Avondmaalsviering in een bejaardentehuis (2)

Het lijkt me een goede zaak om de avondmaalsviering in het bejaardentehuis op één of andere manier te verbinden met de 'gewone' avondmaalsdienst van de gemeente in de kerk. Dan voorkom je dat de avondmaalsviering een geïsoleerd leven gaat leiden, los van de gemeente. Een predikant vertelt: 's Morgens hield ik de avondmaalsdienst in de kerk, de bejaarden luisterden mee via de kerktelefoon en 's middags hield ik in aansluiting aan de morgendienst de avondmaalsviering in het bejaardentehuis.' Hij zei dan bij de nodiging: 'Nu houden we de laatste (in dit geval de vierde) tafel,' Hij liet aan de tafel dan ook zingen uit dezelfde Psalm als waaruit in de gewone dienst 's morgens in de kerk aan de tafels was gezongen. Dit om zoveel mogelijk de avondmaalsviering in het bejaardentehuis en in de kerk bijeen te houden. Op deze wijze wordt dunkt me ook het meest de gemeenschap van de hele gemeente beleefd. Dit is in de lijn van Calvijn, die het er nooit mee eens geweest is dat er in de kerkorde van Genève geen mogelijkheid was geschapen dat aan zieken thuis in aansluiting aan de gewone avondmaalsdienst het Avondmaal bediend werd (T. Brienen, De liturgie bij Calvijn, 1987, p. 225vv). De wijze waarop de liturgische ordening van de avondmaalsdienst plaatsvindt is ook weer afhankelijk van interne en externe factoren. Daar waar de viering direct na de gewone dienst in de kerk wordt gehouden, is deze kort. Daar waar de viering min of meer een opzichzelfstaand gebeuren is, draagt de dienst veel meer het karakter van een gewone kerkdienst. Vaak draagt de viering een wat 'ontspannen' karakter Minder formeel dan in de gewone kerkdienst. In een van de tehuizen zitten de aanwezigen gedurende de hele avondmaalsdienst aan de tafel. Ook gebeurt het dat er een tafel is aangericht, waaraan die bejaarden plaats nemen die dat kunnen en dat op prijs stellen. Anderen blijven zitten, omdat zij vanwege lichamelijke gebreken moeite hebben om naar voren te komen. Ambtsdragers brengen het brood en de wijn dan bij hen. Hier ligt een diaconale taak. Mooi dat zulke kleine handreikingen zoveel betekenis kunnen hebben voor de bejaarden. Het gaat hier niet om neerbuigende betutteling, maar om dienst aan de naaste, uit respect voor de medemens.

Hoe wordt de viering ervaren?
Op mijn vraag hoe de diensten worden beleefd, zijn de reacties unaniem positief. Enkele voorbeelden. Een predikant zegt: 'De diensten worden als heel positief ervaren. Dat geldt ook voor mijzelf. Je merkt een duidelijke betrokkenheid bij hetgeen plaatsvindt'. Een ander 'De bejaarden en soms ook anderen die door ziekte of invaliditeit niet kunnen kerken, stellen deelname zeer op prijs. Ik heb ook ervaren, dat mensen, die grote bezwaren hadden om aan te gaan, dat nu makkelijker doen in een kleine kring. Ik vind het zelf bijzonder fijn en ontroerend om in een kleine kring met ouderen, die soms al heel lang de Heere dienen, het Avondmaal te vieren. Sommige diensten worden gekenmerkt door vrede en vreugdevolle ontroering. Sommige gemeenteleden nemen deel in bijzondere omstandigheden. Familieleden van bejaarden waarderen het zeer, dat deze mogelijkheid aan hun ouders/familieleden geboden wordt.' Weer een ander schrijft: 'Er wordt door alle partijen naar uitgekeken. En het wordt als zeer waardevol ervaren. Niet meer weg te denken uit ons verzorgingstehuis. Ten slotte 'Het deed me wat om met mensen, die zo dicht bij hun levenseinde zijn (naar de mens gesproken) het Heilig Avondmaal te vieren.'

Individuele viering
In verschillende bejaardentehuizen wordt niet alleen in de samenkomst van de gemeente het Avondmaal gevierd, maar ook individueel op de kamer van de bewoners. Dat gebeurt op verzoek als men niet meer in staat is om de gemeenschappelijke viering mee te maken. In een van de tehuizen vindt na de gemeenschappelijke viering op enkele kamers een viering in heel kleine kring plaats. Een predikant van een andere gemeente zegt: 'Wij kennen in het bejaardentehuis zelf geen individuele viering, maar wel wordt het Avondmaal op verzoek gevierd bij een hoogbejaard gemeentelid thuis.' De achterliggende gedachte hierbij is, dat wanneer gemeenteleden niet meer naar de kerk – lees de avondmaalsviering – kunnen komen, de kerk naar hen toe moet komen. Ik geloof dat dat juist is. Een individuele viering moet niet verward worden met een overschatting van het sacrament, maar vindt plaats vanuit een behoefte aan, een verlangen naar het gedenken van de dood van de Heere Jezus bij brood en beker. Men heeft het zo nodig tot versterking van het zwakke geloof. Juist in de ouderdom kan het geloof aangevochten worden. Dan kan het zo'n vastheid geven wanneer van buiten af het Evangelie, hoorbaar en zichtbaar, naar ons toe komt. Overigens moet hier niets worden opgedrongen en moeten alle dingen met orde geschieden.

Dementie
Het kan gebeuren dat bejaarden last krijgen van dementie. Dat is vooral in de eerste fase voor henzelf bijzonder erg, ontluisterend en vervreemdend. In een later stadium kan het met name voor echtgenoten, kinderen en anderen een zwaar kruis zijn. Nu kan het ook gebeuren dat bejaarden die altijd deelnemen aan de viering dement worden. Dan kunnen ze de dingen niet meer goed onderscheiden. Hoe moet men daarmee omgaan? Ik denk: heel zorgvuldig. Ook al begrijpen bejaarden niet meer precies wat er gebeurt, dan kan toch de beleving ervan heel veel voor hen betekenen. Vooral als zij jarenlang aan mochten zitten aan de tafel van het Avondmaal. Het is hen zo lief geworden. We moeten dan wel heel goede argumenten hebben om hen dit kostbare te onthouden. In een van de bejaardentehuizen gebeurt het volgende. De predikant schrijft: 'Dementerenden horen helemaal bij de christelijke gemeente. Het zijn voor mij de zwakke leden die heel vaak de sterke beschamen. Ze beleven er heel veel aan. Ontroerend is hun geloofsbeleving. En ontroerend is hun beleving van het Avondmaal om hun Heiland te gedenken. Ontroerend hun spreken erover, (…) We vieren het Avondmaal apart met en voor hen. Ik neem daar de tijd om het eenvoudig en aanschouwelijk uit te leggen. Dan pas gaan we over tot de viering. Ik gebruik daarvoor een aparte kleine orde van dienst, waarbij ruimte is voor liederen en afbeeldingen.' Deze aparte viering zal niet overal mogelijk zijn. Ook hier is behoedzaamheid en zorgvuldigheid geboden Maar in zijn algemeenheid gesproken deel ik wat deze predikant zegt: dementerenden zijn de zwakke leden van de gemeente. In dit soort gevallen moeten we ons in alle eerlijkheid afvragen wat Jezus zelf gedaan zou hebben. Hij heeft altijd de kleinen, de zwakken tot zich geroepen. Dat mag dan toch ook hierin uitgangspunt van ons beleid zijn.

Avondmaalsviering met zieken en bejaarden
Lang niet in elk dorp is een bejaardentehuis aanwezig. Dat was ook niet het geval in mijn laatste gemeente te Hierden. Toch kenden we daar ook een bijzondere vorm van avondmaalsviering. Zieken, gehandicapten en bejaarden die de gewone viering in de kerk niet konden bijwonen, vierden het Avondmaal, na afloop van de gewone viering, in de kerk. Zij hadden de gewone dienst via de kerktelefoon meegemaakt en werden dan door familieleden of anderen naar de kerk gebracht. In kleine kring werd dan door hen samen met een gedeelte van de kerkenraad en mij het Avondmaal gevierd. Een van hen, mocht geen wijn gebruiken. Ze kreeg druivensap. Deze vieringen hebben op mij heel veel indruk gemaakt. Als je merkt hoeveel deze viering betekent voor mensen die nooit gedacht hadden nog eens aan het Avondmaal deel te nemen, dan raakt dat je diep. In kleine kring is de gemeente bijeen in de naam van Christus. Dat is ontroerend en iets om diep dankbaar voor te zijn. T. Brienen schrijft over de laatste avondmaalsviering van Calvijn het volgende: 'Het laatste avondmaal, waaraan Calvijn zelf deelnam, was op zondag 2 april 1564. Hoewel hij zeer ziek was, liet hij zich op een stoel naar de St. Petruskerk dragen, woonde de hele dienst bij en ontving brood en wijn. Ondanks zijn kortademigheid zong hij de psalmen mee en verheugde zich met de gemeente in God, want het avondmaal was hem een vreugdemaaltijd. Hoe smartelijk moet het voor Calvijn geweest zijn, dat hem in de volgende weken van doodsstrijd het Heilig Avondmaal niet mocht worden uitgereikt, zelfs niet op de laatste zondag van zijn leven, waarop zich alle gelovigen in Genève tot de dis des Heren begaven en hij thuis verbleef, enkel en alleen omdat de Geneefse kerkorde het niet toeliet' (Brienen, 1987, p 228). Een­ maal sprak Jezus tot zijn discipelen: 'Doet dat tot Mijn gedachtenis.' Waar dat gedaan wordt in stille gehoorzaamheid aan zijn Woord, daar kan het zo goed zijn. 'Aan het eind van de avondmaalsviering spreek ik de zegen uit', schrijft een predikant. 'Omdat veel bejaarden gewoonlijk de kerkdiensten alleen maar via de kerktelefoon volgen, is dit de enige keer dat zij deze zegen zichtbaar ontvangen.'

W. Verboom, Waddinxveen

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen