Richteren 20 op zaterdagmorgen

Deze zaterdagmorgen worden er geen tuintjes geschoffeld, auto's gewassen of boodschappen gedaan, althans door een groep eerstejaars deelnemers aan de cursus theologische vorming van gemeenteleden. De zon krijgt wel voor elkaar dat diverse kolbertjes uitgaan, maar niet dat de aandacht verslapt als ds. M. A. van den Berg uit Groot-Ammers een uur lang de afgoderij van Micha en de gruweldaad te Gíbea toelicht. 'De Bijbel biedt geen neutrale geschiedschrijving, maar een profetische doorlichting van de tijd.'

Het vorige uur heeft hij gestaan, 'dus als u het goed vindt, ga ik nu zitten'. Het is te zien als een oefening in bijbelstudie, wanneer de slothoofdstukken van Richteren gezamenlijk gelezen worden. 'Omdat het Oude Testament vooral verbondsgeschiedenis is, staat het kritischer tegenover de koningen. Ook van grote koningen in de geschiedenis lezen we, als hij van God afweek: Hij deed wat kwaad was in de ogen des Heeren.' Richteren 17 tot en met 21 is, aldus de docent, een dieptepeiling van de geestelijke misère van het volk, kort voor de komst van het koningschap.
Wie zal het zich nooit afgevraagd hebben: Waarom staat de afgoderij van Micha in de Schrift opgetekend? De cursussen volgen Micha, die een kopie van het verboridsheiligdom maakt, in zijn eigenwillige godsdienst, vers voor vers. Hoofdstuk 18 biedt het vervolg: Omdat de stam van Dan de Amorieten nooit uit het zuiden van Kanaän verdreven heeft, komt ze land te kort. De Danieten vertrekken naar Laïs, een kolonie van Sidon, en onderweg nemen ze de priester uit Micha's tempel mee.
De vraag ligt er nog: Waarom heeft het de Geest goedgedacht voor dit verhaal ruimte te maken? Ds. Van den Berg ontlokt stukjes van het antwoord aan zijn gehoor en vult zelf aan: 'Er was geen koning in die dagen en de schrijver van het boek Richteren wil aantonen dat Israël blijkbaar niet kan zonder leiding van Godswege. Het verhaal toont hoe het liefhebben van God ontspoort'.

Genadige koning
De gruweldaad te Gibea uit de hoofdstukken 19, 20 en 21 toont wat er misgaat als de gemeenschap in het verbond wordt ontkend, hoe het liefhebben van de naaste ontspoort. De bijbellezer wordt geconfronteerd met seksuele gruwelen die erger lijken dan de zonden in Sodom en Gomorra. Nadat het bijwijf van een Levietisch man misbruikt gestorven is, snijdt hij haar lichaam in twaalf stukken en stuurt naar elke stam een deel, als een mobilisatiepoging aan Israël, om zichtbaar te maken hoe gruwelijk de ontbinding van de verbondsgemeenschap is. Beide verhalen lopen uit op het slot van het boek Richteren: 'In die dagen was er geen koning in Israël; eenieder deed wat recht was in zijn ogen'. Deze profetische geschiedschrijving toont de noodzaak van een genadige koning, die leeft in de vreze des Heeren.

Sinds ruim 25 jaar krijgen gemeenteleden op zaterdag gelegenheid zich te laten onderwijzen uit en rond het Woord van God. De cursus theologische vorming ontstond uit de catechetencursus, die een kerkelijke opleiding voor catecheten en kerkelijk werkers bood. Wie wel geïnteresseerd was in de vragen van de theologie maar geen professionele opleiding nodig had, was met deze cursus, gegeven door docenten die tot de Gereformeerde Bond behoren, geholpen.
In geografisch opzicht verspreidde de cursus, die eerst alleen in Zeist gegeven werd, zich via Harderwijk naar Gouda en Middelharnis. Ds. M. A. van den Berg is cursusleider en docent Oude Testament in Gouda. 'Het lesgeven doe ik al vijftien jaar, mét vreugde. Het enthousiasme en de interesse van de mensen maakt dat het een van de laatste dingen is die je zou willen opgeven.'
Omdat ds. Van den Berg ook in Zeist lesgeeft, is hij om de week op zaterdagmorgen buiten de bebouwde kom van Groot-Ammers. 'Als ik mag kiezen tussen wat uitslapen, de auto wassen of hier lesgeven, neem ik het laatste.'

Kritisch bewustzijn
De waarde van de cursus is voor ds. Van den Berg het tegemoetkomen aan de vraag naar vorming binnen het kader van de Schrift en de belijdenis van de kerk. 'Mensen die wat meer willen dan wat in de gemeente aan toerusting gegeven wordt – niet omdat dat niet goed is, maar zij hebben een bijzondere interesse – kunnen in dezelfde sfeer als die het gemeentewerk kenmerkt, bezig zijn. Ik ken ook cursussen in een ander deel van de kerk, waarvan de uitkomst is dat de cursisten vaak kritisch naar de gemeente staan. Ik vind het een zegen dat onze mensen met de kennis echt in de gemeente willen blijven functioneren.
Veel docenten klagen tijdens landelijke cursusleidersbijeenkomsten van de Hervormde Kerk dat de cursisten in de gemeenten problemen kregen. Ik heb de indruk dat die mondigheid en het kritisch bewustzijn onder ons ook toeneemt, maar het staat wel in het kader van de solidariteit met de gemeente. Ik hoor geen collega's over de cursus klagen, al hebben mensen mede door de ervaren verdieping wel hun vragen. Vaak kunnen ze gewoon als ambtsdrager of jeugdleider functioneren. Ze stellen hun vragen, maar de kritiek die je soms hoort, is nooit venijnig.'
De predikant uit Groot-Ammers kan niet een bepaald type gemeentelid aanwijzen, die de cursus volgt. 'Een groot deel is betrokken bij gemeentewerk; onder hen zijn veel vrouwen, huismoeders ook, veel mensen die in de zorgverlening of het onderwijs werken, en leden van de Christelijke Gereformeerde Kerken en de Gereformeerde Gemeenten. Nee, het is niet één type of één leeftijd.
De cursisten zijn qua niveau gevarieerd. Sommigen hebben niet eens de lagere school afgemaakt, anderen zijn gepromoveerd. Dat geeft geen spanningen. De interesse is zo sterk dat je van het niveauverschil weinig merkt. Mensen lezen veel, ongeacht hun scholing.'

Wie zich aanmeldt voor de cursus theologische vorming, krijgt dezelfde vakken als in de theologische opleiding aan de universiteit gegeven wordt. 'Wat bij het geheel van de theologie hoort, doceren wij', zegt ds. Van den Berg. 'Oude en Nieuwe Testament, ethiek, zendingswetenschappen, oecumenia, kerkgeschiedenis, dogmatiek, praktische vakken. Ieder wordt geacht alle vakken te volgen. De bijbelse vakken hebben wel prioriteit, als is dogmatiek ook geliefd.'
De cursusleider erkent dat het bij de lessen om meer dan alleen verstandelijke kennis van Gods Woord gaat, 'al is er tijdens het doceren weinig ruimte voor persoonlijk gesprek. Berperk ik me tot mijn vak, het Oude Testament, dan zijn we niet alleen historisch bezig, maar kijken we ook hoe de verbondsopenbaring van God aan Israël en in de geschiedenis gestalte heeft gekregen, tot in het hart van mensen toe. De manier waarop je doceert, laat zien waar je theologisch en geestelijk staat. In dat kader komen de bevindelijke vragen zeker aan de orde. Soms worden mensen tijdens een exegese door een bijbelhoofdstuk in het hart geraakt, soms ook in hun denken gecorrigeerd.
Een tekst die je dierbaar is, kan een andere uitleg krijgen, waarna mensen vastlopen én zien hoe rijk het Woord is. Ik denk aan Maleachi 3 : 6: "Want Ik, de Heere, word niet veranderd; daarom zijt gij, o kinderen Jacobs, niet verteerd". Vanuit de grondtekst heeft dat vers meer een ontdekkende dan een vertroostende spits. Als mensen zien hoe het gelezen moet worden, kan een vernieuwd inzicht in de Schrift ontstaan.'

Bijbelkritiek
'Cursisten denken soms dat de discussie over een betrouwbare Bijbel ophoudt bij de keuze tussen Statenvertaling en Nieuwe Vertaling. Vragen rond de bijbelkritiek kunnen dan schokkend zijn. Na een crisis kun je echter rijker de bijzondere weg van Gods openbaring zien. Die verdieping ervaren we bij de lessen Inleiding op het Oude Testament. In persoonlijke gesprekken buiten het leslokaal ontstaat soms iets van een vertrouwensfunctie.'
De leiding wil graag vasthouden aan de lengte van drie jaar. 'Ik verzet me ertegen als mensen slechts een deel willen volgen, omdat anders het verband zoekraakt. Het gaat om de afspraak die mensen met zichzelf maken, bijzondere omstandigheden uitgezonderd. Deelname moet niet vrijblijvend worden. Die 22 zaterdagen moet je jezelf beloven!'

Meer info bij de coördinator van de cursus theologische vorming, ds. C. den Boer, Gasthuisstraat 3c, 3771 HE Barneveld, tel. 0342-401032.

P. J. Vergunst, Apeldoorn

Wat betekenen
Mevrouw J. de Vos uit Gouda (72) kan wat de cursus Theologische Vorming van gemeenteleden betreft bogen op een zevenjarige ervaring. Een tweewekelijkse cursusmorgen in Zeist was eerder niet haalbaar, maar toen de lessen in Gouda gegeven werden, ging ze er heen. Nadat ze de cursus in drie jaar afrondde, heeft ze er later vier keer een jaar aan toegevoegd.
Waarom? 'Je wilt graag goed functioneren in de kerkelijke gemeente. Niet om met de opgedane kennis kritisch bezig te zijn, maar meer om in de dingen van elke dag iets voor de ander te kunnen betekenen. Als leidster van een bijbelstudiegroep en als bezoekzuster van oudere gemeenteleden heb ik veel steun aan de cursus.
Het spijt me dat ik de enige deelneemster uit Gouda ben. Er zijn veel jonge cursisten en de sfeer is uitstekend!'

Dogmatiek
Mevrouw A. Bremmer uit Waddinxveen (64) volgt de cursus Theologische Vorming al een jaar of tien. 'Uit interesse ben ik, samen met mijn man, in Zeist begonnen. Hij had een drukke baan, maar maakte er toch tijd voor om de cursus te volgen. Nu hij overleden is en er geen kinderen meer thuis zijn, is er alle gelegenheid om de lessen te volgen.
Dogmatiek vind ik erg boeiend, ook door de "bevlogenheid" waarmee de docent les geeft, waardoor de diepere dingen van de Bijbel voor je gaan spreken. Tijdens de lessen gaat de stof voor je leven; ook krijg je zicht op het werk van zending en pastoraat.
Bij mijn werk op het asielzoekerscentrum waar ik Nederlands geef, ontmoet ik mensen uit diverse culturen. Soms kan ik wat ik op de cursus hoorde, aan hen doorgeven.
Een cursusochtend is voor mij vaak een geestelijke ervaring. Dan heb ik twéé zondagen!'

Inzicht in de Schrift
A. P. Aangeenbrug (70) 'wilde meer weten van Gods Woord'. Dat is er de reden van dat de Waddinxvener voor de tweede keer de driejarige cursus theologische vorming volgt. 'Er is in onze gemeente wel een bijbelclub, maar hier hoor ik andere dingen. Ds. Van den Berg bracht vanmorgen drie hoofdstukken uit Ezechiël met elkaar in verband; op de preekstoel komen hooguit een paar verzen aan de orde. Hier krijg je meer inzicht in de Schrift, je hoort dingen die niet in de gemeente aan de orde komen. Je mist in de gemeente meer uitleg.
Fijn vind ik het dat je op de cursus de dominees in de rede mag vallen, als je ergens niets van begrijpt. Dan wordt dat besproken. De lessen volg ik voor mezelf, niet omdat ik meer kennis wilde voor het gesprek met anderen, hoewel dat ook meespeelt. Je wordt hier echt verrijkt. De noem het ook gunstig voor je geestelijk leven.
Uit Waddinxveen komt er elk jaar een man of vijf, maar dat kan meer zijn. Ook voor ambtsdragers is de cursus heel zinvol. Men is bang voor huiswerk, maar dat hoeft niet eens. De predikanten die hieraan meedoen, hebben de gave om onverwacht vragen op te vangen.'
Toch mist Aangeenbrug ook wat in de lessen. 'Je eigen problemen komen niet aan bod. De laatste jaren zou ik best eens een ochtendje over Samen op Weg willen praten, maar we moeten ons aan het programma houden. Ik zou daar best eens een ochtendje over willen praten.' Zou dat niet het einde van de cursus betekenen, vraag ik, met een knipoog naar ds. Van den Berg? 'Van de zeven dominees die hier lesgeven, zijn een paar het helemaal met me eens, maar anderen niet', aldus Aangeenbrug.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen