De kerk in Hongarije na de Wende

Halverwege de zeventiger jaren kwam ik voor het eerst in Hongarije. Boedapest was een grauwe stad, 's avonds donker en luguber, naar mijn waarneming. De eerste de beste keer trok ik de binnenlanden in en verbleef ik in een hotel in Dunajvaros, Donau-Nieuwstad. Nooit echter vergeet ik meer die eerste kerkdienst in het oude kerkje, waar ds. Kassai Sandor predikant was. Ongeveer zestig mensen zaten in de kerk. Het avondmaal werd gevierd, waarbij de mensen telkens met vier tegelijk rondom een avondmaalstafel (een vierkant tableau) stonden. Daar ontmoette ik een van de ouderlingen, die in Boedapest zijn leven zag veranderen toen hij op een zondag als partijsecretaris een kerkdienst ging controleren en toen als bij blikseminslag door het Evangelie werd gegrepen. Ik ben er na die eerste keer nog enkele keren geweest. Onvergetelijk.

Historie
Er groeide een band met de Hongaarse Hervormde Kerk, die sindsdien alleen nog maar sterker is geworden. Die band is zeker ook getekend door de geschiedenis. De kerk in Nederland en de Kerk in Hongarije hebben nogal wat gemeenschappelijk, in de traditie van de Reformatie. Daarom zijn er steeds de jaren door uitwisselingen geweest van studenten in de theologie. In Franeker hebben gedurende de ongeveer honderd en vijftig jaar, dat daar een theologische school bestond, honderden theologiestudenten uit Hongarije korter of langer tijd gestudeerd. Ze moesten beloven bij terugkeer theologische boeken uit Nederland mee terug te brengen naar Hongarije. Daarom treft men in de Hongaarse theologische bibliotheken heel wat oude perkamenten banden, die waardevolle theologische werken uit Nederland bevatten. Maar zo treft men in Nederlandse bibliotheken ook Hongaarse werken aan. Ik noem ook met name de Károlybijbel. Deze bijbel is in de Hongaarse reformatorische traditie een monument, zoals.in Nederland de Statenvertaling van 1536 dat is.
Vanwege de historische banden zijn er ook de intensieve contacten vanuit Nederland geweest met de Hongaarse Hervormde Kerk in de moeilijke jaren voor de Wende, toen Hongarije verkeerde 'In die Zeit des Sozialismus' (1945-1987), zoals 'Pakten über Ungarn' (1992) deze periode aanduidt. Ik ben dankbaar, dat ik in die periode intensief contact heb gekregen met vele broeders en zusters in de kerk in Hongarije.
Wanneer vanuit Nederland hulp werd geboden werd nogal eens herinnerd aan Michiel Adriaanszoon de Ruyter, de Hollandse admiraal ter zee, die op 11 februari 1676 Hongaarse predikanten van de galeien bevrijdde en voor wie daarom in 1895 in Debrecen een standbeeld werd opgericht. Ik heb nooit zo sterk beleefd, dat wij 'hulp' boden aan de Hongaarse Kerk. Liever zeg ik dat we samen mochten delen wat we samen van onze goede God hebben ontvangen.

Na de Wende
De Wende van 1987 is ongekend geweest. In de kortste keren veranderde Boedapest van een grauwe, sombere stad in een lichtende stad, waarbij overigens ook het schreeuwende licht van het Westerse mondaine leven niet ontbreekt. Het wegennet onderging een snelle gedaanteverandering. De snelwegen werden voorzien van moderne bezinestations. Het autopark kreeg een moderne, westerse aanblik, waarbij de roetbrakende Trabant plaats maakte voor luxe cars, die het Westen al zolang kent. De lege winkeletalages van vroeger maakten plaats voor gevulde supermarkten. Elke keer wanneer ik na een jaar weer terugkwam in Hongarije verbaasde ik me over de snelle veranderingen, die zich voltrokken hadden. Maar men kon ook zien hoe snel zich een zekere tweedeling ging voltrekken in de samenleving. Met de vrije markteconomie ontwikkelde zich een sociale bovenlaag, maar tegelijkertijd vormde zich een onderklasse. Aangrijpend vind ik te zien hoevele daklozen, waaronder tal van alcoholici, de banken de parken en de underground van de stad bevolken, terwijl vlak bij het luxe leven hun toelacht.
Intussen is het verheugend te bemerken, dat zich ook een nieuwe tak van sociale arbeid voor deze daklozen heeft ontwikkeld. Dit werk vindt vandaag ook ondersteuning vanuit het diakonaat in de Nederlandse Kerken. De jaarlijkse februaricollecte voor het zogeheten Werelddiakonaat werd dit jaar in de gemeente, waartoe ik in Nederland behoor, bestemd voor het werk van het instituut van de kerk in Boedapest voor de duizenden daklozen. Werd voor de Wende diakonale hulp vooral aangewend om mensen binnen de kerken te ondersteunen, nu voltrekt zich de hulpverlening ook ten behoeve van de marginalen in de samenleving.

De kerk
Ook de kerk zelf onderging in korte tijd intussen grote veranderingen. Kerkgebouwen werden grondig opgeknapt. Soms werden nieuwe kerken gebouwd. Het is hartverwarmend om te zien dat zo vele kerken weer in een nieuwe jas zijn gestoken.
Van groot belang is dat de kerk weer scholen terugkreeg. Ik besef, dat nog slechts een klein percentage van de scholen, die na 1945 aan de staat zijn vervallen, is teruggegeven. Maar via deze scholen heeft de kerk toch weer een veel directer ingang bij de kinderen van het volk. Ik denk hier met name ook aan de gymnasia, die werden teruggegeven en waar nieuwe kadervorming plaats vindt. De Gáspár Károlyuniversiteit werd gesticht, waarmee nieuwe kansen zijn gegeven voor het vormen van het zo noodzakelijke kader. Met dankbaarheid heb ik kennis genomen van het feit, dat de regering van Victor Orbán de kerkelijke scholen in financieel opzicht heeft gelijkgesteld met de staatsscholen. Orbán heeft zijn beloften, die hij voor de verkiezingen deed, snel omgezet in daden. Ik ben ook getroffen door het persoonlijke getuigenis, dat Orbán gaf in de Reformpresse over de taak, die hij weggelegd ziet voor de kerk in de Hongaarse samenleving. Dat was tien jaar geleden toch ondenkbaar.
Ik herinner mij, dat ik sprak met prof. Toth Kalman van het Radai Kollegium, toen zich de eerste tekenen aandienden van de komende Wende. Hij was zeer sceptisch, kon nauwelijks geloven, dat, na alles wat gebeurd was, er nog een Wende zou kunnen komen. En zie, het is geschied. 'Tel uw zegeningen', zegt een christelijk lied in Nederland.

Lectuur
Wat mij vooral heeft verbaasd en verblijd is, dat in zo korte tijd een stroom van boeken en geschriften is verschenen binnen de kerk in Hongarije, waarmee de gemeente van Christus wordt gediend en gebouwd. In 'de socialistische tijd' mocht de kerk geen boeken op de markt brengen. In die tijd hebben heel wat geheime lectuurtransporten plaats gevonden vanuit het Westen: bijbels leerboekjes voor zondagscholen, meditatieve boeken, theologische werken. Ik herinner me nog, dat in de beginjaren van de hulpverlening uit Nederland, waarbij ik betrokken was, moeizaam een 'szamadas' tot stand kwam, die in Nederland werd gedrukt. Later vonden transporten plaats van vele boeken. Nu, ruim toen jaar na de Wende heeft Hongarije een up date boekenmarkt, die tot stand is gekomen met moderne drukprocedé's en moderne communicatiemiddelen. Binnen de Hongaarse Kerk wordt nu zelf weer de lectuur geproduceerd, die ook voor de eigen ontwikkeling nodig is. Ik ben onder de indruk als ik zie wat in korte tijd juist op het gebied van de lectuur tot stand is gebracht. De kerk kan weer in haar eigen context theologiseren. En ook voor het onderwijs worden leermethoden van eigen bodem aangereikt.

Toekomst
Er is een laatste aspect, maar niet met minste, waaraan ik nog aandacht wil geven inzake de verandering binnen de Hongaarse kerk. Jarenlang was de Hongaarse Kerk noodzakelijkerwijs naar binnen gekeerd, gericht op overleven. Nu keert de kerk zich ook weer naar buiten. Christenen nemen actief deel aan het politieke leven. Binnen de kerk wordt ook nagedacht over de roeping van de kerk en de christenen in de politiek. Ook aan de diakonale verantwoordelijkheid voor de wereld wordt nieuwe aandacht geschonken. Maar vooral: de kerk is weer in principe missionair gericht. Dr. Annemarie Kool legde een indrukwekkende studie op tafel over de geschiedenis van de Hongaarse zending, in een proefschrift, dat het dikste was, dat ooit in Nederland verscheen (1000 pagina's). Daarna is onder haar leiding vanwege de Hongaarse Hervormde Kerk, in samenwerking met de Gereformeerde Zendings Bond in Nederland, een protestants missionair instituut opgericht, met een (beginnende) bibliotheek met drie duizend boeken.
Wanneer de kerk niet missionair is, mist ze een van haar meest wezenlijke bijbelse aspecten voor het kerk zijn. De kerk is gezonden in de wereld. Zo kan de kerk ook gestalte geven aan haar profetische roeping. Zo, wanneer ze zich bewust is van haar gezonden zijn, kan ze ook een bijdrage geven aan bezinning op normen en waarden, ontleend aan het Evangelie, waaraan ook de Hongaarse samenleving, zoals Victor Orbán stelde, zozeer behoefte heeft. Zo zal de kerk ook een tegenwicht kunnen bieden tegen een materialistische geest, die al zolang de westerse samenleving in de greep heeft, en waardoor ook de landen in Oost Europa, sinds de vrije markt opgeld doet, wordt bedreigd.

Gereformeerd
Veel is in korte tijd veranderd en tot stand gebracht. Naar mijn waarneming herstelde de kerk zich weer na een uiterst moeilijke periode. De Hongaarse kerk is gereformeerd. Het adagium van de Reformatie was 'reformata, semper reformanda', 'gereformeerd om telkens gereformeerd te worden'. Reformatie is nooit voltooid. De kerk is altijd onderweg. Zo bezie ik de ontwikkelingen in de Hongaarse Hervormde Kerk van de laatste tien jaar. Met grote dankbaarheid.

v. d. G.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen