Studiestimulering

Opening van de werkgroep studiestimulering
Namens het hoofdbestuur van de Gereformeerde Bond heet ik u welkom op deze bijeenkomst. De eerste bijeenkomst van de kring van u die bezig zijn met voortdurend wetenschappelijk onderzoek in de theologie. We zijn uitermate verheugd dat dit overleg kon worden gestart. Niet eerder was er zo'n initiatief vanuit de kring van de Bond. Terwijl het toch voortvloeit uit haar doelstellingen. Wie Gods waarheid wil verbreiden en verdedigen moet haar ook kennen, is verplicht zich steeds weer en meer in haar te verdiepen. En nog steeds zijn er ongekende diepten en onbekende verten in de Godsopenbaring die een diepere doordenking vragen.

Velen van ons zijn ermee bezig, ieder op eigen vakterrein, in de pastorie. En de studie is dan meer dan eens een eenzaam avontuur. Dat stimuleert niet, en bovendien loop je aan tegen je eigen vragen. Vandaar deze ontmoetingen als bemoediging, als stimulans. Maar ook als een plaats waar we spanningen en problemen met elkaar kunnen delen, waar we elkaar een handreiking kunnen doen om op die wijze weer verder te gaan. Een plaats waar we iets van ons onderzoek mogen delen en bespreken.

Het verschaft je een diepe vreugde, nieuwe ontdekkingen te doen in de openbaring van God. Momenten uit Gods openbaring dieper te verstaan of momenten uit de geschiedenis die de Geest schrijft, en waar ook mensen hun plaats in hebben, de kerkgeschiedenis, opnieuw te ontdekken, geeft iets van een heilige verrassing en verbazing.
De studie, ingebed in de omgang met God, gekleurd door de vreze des Heeren, is immers de weg waarlangs de geheimen van het Woord, de geheimen van het werken van de Geest, nieuw reliëf krijgen en de wonderen van de genade nieuw gaan leven. Daarom kan je er soms ook niet genoeg van krijgen en wordt het een levenshouding verder te zoeken naar de schatten van heil, naar de tekenen van het heil in het verleden en naar de mogelijkheden om het heil te communiceren in het heden. Ondertussen betekent deze manier van bezig-zijn in de kerk dat geloof en wetenschap geen tegengestelde terreinen, geen twee werelden, zijn. Maar, dat ze elkaar beïnvloeden en bevruchten.

Jawel, zonder meer dreigt het gevaar dat de Oud-Testamenticus Wolf als volgt onder woorden bracht: 'das Theologie ohne Freude an dem lebendigen Herm getrieben wird'. Dat is een verzoeking! Dat is een dor gebeuren, dan heeft ons bezig-zijn niet die Geest-kracht die het nodig heeft en op het juiste plan brengt. Gaan we alleen louter wetenschappelijk met de Schrift, de tekst, de historie, de vragen van vandaag bezig, dan missen we de meest wezenlijke, de meest existentiële houding. Dan is het gevaar dat je er geestelijk aan stuk gaat, verdort en er geen weg meer mee weet, niet denkbeeldig. Of anders, dan is het gevaar groot dat je zo wordt meegenomen door je wetenschappelijk bezig zijn dat dat alles voor je wordt. En je geestelijk uitholt en verarmt.

We hechten in onze gereformeerde stroming in de kerk aan de uitdrukking 'de religie van de belijdenis'. Daar gaat het ook in ons wetenschappelijk bezig-zijn om, de voeding, de onderbouwing, de versterking van de vreze des Heeren. Daar is immers het begin van de wijsheid. En wat we in gehoorzaamheid aan de woorden van God, aan schatten in de historie, in de doordenking van het heden, ontdekken, of ontwikkelen, dat mag juist op deze wijze dienstbaar worden aan het geheel van kerk en gemeente. Daar is uiteindelijk de theologie opgericht. Zo wordt ze dienstbaar aan de gloria Dei.

Principieel gesproken is er geen scheiding tussen geloof en wetenschap. De eenheid ligt in Hem, die beide geloof en wetenschap heeft geschonken. In de Gereformeerde Reformatie is de verbinding tussen geloof en wetenschap duidelijk zichtbaar. Wetenschap die met vroomheid is verbonden. Ik denk aan de oratie van Voetius: 'De scientia cum pietate conjugenda', waarin hij pleit voor een gelovige studie. Voetius combineert dat met een pleidooi voor een godvrezende levenswandel. De vreze des Heeren is niet bedoeld voor een klein facet van ons leven maar voor heel ons bestaan. Ik hoop dat deze ontmoetingen vruchtbare bijeenkomsten zullen zijn in de setting van vroomheid en wetenschap, kweekplaats van vruchtbare gedachten, kritische gesprekken, bemoedigende handreikingen. Ik wens u veel gezonde en gezegende studiezin toe! En last but not least: Draag het in uw gebeden en studeer in afhankelijkheid van de levende God.

G. D. Kamphuis, Amstelveen-Buitenveldert

Verslag van de eerste bijeenkomst van het promovendiberaad
Op donderdagmorgen 3 juni jl. vond in Nijkerk de eerste bijeenkomst plaats van het door het hoofdbestuur van de Gereformeerde Bond opgestarte promovendiberaad. Het was een bijeenkomst waarnaar door de meeste deelnemers met een zekere nieuwsgierigheid was uitgekeken. Hoe zouden de aangekondigde plannen concreet vorm gaan krijgen? Zou er een werkwijze gevonden kunnen worden die voor ieder vruchtbaar kon zijn? Zouden de onderlinge contacten die je op zo'n beraad opdoet stimulerend kunnen gaan werken om de weg van het schrijven van een proefschrift niet alleen in te slaan, maar ook ten einde toe te bewandelen? Terugkijkend mogen we zeggen dat het tamelijk unieke experiment dat we zijn begonnen volop bestaansrecht lijkt te hebben.

Belang
De voorzitter van de Gereformeerde Bond, ds. G. D. Kamphuis, was op deze eerste bijeenkomst persoonlijk aanwezig om het belang dat de Gereformeerde Bond hecht aan dit type samenkomsten te onderstrepen. Zijn openingswoord vindt u elders in deze kolommen afgedrukt.
Vervolgens kreeg ondergetekende de gelegenheid om de achtergrond en strekking van de plannen nader toe te lichten. De bedoeling van het beraad is vooral het creëren van een studieus klimaat, waarin we elkaar aansporen, opscherpen en stimuleren om na afronding van de theologische studie toch gericht (dus niet te hooi en te gras) te blijven studeren. In principe is daarom gekozen voor concentratie op de promotiestudie, dus op het schrijven van een proefschrift. Maar we hanteren deze beperking niet al te exclusief. Wie aarzelt of een proefschrift niet te omvangrijk is, maar zich bijv. wel wil zetten aan het schrijven van een of meerdere wetenschappelijke artikelen is ook welkom. Evenals degene die (zoals één van de aanwezigen) overweegt een opleiding tot supervisor in de zogeheten KPV-training (klinisch pastorale vorming) te gaan volgen. Ook dat is een vorm van gerichte postdoctorale studie waar weinigen uit de hervormd-gereformeerde beweging zich tot dusver mee bezighielden, terwijl de betekenis ervan voor een goed pastoraat toch steeds duidelijker wordt.

Gereformeerd belijden
Belangrijk is wel, dat we nadrukkelijk vanuit het gereformeerd belijden bezig willen zijn. Niet dus als een vooruitgeschoven groep kritische denkers, maar als theologen bij wie de theologiebeoefening geworteld is in en gevoed wordt door de vreze des Heeren. Juist ook als het gaat om de verhouding tussen ons wetenschappelijk bezig-zijn en onze gereformeerde identiteit mogen we elkaar kritisch bevragen en begaanbare wegen wijzen. Daarbij is 'gereformeerd' breder dan 'hervormd-gereformeerd'. Vandaar dat ook deelnemers uit andere kerken van gereformeerde signatuur welkom zijn, en we ons nu al verheugen in de aanwezigheid van een viertal vrijgemaakt-gereformeerde doctorandi.
Het Hoofdbestuur van de GB ontving in reactie op zijn eerdere aankondiging van de plannen in de Waarheidsvriend een vriendelijke en leerzame brief van een Amsterdamse hoogleraar sociale geografie. Deze bleek leiding te geven aan een vergelijkbaar beraad, maar dan van aardrijkskundeleraren die in hun vrije tijd willen promoveren! Vanuit deze ervaring reikte hij enkele waardevolle suggesties aan voor de praktische invulling van ons theologisch beraad. Duidelijk is dat we ervoor zullen moeten waken, dat de afzonderlijke presentaties niet te specialistisch worden. Dan wordt het immers moeilijk om elkaar echt verder te helpen. Korte, levendige presentaties lijken beter dan lange teksten. Wel mogen we van elkaar vragen eens over het muurtje van het eigen deelgebied(je) heen te kijken. We geloven toch dat de theologie uiteindelijk een eenheid vormt, en de kerk heeft het meeste baat bij theologen met een brede allure in plaats van een blik die beperkt is tot het eigen specialisme.

Om de kerk te dienen
Na deze uiteenzetting was het de beurt aan dr. W. Verboom en prof. dr. A. de Reuver, de beide 'mentoren' van het beraad, om iets te vertellen over hun plaats aan de theologische faculteiten waar zij werkzaam zijn, en over hun aandeel in de studiestimulering. Dr. Verboom (docent Gereformeerd Protestantisme en Catechetiek te Leiden) ziet zijn werk als een voorrecht, en sprak over de intellectuele voldoening die het onderzoekswerk hem verschaft. Nieuwsgierigheid naar hoe dingen in elkaar steken leidt vaak tot verwondering. Tegelijkertijd ervaart hij ook een spanningsveld: er wordt immers kwaliteit gevraagd! En wanneer je voluit gereformeerd wilt denken wordt je mening niet altijd door anderen gedeeld. Toch is zijn ervaring, dat wanneer wij op een faire, eerlijke manier bezig zijn in de theologische wetenschap, dat respect oproept. Ook voor promotiestudie is belangrijk dat wat we schrijven betrouwbaar is, dat we onze overtuiging zo goed mogelijk onderbouwen etc.
De vraag die dr. Verboom zich ten aanzien van de theologische wetenschap voortdurend gesteld heeft, is of de kerk ermee gediend is. Dat verlangen mag bij ons voorop staan. Dan zullen we ons ook in ons wetenschappelijk bezig-zijn afhankelijk weten van de Heere. Hij alleen kan ons een 'tong der geleerden' (Jes. 50 : 4) geven. Ook al behoort het niet tot de taken van dr. Verboom op een directe wijze promovendi te begeleiden, toch wil hij graag waar mogelijk behulpzaam zijn.

Specifieke aanvecliting
Prof. De Reuver, hoogleraar namens de Gereformeerde Bond te Utrecht, is wel officieel begeleider van een aantal promovendi in de kerkgeschiedenis, en heeft samen met dr. W. J. van Asselt ook al een eigen beraadsgroep met enkelen van hen. Hij wees op de specifieke aanvechtingen die juist wetenschappelijke studie met zich mee kan brengen. Hoe gemakkelijk hebben we in eerzucht toch weer onszelf op het oog. Hij onderstreepte daarom nog eens hoe belangrijk het is dat onze theologiebeoefening ingebed ligt in de persoonlijke omgang met de Heere vanuit Zijn Woord.
Vervolgens noemde hij tien aandachtspunten die belangrijk zijn voor wie een proefschrift wil schrijven. Oriënteer je breed in het onderwerp, niet alleen theologisch maar ook cultureel. Baken je onderwerp strikt af: een proefschrift moet bij voorkeur niet omvangrijker zijn dan 300 bladzijden (al zijn er uitzonderingen). Zoek uit welke bronnen je kunt gebruiken. Vraag je ook af, wie je precies dient met het onderzoek dat je wilt verrichten. Bedenk, welke vragen je in de loop van het onderzoek wilt kunnen beantwoorden. Zorg voor een gepaste distantie. Maar tegelijk moet je onderwerp natuurlijk wel de liefde van je hart hebben, anders lukt het je niet je er zo langdurig op te concentreren. Onthoud je van subjectieve oordelen. Wees kritisch in je omgang met de literatuur, en verwerk die op een zelfstandige wijze. Besteed grondige aandacht aan de compositie van je onderzoek: dat lijkt zo voor de hand liggend, maar het is vaak zo moeilijk om logisch te werk te gaan, herhalingen te vermijden etc. Wees tenslotte zorgvuldig en zakelijk in stijl en taalgebruik: een proefschrift is iets anders dan een lang uitgestrekte preek…

Vier secties
Na deze inleidingen was het tijd voor onderlinge gedachtenwisseling. Daarbij sloegen we al pratend uiteindelijk een weg in, die niemand van tevoren precies had voorzien, maar die toch algemene instemming kreeg. De beste werkwijze om echt vruchtbaar bezig te zijn lijkt die, waarbij we enerzijds plenair bijeenkomen, maar anderzijds ons ook opdelen in secties. Die secties moeten dan corresponderen met de verschillende theologische deelterreinen waarop we ons bewegen. Spontaan dienden zich vier secties aan, te weten Bijbelwetenschappen (O.T. en N.T.), kerkgeschiedenis, systematische theologie en praktische theologie. Het voornemen is nu, om voortaan 's morgens een plenaire bijeenkomst te hebben, en 's middags in de secties door te vergaderen. Daardoor hebben per dag ook meerdere mensen de gelegenheid iets van hun werk voor te leggen en te bespreken. Voor de morgenbijeenkomst kunnen we ons dan richten op thema's of studies die van algemeen belang zijn.
Enkele van die thema's werden tijdens de bespreking al aangedragen. Het zijn vaak hele praktische vragen die een promovendus bezig houden. Hoe deel je op een verantwoorde manier je tijd in? Hoe stellen we de juiste prioriteiten? Stel dat er een beroep op je wordt gedaan vanuit één van de bovenplaatselijke verbanden van de kerk – mag je dan 'nee' zeggen omdat je met een proefschrift bezig bent? Is het naar de gemeente toe eigenlijk wel verantwoord om te zeggen dat je bijv. één dag in de week niet bereikbaar bent, omdat je dan studeert? En je hebt toch meestal ook je taken in het gezin! We spraken af om ernaar te streven de eerstvolgende morgenbijeenkomst dit vragencomplex op de een of andere wijze aan de orde te laten komen. De datum voor die volgende bijeenkomst werd vastgesteld op D.V. donderdag 30 september a.s.
Wat betreft de wijze van presenteren spraken we af dat ieder te werk kan gaan op de wijze die hem of haar zelf het beste voorkomt: ofwel een mondelinge presentatie aan de hand van één of twee A4-tjes, ofwel het tevoren rondsturen van een (niet te lange) concept-tekst waarover betrokkene bepaalde vragen of aarzelingen heeft. Terwille van een goede bespreking is wel belangrijk, dat ieder zich thuis op de een of andere manier kan voorbereiden op wat aan de orde komt.

Constructief
Al met al mogen we dankbaar terugzien op een constructieve bespreking en een leerzame ochtend. Hopelijk is daarmee de toon gezet voor alle volgende bijeenkomsten, en mag het beraad onder Gods zegen dienstbaar zijn aan de verlevendiging en verdere verbreiding van de gereformeerde theologie.

G. v. d. Brink, Bilthoven

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen