Leren om te leven: een nieuwe catechesemethode

Inleiding
Dat op het gebied van de catechese de dingen voortdurend in beweging blijven, blijkt wel uit het feit dat er steeds weer nieuwe catechesemethoden verschijnen. Ook in Hervormd – Gereformeerde kring. De boekjes van Spilt, Van Sliedrecht, Van 't Veld, Veldhuizen – Verboom, Leer ons geloven van de HGJB en andere leermiddelen worden gebruikt. Velen van ons hebben catechese gekregen met behulp van een van deze methoden. Elk van deze methoden had/heeft iets eigens. Welnu, zo is er in 1998 opnieuw een catechesemethode verschenen van de hand van Ds. P. van der Kraan, Ds. A. J. van den Herik en Drs. N.A. Broer (leraar PABO Driestar), getiteld Leren om te leven. De ene methode legt accenten die men in een andere methode minder aantreft. Zo voorzien zij samen in een praktische behoefte aan materiaal, waarmee in de verschillende situaties op de catechisatie gewerkt kan worden. De zo juist verschenen methode heeft ook iets eigens en voorziet daarmee stellig in een behoefte.

Enkele gegevens
Het is de bedoeling dat Leren om te leven in totaal uit vier delen zal gaan bestaan. Deze handelen over de Bijbel en de Geloofsleer. Men wil deze beide leerinhouden dan ook nauw op elkaar betrekken in de lessen. Zodoende krijgt de catechisant een middel in handen om de Schrift te leren verstaan en bekend te raken met de leer van de kerk. Het eerste deel ligt voor me op mijn bureau. Het stelt het Oude Testament (19 lessen – eerste jaar) en het Nieuwe Testament (20 lessen – tweede jaar) aan de orde en is bestemd voor de onderbouw, de leeftijdsgroep van 12 tot 14 jaar. Het is gericht op kennis van de Bijbel en de geloofsleer, maar ook op het aanleren van vaardigheden, gewoontevorming, Bijbellezen en bidden. Het geheel bestaat uit drie boeken. Allereerst is er een Lesboek voor de catechisanten dat wordt gebruikt tijdens de catechisatie zelf. Daarnaast heeft iedere catechisant een Werkboek, dat thuis gebruikt wordt om huiswerk te maken. Bovendien heeft de catecheet nog een Handleiding, in de vorm van losse bladen in een map, waarin informatie te vinden is over de opzet en inhoud van de lessen. Het geheel oogt fris. De map ziet er fraai uit. Het Lesboek en Werkboek hebben een duidelijke, rustige lay-out. In elke les vindt men ook illustraties, schema's e.d., die het geheel verlevendigen.

De opzet

A. De Handleiding
We bekijken allereerst de Handleiding. De catecheet ontvangt hierin voorafgaand aan de lessen informatie over de achtergrond en de bedoeling van de methode. Daarna volgt informatie bij elke les, die men bij de voorbereiding van de les kan gebruiken. Deze handreiking bestaat uit vier rubrieken: de inhoud, didactische aanwijzingen, te zingen liederen en ruimte voor aantekeningen. De informatie over de inhoud vind ik wat summier. Ze gaat meer in op datgene wat aan de orde gesteld kan/moet worden in de les dan dat er achtergrondinformatie aangeboden wordt aan de catecheet. Bij de les over de Romeinenbrief miste ik bijvoorbeeld een theologische doordenking van de plaats van Israël.
B. Het Lesboek
Vervolgens bekijken we het Lesboek, met een mooie blauw-rode omslag. Het telt 146 bladzijden en bevat de lessen van zowel het Oude als het Nieuwe Testament. Elke les kent een vaste indeling. Het gaat om de volgende rubrieken: Een inleiding, waarin steeds een Bijbelstudie voorkomt. Informatie (over de inhoudelijke leerstof), een rubriek: Praat er over, waarin een aanzet tot een (kort) gesprek wordt gegeven. In elke les wordt ook geregeld verdiepende stof aangeboden, te vinden in een kader. De catecheet kan zelf zien wat hij daarmee doet.
C. Het Werkboek
Er is zowel voor het Oude als het Nieuwe Testament een afzonderlijk Werkboek. Het is bedoeld om thuis te gebruiken om er huiswerk in te maken. Ook dit Werkboek kent weer een vaste indeling. Eerst is er een rubriek Lesvragen, om de informatie van de ontvangen les te verwerken. Dan volgt de rubriek: Begrijp je het? Hierin gaat het meer om opgaven die tot inzicht willen leiden. Dan volgen Opdrachten, die gericht zijn op het leren zelfstandig om te gaan met de Bijbel en de Belijdenisgeschriften. In het deel voor het Nieuwe Testament is vaak ook een rubriek Catechismusstudie opgenomen. Tenslotte volgt een opdracht om iets uit het hoofd te leren: een tekst, psalm of gedeelte uit de belijdenis.

De inhoud van de lessen
Het gaat in de lessen niet alleen maar om herhaling of verdieping van de bijbelse geschiedenis. Het gaat veel meer om bijbels-theologische informatie. In verband daarmee is een selectie gemaakt inzake de Bijbelboeken die aan de orde komen. In het Oude Testament wordt vooral nadruk gelegd op de heilsgeschiedenis. Het verbond speelt daarin een grote rol. Heilsgeschiedenis is verbondsgeschiedenis, met Israël, en via Israël ook met de andere volkeren. Ook komen de Psalmen, Spreuken en andere niet-historische boeken aan de orde. Daarin hebben de auteurs geprobeerd een praktische spits aan te brengen: het leven voor Gods aangezicht. In de lessen over het Nieuwe Testament is behalve de nadruk op de persoon en het werk van Jezus Christus ook ruime aandacht voor de aard van de Bijbelboeken, de auteurs en de achtergronden. Een centraal paradigma is hierbij het Koninkrijk van God. Ook de verbreiding van het Evangelie in de Grieks-Romeinse wereld van het Midden-Oosten komt duidelijk in beeld. Speciale aandacht krijgen de Brieven, waaraan maar liefst zeven lessen gewijd zijn. De laatste les gaat over de Openbaring van Johannes.

Het eigene van de methode
Deze catechese-uitgave heeft een eigen karakter. Ze is namelijk gericht op kennisoverdracht. Het gaat erom dat de catechisanten kennis van de inhoud van de Bijbel wordt bijgebracht. Dat betreft de heilsgeschiedenis, de (opbouw van de) Bijbelboeken, de verhouding Oude Testament en Nieuwe Testament, enzovoort. Steeds worden de lijnen daarbij doorgetrokken naar de geloofsleer. De achtergrond van deze opzet is – dunkt me – het feit dat de kennis van de Bijbel en de geloofsleer bij veel gemeenteleden gering is. Dat geldt voor de jongeren soms wel heel in het bijzonder. Welnu, hier is dan een methode, die daar ernst mee maakt en probeert de jongeren kennis bij te brengen. Deze opzet vraagt van de catechisanten wel de nodige motivatie. Ze worden echt aan het werk gezet. Niet alleen in het catecheselokaal, maar ook thuis. Ze krijgen elke week een flink portie huiswerk. Trouwens ook van de ouders wordt wel het een en ander verwacht. Ze zullen erop moeten letten dat hun kinderen het huiswerk maken en leren.

Sterke kanten
De uitgave ziet er aantrekkelijk uit en is inhoudelijk goed doordacht. De hoofdzaken van de heilsgeschiedenis komen grondig ter sprake. Positief vind ik de aandacht voor de bijbels-theologische lijnen, waarbij de keuze voor de paradigmata van het Verbond en het Koninkrijk van God lof verdient. Ook het feit dat in elke les een Bijbelstudie aan de orde komt, waarbij de Bijbel metterdaad opengaat, is een goede zaak. Ook waardeer ik het zeer dat er op positieve wijze over de plaats van het volk Israël als volk van Gods verbond en verkiezing wordt gesproken. Dat zal zeker zijn uitwerking hebben op de jongeren. De handleiding voor de catecheet kan ook goede diensten bewijzen. Wie eigen informatie wil toevoegen, kan deze in de map opnemen. Tenslotte verdient de serieuze en zorgvuldige aanpak om de jongeren van de gemeente echt kennis van de Bijbel bij te brengen onze waardering.

Vragen
Ik heb ook enkele vragen. Deze raken zowel de didactische als de theologische kant. Ik begin bij het didactische. Hoewel ik zelf niet met deze methode heb gewerkt, kan ik toch de vraag niet onderdrukken of de lessen niet erg vol en overladen zijn. Ik stel me voor dat ik in drie kwartier het volgende moet doen als catecheet. Eerst de opening. Dan het bespreken van het huiswerk. Dat dient m.i. steeds te gebeuren, anders nemen we de opdracht tot huiswerk en het huiswerk zelf niet serieus en verloopt de bedoeling hiervan. In het Werkboek gaat het dan in elke les om twee of drie bladzijden. Daar komt bij dat in dit huiswerk in het deel over het Nieuwe Testament regelmatig ook nog een rubriek Catechismusstudie is opgenomen. Dan volgt de nieuwe les. Eerst larijgen we dan de Bijbelstudie. En dan volgt de Informatie, die steeds enkele bladzijden beslaat. Daarna is er nog de rubriek Praat er over. Dan de sluiting. Hoe moet dit allemaal in 45 minuten? Dan heb ik het nog niet over de bespreking van de verdiepende stof in de kaders. Die is juist vaak zo interessant. Ook heb ik nog niet verdisconteerd de verwerking van de didactische aanwijzing die de catecheet in de Handleiding krijgt. Ook dat kost tijd. Ik kom dan ook tot de conclusie dat het heel moeilijk, zo niet onmogelijk is om zo een les te geven. Wat is daaraan te doen? In de eerste plaats zou ik de catecheten die met deze methode willen werken adviseren om niet drie kwartier, maar een heel uur catechisatie te geven. Daarnaast zullen er keuzes gemaakt moeten worden in de te behandelen stof. In de Handleiding kunnen hiervoor aanwijzingen gegeven worden in de vorm van een werkpad voor de catecheet met verschillende mogelijkheden. Dan kan iedere catecheet een keuze maken die in de eigen situatie verantwoord is. Toch wil ik nog iets anders aan de orde stellen. Gaat de sterke nadruk op de kennisoverdracht niet ten koste van het geloofsgesprek? In de lessen wordt daar wel zo nu en dan een aanzet toe gegeven, maar daar blijft het bij. Vanwege de hoeveelheid stof is er ook te weinig ruimte voor. Ik ben persoonlijk van mening dat het van onschatbare waarde is dat catecheet en catechisanten in een onderwijsleergesprek met elkaar in gesprek zijn over de wezenlijke zaken van het geloof, vanuit de Schrift en de confessie. Dat persoonlijke, dat bevindelijke element mis ik in deze methode. Naar mijn inschatting heeft dat ook te maken met je visie op catechese. Gaat het in de catechese alleen maar om kennisoverdracht? Gaat het ook niet om geloofsoverdracht? De auteurs zeggen in het 'Woord vooraf van het Lesboek dat geloofsoverdracht niet maakbaar is. Ze bedoelen dat dit geen mensenwerk is. Dat is waar. Maar wil de Heilige Geest niet het leren en het geloofsgesprek op de catechisatie gebruiken om jongeren te leren geloven? Is dat niet precies het geheim van de reformatorische catechese? Is het catecheselokaal daarom niet de werkplaats van de Heilige Geest, waar het wonder van de rechtvaardiging van de goddeloze (catecheet én catechisanten) plaatsvindt? Op dit punt zijn we nog niet uitgepraat. Laten we er met elkaar vooral over in gesprek blijven. Als basis voor dat gesprek spreek ik mijn waardering voor deze methode uit, al zou ik zelf op dit punt andere keuzes gemaakt hebben.

Tenslotte
Deze methode zal zijn weg vinden in de gemeenten. Ik onderstreep van harte de bede van de auteurs dat de HEERE dit onderwijs wil zegenen tot uitbreiding van Zijn Koninkrijk (Woord Vooraf in Lesboek). Aan de prijs zal men moeten wennen. Die is pittig: Lesboek ƒ 24,95; Werkboek OT: ƒ 9,95; Werkboek NT ƒ 9,95; Handleiding ƒ 49,95. Uitgeverij Groen/Jongbloed, Heerenveen.

W. Verboom, Wadinxveen

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen