Boekbespreking

M. Borg, Nooit kenden wij God aldus, Van een dogmatische godsdienst naar een authentiek geloof, 240 blz., prijs: ƒ 37,50, uitgeverij Meinema, Zoetermeer 1998.
Dit boek is een vertaling van een publicatie van de bekende Amerikaanse nieuwtestamenticus, getiteld The God We Never Knew. Beyond Dogmatic Religion to a More Authentic Contemporary Faith (1997). Hij beschrijft hierin zijn persoonlijke zoektocht op het gebied van het geloof. Deze zoektocht ontstond omdat hij niet meer uit de voeten kon met het geloof dat hij als kind had meegekregen in het lutherse gezin en de gemeente waarin hij opgroeide. Het gaat om het loslaten van een supernaturalistisch-theïstische en het komen tot een panentheïstische geloofsbeleving. Onder het eerste verstaat Borg het geloof in een God die veraf in de hemel troont en onder het tweede het geloof in een God die dicht bij rondom ons is en in wie wij zelf ook zijn. Deze twee vormen van geloofsbeleving hebben wel enkele overeenkomsten, maar zijn op essentiële punten totaal verschillend. Als wetenschapper kan Borg met het tweede uit de voeten, omdat hij van mening is dat de werkelijkheid meer is dan alleen het empirisch waarneembare. Het boek bestaat uit drie delen, onderverdeeld in 7 hoofdstukken. In het eerste deel beschrijft Borg zijn weg vanuit het geloof van zijn kinderjaren, via deïsme en ongeloof naar de panentheïstische geloofsopvatting. In deze laatste geloofsopvatting is God zowel transcendent (ver boven ons) als immanent (bij en in ons). Merkwaardig genoeg gebruikt de auteur de term condescent niet. God met ons, zonder het gevaar van vermenging van God en schepping. Dat God immanent ervaarbaar is, baseert Borg op de ervaringen van mensen die een dimensie van de werkelijkheid beleven die niet te zien is met de gewone ogen.
In deel II gaat het over beelden van God. De auteur staat kritisch tegenover wat hij noemt het monarchale Godsbeeld. God als koning wordt verbonden met: mannelijk, almachtig, Jezus die het offer moest brengen, prestatie, moralistisme (het vingertje) enz. Daar tegenover staat het beeld van God als Geest. Dan gaat het veel meer om relatie en intimiteit. Verder gaat Borg in dit deel in op de persoon van Jezus. Hij maakt onderscheid tussen de voor-paschale en de na-paschale Jezus. De voorpaschale Jezus is geen God, sterfelijk. De na-paschale Jezus is de Jezus van het geloof van de gemeente, die wel goddelijke trekken draagt. In deel III gaat het over het leven met God. Er volgt een uiteenzetting over spiritualiteit, over de droom van God betreffende de maatschappij en tenslotte over de betekenis van het bijbelse woord 'behoud'. Daarbij gaat het niet zozeer om een in de hemel komen na dit leven, maar om een bevrijd leven hier en nu in allerlei opzicht.
Ik moet zeggen dat ik geprobeerd heb het boek zo positief mogelijk te lezen. Maar ik kan er niet in meekomen. Bij haast elke bladzijde heb ik mijn vragen. Doet de auteur de geloofsbeleving zoals hij die in zijn kinderjaren aantrof wel recht als hij zegt dat het een godsdienst van prestatie en beloning was? Dat het er alleen maar om ging om in de hemel te komen? Het is maar goed dat Luther dat niet hoort. Wie ter wereld heeft in de lutherse en gereformeerde traditie ooit beweerd dat God alleen maar ver weg is en ook niet Immanuël, bij ons. Wat gezegd wordt over het monarchale Godsbeeld vind ik aanvechtbaar. De uiteenzetting over de voor-paschale en na-paschale Jezus gaat uit van de inmiddels bekende methode: er wordt een constructie geponeerd, zonder argumenten en vanuit die constructie worden de Schriftgegevens ingevuld. De auteur pleit voor een geloofsbeleving waarin de relatie met God centraal staat. God is voor hem niet 'U', maaf 'de U'; Hoe kan ik een relatie hebben met zo iets onpersoonlijks als 'de U'. Ik denk dat de auteur niet zozeer het geloof van zijn afkomst bestrijdt, maar veel meer zijn eigen interpretatie daarvan. Gesuggereerd wordt dat het geloof van de vroegere gemeente niet bijbels is en het panentheïstisch geloof van nu wel. Dit boek stelt me als gelovige teleur en als theoloog ben ik weer terug bij af, 'in het negentiende-eeuwse liberale 'ervaringsgeloof.

W. Verboom, Waddinxveen

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen