Boekbespreking

Alberto Manguel, Een geschiedenis van het lezen, uitg. Ambo, 1999, 416 blz., geb., ƒ 75,–, ing. ƒ 59,50, ISBN 90 263 1566x.
Er zijn boeken die ons vanaf de buitenkant naar binnen lokken. De omslag van Een geschiedenis van het lezen van Alberto Manguel (een Canadees van Argentijnse oorsprong) laat een portret zien van een lezend meisje. Alsof de hele wereld niet bestaat, zo kijkt ze van onder haar strak gescheiden kapsel (dat bij mij associaties oproept met een opengeslagen boek, maar dan omgekeerd) in een klein groen boekje dat ze in haar twee gevouwen handen houdt. Ze is helemaal weg in de wereld van het boek dat ze leest. Het is een bijzonder treffend schilderij voor het boek waarvan het de omslag is. In dat ene beeld ligt de inhoud van het boek van Manguel besloten. De titel begint zeer bewust met het onbepaalde lidwoord 'een'. Wie hier 'de' geschiedenis van het lezen verwacht, zal teleurgesteld worden. Het laatste hoofdstuk laat overigens zien dat deze historie nooit geschreven zal kunnen worden, en als er al iemand een poging zou ondernemen, dan zal hij ten slotte tot de conclusie moeten komen dat dat boek nooit af zal zijn. Manguel heeft niets anders gedaan dan zijn levenslange passie voor het lezen uit te schrijven in een boek, een soort 'bio-bibliografie', waarin hij probeert om alle mogelijke facetten die met lezen verbonden zijn aan de orde te laten komen. Het lezen van zijn boek is een ervaring, alsof men in een zee van boeken duikt, waaruit men telkens weer boven komt om even adem te halen om daarna weer kopje onder te gaan.
Manguel beschijft het proces van het lezen, de werking van de ogen bij het lezen, de psychologische processen, de wisselwerking van herinnering (memoria) en lezen, enz. Hoe lezen wij, wat doet het lezen met ons, maar ook wat doen wij met ons lezen met boeken. Lezen is volgens de schrijver niet alleen maar een lijdelijk proces van ontvangen, het is een activiteit waarin de wisselwerking met dat wat gelezen wordt niet over het hoofd mag worden gezien. De schrijver van boeken kan het gevoel hebben alsof hij macht heeft over de lezers, hier is een schrijver aan het woord die allereerst lezer is en een groot liefhebber van boeken, die hij wil 'verslinden'.
Het is onmogelijk om een samenvatting te geven van het vele wat in dit boek aan de orde komt. Het is geen historische verhandeling, maar het biedt wel een veelheid van historisch materiaal, dat de schrijver op creatieve wijze verwerkt. Er wordt teruggegaan naar de eerste boeken uit de verre oudheid. Curieuze staaltjes van boekenliefde, van alle tijden, passeren de revue. Wat bijv. te denken van de Grootvizier van Perzië die op zijn reizen een bibliotheek van 117.000 boeken met zich meenam, die verdeeld was over 400 kamelen, die ook nog eens geleerd hadden om de boeken in alfabetische volgorde te vervoeren. Vanzelfsprekendheden in ons huidige leespatroon bleken dat vroeger totaal niet te zijn. Manguel wijst op de verbazing van Augustinus, die merkt dat Ambrosius niet hardop leest, maar voor zichzelf. Dat was kennelijk heel ongewoon. We komen naast de nobele bibliofielen ook figuren tegen als de 'boekengek' en de 'boekendief'. Het is zomaar een greep uit de vele verhalen en feiten waarvan dit boek vervuld is, en die blijk geven van de grote eruditie van de schrijver, die zijn grote passie voor het boek in deze 'liefdesverklaring aan het lezen' heeft uitgeschreven. Hij put zijn voorbeelden uit de Klassieke Oudheid, de geschiedenis van de Middeleeuwen tot in onze eeuw toe, al moet er wel gezegd worden dat het meest uit het verleden is dat hij put. Sluimert er in zijn beschrijving ook niet ergens een verborgen vrees dat lezen eens geschiedenis zal worden, en dat de mensheid in de toekomst gevaar loopt te denken het zonder boeken te kunnen stellen? Manguel zwijgt daarover, maar de lezing van zijn boek, met zoveel voorbeelden van hartstochtelijke liefde voor alles wat het lezen van boeken te bieden heeft, geeft wel veel gevoelens van nostalgie, maar biedt veel minder perspectief op de toekomst. Wordt deze leeshonger straks door een overvoerdheid van informatie in ons computertijdperk niet in zijn tegendeel verkeerd?
Deze literaire hommage aan het lezen is een 'must' voor eenieder die van een goed boek houdt. Het laat zich overigens niet altijd makkelijk lezen, omdat het de associaties volgt die zich in het hoofd en hart van de schrijver afspelen, en die de lezer soms met moeite volgen kan. Het blijft echter toch boeien tot de laatste pagina toe. Er is echter iets dat de recensent nog zou willen toevoegen. Regelmatig brengt Manguel hét Boek, de Bijbel ter sprake, en uiteraard put hij uit de rijke bronnen van de christelijke literatuurgeschiedenis. Er is een bijbelwoord dat hij, voor zover ik gezien heb, niet heeft overdacht, maar dat als een kritische noot toch dienstbaar zou kunnen zijn om de passie voor het schrijven en lezen toch ook weer enigszins te temperen. Het is het woord van de Prediker: 'En wat boven dezelfde is, mijn zoon! wees gewaarschuwd; van vele boeken te maken is geen einde, en veel lezens is vermoeiing des vleses'.
Manguels boek is in een goed lezende vertaling, overeenkomstig de inhoud op een prachtige manier uitgegeven, zowel gebonden (uiteraard met leeslint!) als in paperback, en van vele verrassende illustraties voorzien. Het is de moeite waard om 'een geschiedenis van het lezen' met dit boek aan te gaan. Aanbevolen!
M. A. van den Berg

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen