‘De christelijke pers vandaag en morgen’

Op maandagmorgen 26 april jl. vond in het auditorium van de Vrije Universiteit Amsterdam de presentatie plaats van het zevende jaarboek, over Anderhalve eeuw protestantse periodieke pers, geredigeerd door dr. G. Harinck en prof. dr. D. Th. Kuiper In dit jaarboek wordt in acht bijdragen aandacht geschonken aan het protestantse periodiek en de wereld waarin het verscheen. Aan de orde komen periodieken als het Fries Dagblad, de Spiegel, Tijd en Taak, de Wachter en Wending, en de rol van de kerkelijke en thologische pers ten tijde van de opkomst van het modernisme in de vorige eeuw en van de Vrijmaking van 1944.
Op deze bijeenkomst werden tevens de eerste uitgaven van de bibliografieën van Nederlandse protestantse en rooms-katholieke periodieken gepresenteerd, die een schat aan gegevens bieden over de geschiedenis van de Nederlandse pers.
De Bibliografie van Nederlandse protestantse periodieken is te zien via de internet-site van het Historisch Documentatiecentrum voor het Nederlands Protestantisme. Alle computer-deskundigen onder ons kunnen al 'surfend' aldaar hun kennis verrijken.

Forum
Een forum zette luister bij aan de presentatie van één en ander.
'De christelijke pers vandaag en morgen' was het onderwerp. Vijf hoofdredacteuren van dagen weekbladen uit christelijke kring leverden elk een korte bijdrage. Toch: vanwege tijdgebrek kwam het niet tot een discussie. Jammer. De bijdragen van de hoofdredacteuren bevatten voldoende vuurwerk voor discussie.

Trouw
De hoofdredacteur, J. de Berg, beet de spits af Hij overzag de geschiedenis van zijn krant. Tot de jaren 60 was Trouw een christelijk dagblad waar de gereformeerden hun invloed lieten gelden. De ARP was de partij en tot de lezerskring behoorden ook de orthodox-hervormden. Vanaf 1960 heeft men op allerlei terreinen de bakens verzet. In de jaren 70 vindt de ontzuiling plaats. Het zwart-wit-denken behoort tot het verleden. Jonge moderne maatschappij-kritische journalisten worden aangetrokken. Over allerlei zaken, zoals Zuid-Afrika, seksualiteit etc. gingen we anders denken. Het niet-christelijke publiek moest aangesproken worden. De krant werd seculier, werelds.
Is Trouw nog christelijk? Zo stelde De Berg zich de vraag. Het antwoord kwam ongeveer hierop neer: niet christelijk in de zin van vaste dogmatische waarheden/zekerheden. De waarheid is niet te vinden. Het is een zaak van zoeken en onderzoeken.
Het gaat bij Trouw niet meer om de Bijbel. Trouw wil in haar berichtgeving geen theologische, maar een filosofische rechtvaardiging geven.
Ondergetekende hoorde in de 60-er jaren wijlen ds. A. Hofman in Zeist zeggen: Trouw is ontrouw geworden. Ook hierin had hij gelijk! Is zo'n krant nog christelijk te noemen?
De vraag stellen is haar beantwoorden. Deze bijdrage stemde me triest.

RD
Hoofdredacteur dr. C. S. L. Janse begon met de opmerking dat de geschiedenis van de christelijke pers er één is van opgaan, blinken en verzinken.
De christelijke pers wil een dam opwerpen tegen allerlei wereldse invloeden die de christenen bedreigen. Hij sprak van het beschermmotief. Als voorbeeld nam hij 'de Spiegel'. De opmars van de televisie, de doorgaande secularisatie heeft ook dit blad de das om gedaan. De christelijke identiteit moet bewaakt worden. Als het gaat over die identiteit zag hij de positie van Trouw anders dan die van het ND en het RD. 'Alleen de overlijdensadvertenties van Trouw herinneren nog aan haar christelijk verleden', zo merkte Janse snedig op. Het RD heeft een eigen signatuur We vinden geen sport-pagina. We treffen geen programma-vermelding van de radio en tv aan. Kenmerkend is de hechte band van de lezers en 'hun' krant. Men voelt zich vaak 'lid' van het RD. De krant biedt bescherming.
De stelling werd gelanceerd: het RD heeft in de 21e eeuw meer kans te overleven dan de geseculariseerde bladen als Trouw en Hervormd Nederland.

Hervormd Nederland
W. v. d. Meiden sprak over zijn weekblad als over een 'doorgangshuis'. Men komt er rechts in om vervolgens ter linkerzijde het huis te verlaten. HN wil mensen toerusten die afwillen van dogmatische dwangbuizen. Ze wil mensen aanspreken die zeggen het geloof niet te willen verliezen, maar wel de binding met de kerk. Kerkverlaters wil men begeleiden. Zo is men grensoverschrijdend bezig. En dat getuigt van durf. In een on-christelijke gedaante toch christelijk zijn. Je toch zo 'van God gekend weten' (Miskotte).
En in die gang van grensoverschrijding telkens weer terugkeren opdat je ook geen 'kerkverlater' wordt. Een christelijk opinieweekblad zal HN zich nooit noemen. Het woord christelijk klinkt voor velen te negatief. Het klinkt te exclusief. Te veel praise en te veel paus.
HN is weliswaar geen blad voor randkerkelijken. Wat is eigenlijk 'rand' en 'kern'? Rand kan kern zijn en kern kan rand zijn…
Met pijn in je hart en met kromme tenen hoor je zo'n causerie aan. O ja, dit heet ook hervormd. Maar hervormd-gereformeerd in de klassieke zin van het woord is het niet. Zo'n blad heeft een verleden en een heden. Maar heeft ze toekomst, een overlevingskans in de 21e eeuw???

Friesch Dagblad
Hoofdredacteur L. Kooistra kenmerkte het verleden van zijn dagblad met de woorden 'schoolmeesterschap en predikantschap'. Namen als Algra en Schaafsma werden genoemd.
In de eerste jaren ging het om herkenning van oude patronen. Er waren ijkpunten. Nu is die herkenning er door middel van de redactieformule. Onze oogopslag wordt door het christelijk karakter bepaald. De lezers hebben een bepaalde verwachting. Artikelen over bijv. orgaandonatie graven dieper dan de oppervlakkige voorlichting van de overheid en geven meer dan de vaagheid van de grote kerken. Om te overleven ziet Kooistra de noodzaak in van het blijven uitdrukken van de eigenheid, professionalisering en commercialisering.

ND
Last but not least! Drs. J. P. de Vries voerde het woord namens het Nederlands Dagblad. Hij begon met de vertolking van de grondslag waarop zijn krant gemaakt wordt. Het geloof, een zeker weten en een vast vertrouwen dat God bestaat en de wereld regeert.
Wie wil het nog geloven? De aanpassing van de tijdgeest zien we allerwegen. Daar wil het ND niet van weten. De haat en de hoon tegen het christendom laten we over aan de niet-christelijke dagbladen. De Vries durfde de stelling te verdedigen dat het orthodoxe christendom toekomst heeft! Een christelijk dagblad heeft geheel eigen keuzes in haar nieuws over kerk en wereld. Ze heeft ook een geheel eigen stijl in haar presentatie.
De Vries was de laatste spreken. Een sympathiek en principieel verhaal(tje) aan het slot van het forum.
Trouw beet de spits af. De kop. Het ND was de staart. In dit verband heb ik liever de staart dan de kop.

Kop en staart
De Vries eindigde met de woorden van K. Schilder over Jesaja 9, 13 en 14…
Daar wordt gesproken van 'kop en staart'.
Het gaat me niet om Schilders uitleg, maar om de genoemde tekstwoorden: Daarom zal de Heere afbouwen uit Israël de kop en de staart… de oude en aanzienlijke, die is de kop; maar de profeet, die valsheid leert, die is de staart. Want de leiders dezes volks zijn verleiders, en die van hen geleid worden, worden ingeslokt…

Leiders, redactieleden van kranten, ook christelijke kranten kunnen onbetrouwbare gidsen zijn. Hun toekomst is niet best. Wie God verlaat en vergeet wordt tot één die door God verlaten en vergeten wordt.
Wat een verantwoordelijkheid draagt de redactie van een krant. Of het nu een dagblad, of een weekblad is. Het geldt voor 'de Waarheidsvriend' niet in het minst.
De Waarheidsvriend… verleden, heden en… toekomst?
De Heere beziele eindredacteur en overige redactieleden en al de scribenten met Zijn Geest, opdat we in dit huidig tijdsgewricht leiding geven. Voorgangers op de goede weg!
En… laten we in de voorbede ook de journalisten van dag- en weekbladen eens een plaats geven. Hun invloed is groter dan we denken.

ds. A. Baas, IJsselmuiden

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen