinden (ik bedoel o.a. de hele SoW-discussie) compleet aan de werkelijke stand van zaken onder de grote meerderheid van de mensen om ons heen voorbijgaat. Je dat realiserend, zet toch wel tot nadenken. Dat was voor mij de les van het lezen van deze publicatie.
J. Maasland

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen