Hervormd gereformeerd en Samen op Weg

Aan kerkenraden van
hervormd gereformeerde
(wijk)gemeenten

Huizen, maart 1999

Zeer geachte kerkenraad

Verval
In de jaren van de oprichting van de Gereformeerde Bond en de bezinning op de doelstelling werd gesproken over het diep verval van de Hervormde Kerk.
In de statuten van de Gereformeerde Bond werd in het grondslagartikel vastgelegd, dat het doel was te komen tot oprichting van de Hervormde Kerk uit haar diepe val en tot het herstel van de kerk als gereformeerde kerk in dit land. Nu, bijna honderd jaar later, moet worden gezegd, dat het tot die oprichting en dat herstel niet is gekomen. Mensen zijn ook niet in staat om wat vervallen was weer op te richten. Wel hebben de oprichters van de Gereformeerde Bond hun roeping verstaan om met alle daartoe aanwezige middelen ervoor te arbeiden, dat het onder Gods zegen tot herstel van de kerk zou komen.

Zegen
In ootmoed en dankbaarheid mag – het verval van de kerk ten spijt – ook worden gesproken van grote zegen, die er geweest is onder de bediening van het Woord en de bearbeiding van de gemeenten in bijbels gereformeerde zin. God betoonde Zijn trouw in de weg van het verbond. Het kerkvergaderende werk van de Heilige Geest is ook in de vervallen kerk, die in de tijd van de Reformatie, naar wij geloven, in dit land door God is geplant, doorgegaan.
Afscheiding en doleantie, modernisme en allerlei wind van leer in de vorige eeuw, hebben het voortbestaan van de vaderlandse kerk niet kunnen verhinderen. Er zijn zelfs momenten van opbloei geweest. Bijvoorbeeld toen in de vijftiger jaren de kerk zich ontworstelde aan de Regelementenbundel en weer belijdende kerk wilde zijn, hoezeer de kerkorde ook omstreden was.
De jaren door moest de Gereformeerde Bond nochtans kritisch stelling nemen tegen wat zich niet verdroeg met de Schrift en de daaraan ontleende belijdenis van de kerk der Reformatie.

Samen op Weg
Toen het Samen op Weg-proces zich aandiende, betekende dat geen versterking van de Hervormde Kerk in confessionele zin. Het verval is doorgegaan, ook in kerken, die mede hun wortel hebben in de Reformatie en nu op weg zijn naar vereniging. Ook in andere kerken werd meer en meer van de Schrift en de gereformeerde belijdenis afgeweken. Daarom moest ook kritisch positie gekozen worden in en verzet worden aangetekend tégen dit proces.
Toen het Samen op Weg-proces in het begin van de zeventiger jaren kerkelijk officieel werd, is vanuit de Gereformeerde Bond dit proces afgewezen en is gezegd, dat we ons 'meegenomen' voelen in een proces, dat niet werd 'begeerd'. In de jaren daarna is op allerlei wijze in woord en geschrift duidelijk gemaakt waarom er, als wij zien wat voor ogen is, in deze vereniging geen herstel van de kerk in bijbels gereformeerde zin kan worden verwacht.
Nochtans ging het proces voort en werd één en andermaal het 'onomkeerbaar' uitgesproken. Dit geschiedde terwijl de Nederlandse Hervormde Kerk tot op het bot verdeeld was. De kerk is al zolang verdeeld, als het gaat om de meest wezenlijke stukken van het christelijke geloof, maar raakte ook meer en meer verdeeld met betrekking tot geloof en belijden aangaande de kerk en de daaruit voortkomende visie op het kerk-zijn vandaag.

Verscheurd
Het zicht op de historische kerk der Reformatie verflauwde in brede delen van de Hervormde Kerk. Anderen werden zich daarentegen te meer bewust van het historische, belijdende karakter van de kerk en van hun diepe motieven waarom zij de jaren door hervormd waren gebleven.
Toen de Hervormde Kerk enkele jaren geleden nog eens uitdrukkelijk uitsprak, dat het Samen op Weg-proces onomkeerbaar voort moest gaan, werden we als hervormd gereformeerden echter innerlijk, in onze harten verscheurd, vanwege de spanning tussen een niet begeerde vereniging enerzijds en een al evenmin begeerde breuk anderzijds. Niet vanwege de belijdenis als zodanig, maar vanwege het zicht op de weg, die we in en met de kerk moeten gaan, kwamen deze verschillen onder ons openbaar. Hierbij valt te bedenken, dat de twee denklijnen, die zich aftekenden, historische wortels hebben in de hervormd gereformeerde beweging. Met als uitersten: nadruk op de verwachting vanwege Gods (verbonds)trouw of nadruk op trouw aan de belijdenis. Wij beseffen, dat deze twee elementen in onderlinge samenhang moeten worden gezien. Nochtans deden zich hier inzake de visie op de kerk verschillen voor. Die verschillen dreven ons kerkelijk nooit uiteen. Nu dreigt dit wel te gebeuren..

Op de buitengewone ledenvergadering van de Gereformeerde Bond, die vanwege de interne crisis op 19 december 1998 te Barneveld werd gehouden, kwam de innerlijke verdeeldheid ook aan het licht. Mensen spreken uit kerkelijk in nood te zijn. Als we hier het woord nood gebruiken, is dat wel een gekwalificeerde nood. Ze is van andere orde dan de nood in de wereld, alsook de nood van de afval van God in de diepe secularisatie, die zich voltrekt. Bovendien zijn gevoelens van onvrede, onbehagen of onrust niet bijvoorbaat gelijk te stellen met geestelijke nood aangaande de kerk. De eigenlijke nood wordt hier, als het goed is, bepaald door de vrees, dat we in de kerkelijke weg, die we gaan, Gods verbondstrouw zouden schenden en niet in Zijn weg zouden gaan.
De positiebepaling van het hoofdbestuur is beaamd en aangevochten. Het laatste heeft geresulteerd in de oprichting van het 'Comité tot behoud van de Nederlandse Hervormde Kerk'. Samensprekingen hebben tot heden niet mogen leiden tot een éénduidig zicht op de weg, die we samen hebben te gaan. Daarom is het helaas ook niet mogelijk gebleken om samen vanuit hervormd gereformeerde kring te komen tot invulling van de voorstellen n.a.v. de motie Van Heijst/De Visser teneinde tot een voor ons begaanbare weg te komen wanneer de verenigde kerk een feit zal zijn.
De verdeeldheid in hervormd gereformeerde kring heeft zich gemanifesteerd in een drietal voorstellen, die aan de synode zijn aangereikt. Helaas is zo een stuk machteloosheid, ook naar het geheel van de kerk toe, tot uitdrukking gebracht. Daarin mogen wij echter niet berusten.

Zorg
De zorg om de ontwikkelingen in hervormd gereformeerde kring en in het geheel van de kerk is breed vertolkt in de vele brieven van allerlei aard en inhoud, die het hoofdbestuur heeft gekregen alsook in stemmen, die klonken op de buitengewone ledenvergadering. Daaruit blijkt de grote existentiële betrokkenheid van velen bij de ontwikkelingen, die zich voordoen. De kerk maakt deel uit van ons geloof en van ons belijden en is daarom een zaak van het hart. Daarom gaven afzonderlijke leden der gemeente, alsook kerkenraden en classicale vergaderingen, op soms hartstochtelijke wijze uitdrukking aan hun diepe zorg over toenemende verdeeldheid. Dat is in vele toonaarden geschied aan het adres van de generale synode. Dat is ook in vele toonaarden geschied aan het adres van de Gereformeerde Bond. Zelfs maakten leden maar ook enkele gemeenten duidelijk, dat, wanneer de vereniging een feit zou worden, zij niet in de verenigde kerk mee zouden gaan.
De brief, die de kerkenraad van de hervormde gemeente van Waarder deed uitgaan, is een duidelijk signaal van deze zorg. Het hoofdbestuur deelt die zorg, al had deze brief op het punt van 'wij kunnen niet mee' onzes inziens duidelijker, genuanceerder moeten zijn.

Tijdens de buitengewone ledenvergadering van de Gereformeerde Bond is toegezegd, dat wij ons met een schrijven tot de gemeenten en tot de synode zouden richten, waarin onze gemeenschappelijke diepe zorg zou worden verwoord.
De preses van de Nederlandse Hervormde Kerk, ds. B. J. van Vreeswijk, heeft gezegd, dat kiezen vóór Samen op Weg – en hij bedoelde dan de Nederlandse Hervormde Kerk als geheel – niet betekent kiezen tégen delen van onszelf. Die uitspraak maken we tot de onze, zowel als het gaat om de kerk als geheel, als met betrekking tot de hervormd gereformeerde beweging zelf. Het kan en mag ons diep raken, wanneer we, hoewel één in het geloof in de Schrift en in het beamen van de belijdenis als spreekregel voor de kerk, elkaar op het punt van het kerk-zijn zouden moeten loslaten. Het zou toch in strijd zijn met onze gemeenschappelijke roeping, in het verleden en tot vandaag, wanneer een proces, dat niemand van ons heeft begeerd, de gereformeerde belijders alsnog uiteen zal drijven?

Synode
Het hoofdbestuur zal zich binnenkort ook opnieuw met een schrijven tot de synode richten om deze zorg te vertolken. De kerk moet weten, dat haar eenheidsstreven de orthodoxie dreigt te breken en dat zij, op weg gaande met andere kerken, delen van het eigen huis van zich vervreemdt. In de brief zal nog eens de noodzaak worden onderstreept om te peilen hoe sterk het draagvlak is voor Samen op Weg. Naar onze overtuiging wordt het draagvlak voor Samen op Weg van de kerken niet sterker maar zwakker. Dat zal echter in de classicale vergaderingen tot uitdrukking dienen te komen. Daarom willen wij gemeenten ook oproepen in de ambtelijke vergaderingen hun verantwoordelijkheid, in de kerkelijke weg te verstaan.
Gezien de brede verontrusting in de kerk zou naar onze overtuiging voorlopig dienen te worden volstaan met 'Samen op Weg-kerken', een naam, waartoe voorlopig is besloten. Een moratorium, ofwel een adempauze in het proces van bijvoorbeeld vijf jaar, zou veel druk wegnemen. Het zou de mogelijkheid kunnen openen om zonder druk van de ontwikkelingen meer ontspannen te zoeken naar een voor allen begaanbare weg en daarbij wonden, die geslagen zijn, te helen.
Ook zal er door het hoofdbestuur bij de synode opnieuw op worden aangedrongen ervoor te waken, dat (wijk)gemeenten, die hervormd willen blijven, dit overeenkomstig het gereformeerde belijden zullen kunnen doen. Gemeenten zouden dit nu al in plaatselijke regelingen moeten uitspreken. Dit mag intussen niet in mindering komen op de noodzaak om de hele kerk op de gereformeerde belijdenis aan te spreken.

Samen
Het gesprek onder ons moet verder gaan. De inzet voor een gereformeerde kerk, die trouw is aan haar geschiedenis en haar belijdenis, blijft onverminderd van kracht. Wij hopen en bidden, dat de eenheid in hervormd gereformeerde kring – en dat mag binnen de grenzen van Schrift en belijdenis een eenheid in verscheidenheid zijn – mag worden bewaard of daar, waar deze werd verstoord, mag worden hersteld. Daartoe dragen allen, die kerkelijke verantwoordelijkheid dragen een hoge last.
Er ligt ook een verantwoordelijkheid in de gemeenten zelf. Het gesprek onderling moet doorgaan, zowel in de kerkenraden als tussen kerkenraad en gemeente. Wij hopen en bidden van harte, dat wat ons bindt – het geloof in de Schriften en het ons in geweten gebonden zijn aan de gereformeerde belijdenis – sterker mag zijn dan wat ons scheidt. Wij hebben een hoge roeping voor de gemeenten om deze te bewaren bij de Schrift en de gereformeerde belijdenis, maar ook om de gemeenten te bewaren bij de eenheid. Daarin hebben wij ook een hoge roeping voor het nageslacht.

De kerk verkeert ook vandaag in diep verval. Ook nu zullen wij moeten zeggen, dat wij mensen niet in staat zijn, via welke eigen gebaande wegen ook, de kerk uit haar verval op te richten. Daarvoor is nodig een door de Heilige Geest gewerkt reveil.
Laat ons schouder aan schouder staan, ziende op de overste Leidsman en Voleinder van ons geloof, Jezus Christus, de Gekruisigde en Opgestane, Heere der wereld. Koning der Kerk.
Ons vurig gebed zij in de gemeenten tot Hem, waar we al onze zorgen brengen mogen.

voor het hoofdbestuur
van de Gereformeerde Bond

ds. G.D. Kamphuis, voorzitter

dr. ir. J. van der Graaf, algemeen secretaris

P.S. Wanneer kerkenraden op deze brief willen reageren, verzoeken wij dit voor 30 april a.s. te doen, dit met het oog op de brief aan de synode. Van de brief aan de synode zal ook een afschrift worden gezonden aan de kerkenraden.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen