'Oecumene' ten top op de Nebo van Mozes…

De trip werd georganiseerd door Makor in Ridderkerk die met name voor groepen kerkleden met hun eigen predikant of pastor als reisleider het reistechnische deel verzorgt. In Israël hadden we als verplichte lokale gids de uitmuntende rondleider dr. Geert H. Cohen Stuart, in 'zijn' land nu Chaim geheten en na zijn Israël-predikantschap vanwege de Ned. Hervormde Kerk een deel van het jaar als erkend Israëlisch gids werkzaam. Zijn kennis overtreft die van lokale gidsen vele malen en mede door hem was mijn nieuwe bezoek aan dit land een zaak van nog meer 'lernen'. Bij de hier te noemen drie opmerkelijke reisonderdelen was hij overigens niet aanwezig.

Oase van vrede
Naast het gebruikelijke Israël-pakket – van de Westelijke Muur tot en met de zogeheten 'Jezusboot' op het Meer van Galilea – sprongen er voor mij drie zaken uit, die juist niet-Israëlisch waren. We bezochten het opmerkelijke joods-Arabische 'dubbeldorp' Neve Shalom/Wahat al-Salem (weide of oase van de vrede). We hadden nabij Bethlehem in de Palestijnse autoriteit ontmoetingen met Palestijnse christenen en we hielden op de berg Nebo in Jordanië een 'oecumenische' openluchtsamenkomst op zondag met een religieus zeer kleurrijk gezelschap. Van alle drie bezoeken geef ik een impressie en enig commentaar.
De jonge nederzetting Neve Shalom/Wahat al-Salam, niet ver van luchthaven Ben Goerion bij Tel Aviv, is een unieke vorm van samenwerking en streven naar vrede tussen Israëli's en Palestijnen. Het is een dorp, maar ook een studiecentrum met sobere, maar fraaie gastenverblijven. Groepen uit heel dit land en van elders komen het experiment bekijken, lezingen en presentaties bijwonen en mee-discussiëren over de mogelijkheden van vrede tussen de volkeren in dit Nabije Oosten. De bewoners van het dorp zijn zeer bewust in hun keuze om in dit experiment te wonen.
Israëli's en Palestijnen zijn er volstrekt gelijkwaardig, ook getalsmatig zo mogelijk. In hun respectievelijke achterbannen kunnen ze niet altijd rekenen op begrip. De Israëli's worden door de orthodoxe joden wellicht als verraders beschouwd, als mensen van Vrede Nu en linkse politiek. De Palestijnen zijn ver verwijderd van het PLO-Handvest en Al Fatah met hun 'De joden de zee in'. De nederzetting ontstond in 1972 op gehuurde grond van het bekende klooster Latroun in Doar na Shimshon en in 1977 kwamen de eerste bewoners naar deze 'Oase des Vredes'. Nu wonen er zo'n 35 gezinnen.

Vredesopvoeding
Voornaamste doel is het aantonen dat samenwonen van Israëli en Palestijn in vrede mogelijk is en dat onderwijs en opvoeding dit bevorderen. Vandaar dat er peuteropvang is en een kleuterschool en een basisschool, die voor 80 procent worden bezocht door kinderen uit de omringende dorpen. Alle lessen worden door de docenten gegeven in hun éigen taal, het Ivriet of het Arabisch. Kennis van eikaars taal en cultuur wordt gezien als belangrijk middel tot vredesopvoeding. Daarnaast organiseert de School voor Vrede allerlei programma's voor volwassenen: seminars, workshops, jeugdkampen, Israëli-Palestijnse ontmoetingen e.d. Op een heuvel bij het dorp is de Dumia, een koepelvorming stiltecentrum voor bezinning en meditatie onder het motto van Psalm 65 : 2: de lofprijzing voor u in stilheid.
In tal van landen, ook het onze, zijn Vriendenverenigingen van Neve Shalom/Wahat al-Salam opgericht. Aanbevelers zijn onder meer oud-premier Shimon Peres, Teddy Koliek, Chaim Herzog, Elie Wiesel, Hillary Clinton (die onlangs het dorp bezocht, de haar verwelkomende spandoeken hingen er nog…) en ook diverse Palestijnen en Arabieren elders, onder wie Faisal al-Husseini, Anton Shammas en de Marokkaanse auteur Taher Ben Jaloun.
Religie leek – afgezien van het stiltecentrum – geen grote plaats in te nemen. Ik zag geen gezamenlijke synagoge/moskee. Wellicht zijn de dorpelingen niet erg orthodox jood of fundamentalistisch moslim… Een geestdriftig verslag in de Nieuwsbrief over de warme ontvangst van een dorpsdelegatie door Jassar Arafat en de Palestijnse autoriteit zal aarzelende Israëli's niet direct over de streep trekken om deel te nemen aan dit vredesexperiment. Hoe dan ook: als de vrede gediend wordt kun je daar, ondanks kritiek, begrip voor hebben.

Palestijnse christenen
Heel wat minder begrip voor Israël en de joden trof ik aan bij de Palestijnse christenen in Beit Sahour, aanleunend tegen Bethlehem in het huidige Palestijnse gebied. We waren er te gast bij (drie mannen van) de Alternative Tourism Group in het centrum van de (Palestijnse) Evangelisch-Lutherse Kerk, die van Duitse oorsprong is. Deze ATG heeft hier zijn studiecentrum en de drie – onder wie een beroepsgids door wat de Palestijnen als hun Heilige Land beschouwen – vertelden ons over opzet en doel van dit Palestijns christelijk werk. Hun motto was: bezoek óók de levende stenen in het Heilige Land, niet slechts de dode stenen van archeologische vondsten.
Die levende stenen zijn de christen-Palestijnen. Beit Sahour is voor 80% door christenen bevolkt en christenen uit uw land moeten, zo zei men, niet in Israël blijven steken op hun pelgrimage. Want bij ons vind je (ook) het Heilige Land en u kunt bij óns logeren, ook bij moslimgezinnen en christenen. Simpel samengevat: christenen moeten naar christenen komen, dus vooral naar ons, bezoek ons en leer ons kennen en u zult zien dat er geen moslim-joods conflict is, maar een Palestijns-Israëli's conflict, van moslim- én christen-Palestijnen.
En daarna volgde een zeer fel anti-Israël-propagandapraatje. Deze christenen stonden volledig achter Arafat. Nee, ze hadden geen enkele vrijheidsbeperking door moslims; nee, het joodse toerisme dient alleen een politiek doel; nee, joden hebben alle voorrechten, maar wij worden onderdrukt. De 'klassieke' gidsen in Israël zijn corrupt en werken voor provisie; wij willen een alternatief toerisme. Als christen-Palestijnen hebben wij met Israël dezelfde problemen als onze moslims. Christelijk fundamentalisme is ook voor ons een grote bedreiging in onze relatie met moslims. Wij zijn overwegend Grieks-orthodoxe christenen en melkieten met de Byzantijnse rite. Daarnaast zijn er ook lutheranen. Aldus onze zegslieden.
In twee fel anti-joodse speeches deden ze er nog een schepje bovenop: 'Wíj zijn de echte slachtoffers van de holocaust. En weet u dan niet dat het joodse holocaustmonument Yad wa Shem is gebouwd op een Palestijnse nederzetting die hiervoor bewust tot ruïne werd gemaakt? Daar hebben slachtpartijen onder de Palestijnen voor plaatsgehad'. Nee, dat wisten wij niet en dat gelóven wij ook niet. Zó grof is de Palestijnse propaganda, ook van zich noemende christenen… In ons reisgroepje was wel degelijk oog voor de Palestijnen en hun problemen, maar dit was menigeen toch te gortig. Het Heilige Land wordt niet bevolkt door heilige naties: de joden niet, de Palestijnen evenmin!

Mozes op Nebo
Een letterlijk en voor sommigen ook figuurlijk hoogtepunt van de reis was onze zondagse 'viering' op de Jordaanse berg Nebo nabij Amman en Madaba. We zaten bij 35° C. in de schaduw van cypres en olijf bij de Franciscaanse kerk annex mozaïekenmuseum op de plek waar vermoedelijk Mozes stond toen hij van God het land mocht schouwen van Dode Zee en gebergte van Judea tot Jericho en de richting van de Middellandse Zee. Een gedenksteen voor Mozes – wiens graf nimmer werd gevonden, want God nam hem weg – en een grote koperen slang markeren deze plaats. Op een muurtje bij de kerk lees ik Johannes 1 : 17: 'Terwijl de wet door Mozes werd gegeven kwamen genade en waarheid door Jezus Christus'. Zo wordt in een moslimland in het Arabisch en Engels de Christus der Schriften beleden.
Onze onofficiële 'viering' was wel het toppunt van oecumene. Deelnemers waren onder meer: een r.-k. priester en verpleeghuispastor, een r.-k. gehuwde diaken die ook bejaardenhuispastor was, een vrouwelijke gepromoveerde theologe die én hervormd én remonstrants was, predikante van een remonstrantse gemeente en pastor van het enige joodse ziekenhuis van ons land (het vroegere CIZ), in Amstelveen. Verder waren daar enkele SoW-predikanten van hervormde en gereformeerde huize, een zich rechts-confessioneel noemende dominee, een joodse Vlaamse leraar judaïca en talmoedica die als protestants theoloog was opgeleid, maar die later zijn joodse wortels (her)ontdekte en orthodox jood werd, en een Geref. Bonder. Onze Jordaanse gids trok zich terug, anders had wellicht ook een moslim onze samenkomst meegemaakt.
Ook de gewapende Jordaanse toeristenpolitie die de heilige plaatsen bewaakt liet ons, toen we na de opening Psalm 68 : 3 en 7 (Liedboek) aanhieven, ongemoeid. Drie predikanten lazen delen van Deut. 32, het verhaal over Mozes op deze berg en zijn opvolging door Jozua. Daarna waren er 'twee-minuten-preekjes' of 'meditatieve momenten' door diverse deelnemers. De priester: de berg Nebo zegt mij niets. Een hervormde dominee: dit staan op Nebo waar Mozes stond met heel de geschiedenis van Israël ervoor en erna is voor mij een volstrekt hoogtepunt van de reis. God ging hier door met Zijn volk. Het land der gelofte lag vóór Mozes en het ligt ook vóór ons, christenen. Israël is weer in zijn land: het grootste wonder der 20e eeuw!
De joodse leraar: of dit de exacte plaats van Mozes was doet er niet toe; de Eeuwige gaf hier Israël een nieuwe krachtbron, Jozua, maar Mozes had niet afgedaan. Op het feest van Vreugde der Wet, een nog groter feest dan de Grote Verzoendag, wordt het slot van Deut. 32 in de synagoge gelezen.
Een andere dominee: wát Mozes hier ook zag, niet de Middellandse Zee. Maar hij zag dieper, schouwde land en volk en geschiedenis. En misschien 'zag' hij hier al die andere Man, gekruisigd op die andere heuvel, Die weldoende rondging. Mozes heeft beseft dat het Rijk Gods komt. De Nederlandse reisleider: hier beseffen wij ónze woestijntocht door dit leven. We weten niets vooruit, maar we danken hier voor de vrede en we bidden voor de toekomst.

Tóch in Kanaän
Tot slot merkte een predikant op: Israël leert de kerk dat Gods heil concreet is, hoe spiritueel ook. Het is historisch en niet los van aardse mensen in Gods dienst. Men zegt: was God in Auschwitz? Wij mogen echter niet weglopen voor wat wij deden. Ook wij hebben volgens Hebreeën deel aan het land aan de overkant.
De r.-k. diakenpastor deed de voorbeden. Hij noemde het grote humor van God, dat Mozes uiteindelijk toch ook in het beloofde land Kanaän geweest is: toen hij met Elia en Jezus op de Berg der Verheerlijking stond. Zo kwam hij toch het land binnen! Staande en hand in hand baden wij hardop het Onze Vader en daarna zongen we gezang 290 (Liedboek): 'Er is een land van louter licht' (Isaac Watts). Daarna ontstond er een lichte verwarring. De diakenpastor – die met zijn vrouw lange tijd tot een evangelische gemeente behoorde, maar toch weer terugkeerde naar de r.-k. kerk, nu als charismatisch bevlogen man – wilde ons wegzenden met het opleggen van de zegen.
Eén der SoW-predikanten wees dit echter zeer beslist af: 'Nee, dat is zo niet afgesproken'. Als compromis rolde eruit dat we gezamenlijk nog gezang 456 : 3 (Amen, amen, amen) zongen. Daarmee was de informele 'kerkdienst' ten einde. Kón en moest dat zó? De leraar der wet trok zich terug voor wij de Vader en de Zoon aanriepen in het gebed. Maar de 'interreligieuze viering' werd door ieder als zinvol ervaren, met stof tot nadenken. Hoe heterogeen de groep ook was, Mozes bracht ons op die Nebo even samen, ook in de Naam van Jezus. En daarna liep ieder in de drie heilige landen weer zijn eigen kerkenpad af. Nebo werd geen SoW…

H. H. J. van As, Apeldoorn

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen