Op reis in Frankrijk (en Genève)

Calvijn was niet alleen predikant in Genève, en hij gaf niet alleen in het auditorium les aan talrijke toekomstige predikanten, hij is ook oprichter van het collège, waar in Calvijns tijd 1200 studenten studeerden en waaruit kort daarna de universiteit voortkwam.

Het collège, de universiteit
Het door Calvijn in 1559 opgerichte collège is er nog. Het telt nog steeds meer dan duizend leerlingen en draagt nu de naam Collège Calvin.
Laten we er eens heengaan. Het staat er alsof er in vier eeuwen niet veel veranderd is. Alleen de naam van de straat is anders: Rue Théodore de Bèze. Theodorus Beza was de rector van het college en de universiteit. Er gaat een zekere rust uit van de oude gebouwen. Maar gestudeerd wordt er zeker!
Het is goed om te bedenken dat Calvijn in zijn theologie breed was. Het ging hem er niet alleen om dat er theologie gestudeerd werd en er predikanten kwamen. Maar ook om de studie rechten en medicijnen. Er zijn ook artsen en rechters nodig, die weten van het gezag van het Woord van God. Gods zorg strekt zich uit over lichaam en ziel. Heel de samenleving dient daarom doortrokken te zijn van de wil van God. Dat is te zien in de rede, die Beza bij de opening van de universiteit op 5 juni 1559 in de St. Pierre tot de studenten hield: 'U bent hier gekomen om onderwezen te worden in de ware religie en in de kennis van de schone letteren, opdat u straks kunt werken voor de eer van God en eenmaal een steun voor uw medemensen kunt worden en uw vaderland eer aandoen. Houdt altijd in herinnering dat u soldaten bent van de hoogste Bevelhebber en aan die Bevelhebber rekenschap zult hebben af te leggen van uw heilige opdracht'. Het is ook te zien in welke vakken de toekomstige predikanten in Genève onderwezen werden: Oude en Nieuwe Testament, Hebreeuws, Grieks en Latijn, ethiek, filosofie, welsprekendheid, wis- en natuurkunde.
Overigens kwam door omstandigheden de studie rechten en medicijnen pas na Calvijns dood.

Reformatiemuseum
Er is in Genève ook een klein Musée Historique de la Réformation (Historisch museum van de Reformatie). Het is onderdeel van de universiteitsbibliotheek (dicht bij het Reformatiemonument) en wordt daarom als zodanig ook niet op de folders van de toeristenbureaus vermeld. Ik moet eerlijkheidshalve zeggen dat ik er ook nooit geweest ben. Ik werd er naderhand op geattendeerd door het boekje van drs. J. J. Poort 'Voetsporen van Calvijn', waarin ds. Poort schrijft dat er enkele zeer waardevolle dingen te zien zijn, ondanks dat het museum bestaat uit slechts twee kleine kamers op de eerste verdieping.

Reformatiemonument
Wie in Genève is bezoekt zéker het Reformatiemonument, opgericht in 1909 (het vierhonderdste geboortejaar van Calvijn) aan een oude stadsmuur en honderd meter lang. Aan dit monument heeft ook Nederland meebetaald. We nemen voor het monument alle tijd.
Het opschrift luidt: 'Post tenebras lux' (Na de duisternis licht). Dit was ook het randschrift van de munt in Genève in de Re­formatietijd.
Aan de beide zijkanten staan een afbeelding van Luther en van Zwingli.
De vier hoofdpersonen, elk zes meter hoog, zijn van links naar rechts: Farel, grondlegger van de Reformatie in Genève, die Calvijn bezwoer in Genève te arbeiden en ook het huwelijk van Calvijn en Idelette in Straatsburg inzegende (met in het reliëf een doopbediening en Viret), Calvijn (hij heeft doordat hij wat voorover buigt extra nadruk), Beza, met in zijn hand de wetten van de universiteit, voorgelezen op 5 juni in de St. Pierre; de andere drie hebben de Bijbel in de hand (in het reliëf de belegering van Genève in 1602 door troepen van Savoye), en John Knox, de hervormer van Schotland.
Aan weerszijden van de vier hoofdpersonen is van zes landen, waar het calvinisme een grote plaats heeft ingenomen, steeds één persoon afgebeeld. Van links naar rechts zijn dat (de lezer vergeve mij als ik de volgorde niet helemaal juist weergeef): Keurvorst Frederik Willem van Brandenburg, die na de opheffing van het edict van Nantes (1685) vele Hugenoten in zijn land opnam (afbeelding: ontvangst van Hugenoten in zijn slot Potsdam), Willem van Oranje (afbeelding: de Generale Staten proclameren de onafhankelijkheid van de Nederlanden), Gaspard de Coligny, omgekomen in de Bartholomeüsnacht in Parijs (1572); zijn dochter Louise de Coligny trad in het huwelijk met Willem van Oranje (afbeelding: Hendrik IV ondertekent het Edict van Nantes, dat vrijheid aan de Hugenoten toezegt), Roger Williams, een Engelse puritein, die in 1603 uitweek naar Amerika (afbeelding: de Pilgrimfathers, die in 1620 vanuit Delfshaven vertrekken naar Amerika), Olivier Cromwell (rechts van hem: Willem III en Mary, die de Engelse kroon en de Declaration of Rights, waarin het protestantisme in Engeland vrijheid verkrijgt, in ontvangst nemen) en Etienne Bocskay, die voor Hongarije godsdienstvrijheid wist af te dwingen.

Servetmonument
Even aarzelen we om naar het Servetmonument op de heuvel Champel te gaan. Toch gaan we, omdat velen de verbranding van Servet zien als een donkere smet op Calvijns werk in Genève.
Servet loochende de belijdenis van de Drie-enige God en noemde de Drie-eenheid een driekoppig monster. Hij trad zeer aanmatigend op en verklaarde in een brief aan de Raad van Genève, dat zijn tegenpartij met dezelfde straf of met de dood gestraft zou moeten worden als men het hem zou doen als hij in het ongelijk gesteld zou worden. De Raad van Genève veroordeelde hem tot de dood door verbranding. Calvijn heeft verbanning bepleit, daarna onthoofding. Ook bezocht hij Servet in de gevangenis om hem tot andere gedachten te bewegen, evenals Farel. Servet werd door Farel naar de heuvel begeleid.
Op deze zelfde plaats werd in 1903 een monument opgericht, met als opschrift: 'Respectvolle en dankbare zonen van onze grote reformator Calvijn, maar een dwaling veroordelend die de dwaling was van zijn eeuw, en zeer gehecht aan de vrijheid van geweten volgens de ware beginselen van de Reformatie en het Evangelie, hebben dit verzoeningsmonument opgericht op 27 oktober 1903'.
Prof. dr. W. F. Dankbaar tekent in zijn boek 'Calvijn, zijn weg en werk', aan: 'Wij wachten nog altijd op het eerste monument, dat van de zijde der rooms-katholieke kerk zal worden opgericht als teken van schaamte over hetgeen haar inquisitie op zoveel uitgebreidere schaal heeft misdaan. Toch kan geen monument de fouten en tekortkomingen goedmaken, die Calvijn en andere aanhangers der hervorming hebben begaan. De waarheid kan alleen in vrijheid worden gediend'.

Calvijns graf
Calvijns graf Calvijn werd op zondag 28 mei 1564 's middags om twee uur begraven op de begraafplaats Plainpalais. Het was zijn wens dat dat eenvoudig en zonder eerbetoon geschiedde.
We gaan op de eeuwenoude begraafplaats Plainpalais eens kijken. Het is niet helemaal zeker, maar zeker niet onmogelijk dat zijn grafnummer nummer 707 is (de graven zijn genummerd). Een eenvoudig graf met een laag hekwerk eromheen. Een heel kleine steen met alleen de letters J.C. erop.
Zo was ook zijn leven. Zijn laatste woorden tot zijn collegapredikanten, die ten afscheid rond zijn ziekbed stonden, zijn indrukwekkend: 'U hebt veel gebreken van mij moeten verdragen. Zelfs is alles wat ik gedaan heb, niets waard geweest. De bo­zen zullen zich wel van dit woord meester maken. Maar ik zeg nog eens, dat alles wat ik gedaan heb, niets waard was en dat ik een ellendig schepsel was. Maar ik kan zeggen, dat ik het goede gewild heb, dat mijn ondeugden mij altijd mishaagd hebben en dat de wortel van de vreze Gods in mijn hart was. En u kunt zeggen, dat de genegenheid goed geweest is en ik bid u mij het kwade te vergeven'.
Zijn leven en werken was Soli Deo Gloria, zijn sterven en begraven worden ook. God alleen de eer!

H. Veldhuizen, Huizen

[Tekst foto 1: Het Collége Calvin. Uit ds. J. J. Poort, 'Voetsporen van Calvijn'.]
[Tekst foto 2: Het Reformatiemonument. Uit ds. J. J. Poort, 'Voetsporen van Calvijn'.]
[Tekst foto 3: Het graf van Calvijn. Uit ds. J. J. Poort, 'Voetsporen van Calvijn'.]

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen