Geïllustreerde prediking

Woorden van Spurgeon. Charles Haddon Spurgeon, op 19 juni 1934 geboren in het Engelse Kelvedon en op 31 januari 1892 overleden te Menton, wordt de 'Prins der predikers' genoemd. Dat zegt veel over de inhoud van zijn preken. Nadat hij in Londen dominee was geworden, heeft hij duizenden mensen met het Evangelie bereikt. Met name in de beroemde Metropolitan Tabernakel heeft hij dertig jaar lang het Evangelie mogen prediken. Ongeveer tien jaar geleden werden voor de BBC-microfoon preken van hem voorgelezen, waarbij een hoge luisterdichtheid werd geconstateerd.
Spurgeon préékte echter niet alleen, hij heeft zich ook intensief beziggehouden met het onderricht van anderen aangaande de prediking. Aan het eind van een preek over 1 Kor. 9 : 16 deed Spurgeon ooit een oproep om meer Evangeliedienaars. 'Indien er predikers zijn onder mijn gehoor, dat zij prediken', riep hij uit. Hij beloofde hen te zullen helpen en stichtte daarom in 1857 het Pastors' College. Daar hield hij elke vrijdagavond lezingen voor zijn studenten. 'Hier heeft hij – schreef wijlen ds. A. G. Barkey Wolf – jarenlang, met zijn staf van medewerkers, de harten in gloed gezet voor de dienst des Heeren en de heerlijkheid besproken, bezongen van het "wonderbaar" ambt, dat hem zo lief was… en het was, alsof de tegenwoordigheid des Heeren merkbaar de zaal vulde.'

Een selecie van dertig lezingen, boordevol praktische raadgevingen, werd in Spurgeons dagen aan de pers toevertrouwd. De eerste serie telt dertien lezingen. Die handelen over thema's als 'De roeping tot het ambt', 'Het persoonlijk gebed van de prediker', 'De zwakke ogenblikken van de dominee'. Dit deel verscheen in 1957 in Nederlandse vertaling van de hand van ds. W. de Graaf (uitgave Kok, Kampen). Ik herinner mij hoe velen in onze studentenijd dit boek verslonden.
De tweede serie bestond uit tien lezingen. Die handelden over thema's als 'De Heilige Geest en ons ambt', 'Openluchtprediking', 'Houding, voordracht, gebaren', 'Bekering als ons doel'. Dit tweede deel verscheen in 1974 in Nederlandse vertaling, eveneens van de hand van ds. W de Graaf (uitgave Buijten en Schipperheijn, Amsterdam).
Het derde deel, dat in Engeland werd uitgegeven, handelt over het nut van illustraties en anekdoten in de prediking. Dat deel werd nog niet eerder in het Nederlands uitgegeven. Dat is nu gebeurd, opnieuw in vertaling van ds. W. de Graaf. Deze maakte het manuscript reeds twintig jaar geleden gereed. De vertaler, ooit predikant in de Gereformeerde Kerken, is al jaren geleden overleden. Het derde deel kwam nu, samen met de eerste twee delen, die in een geheel nieuw jasje werden gestoken, uit bij De Banier in Utrecht.

Deze complete uitgave van Spurgeons Adviezen komt naar onze overtuiging op een goed moment. Allerwegen is de prediking opnieuw in doordenking vanwege 'de Boodschap en de kloof'. De raadgevingen van Spurgeon hebben nog niet aan actualiteit ingeboet. Ooit schreef ds. Jan van Andel: 'wat hier gezegd wordt over de prediker en zijn werk, zijn omgang enz., enz., is zó fris, zó actueel, dat het vandaag de dag geschreven kon zijn'. We zeggen het hem ook vandaag na, al moeten we er rekening mee houden, dat niet elk beeld, dat Spurgeon aandraagt, nog zo aanspreekt als in zijn dagen. De tijd heeft ook niet stilgestaan.

Beelden
We geven nu ter kennismaking een doorkijkje door het derde deel, waaruit het citaat aan het begin van deze bijdrage is genomen. Spurgeon pleit voor geïllustreerde prediking.
'Illustraties hebben ten doel een gehoor op te wekken en de aandacht te verlevendigen', zegt Spurgeon. Ze zijn als vensters. Wanneer die open staan verkwikken zij de hoorders, omdat een beetje zuivere lucht de bedompte atmosfeer verdrijft en 'de arme stervelingen' weer wakker worden. Maar illustraties bepalen evenmin de kracht van de preek als vensters de sterkte van een huis bepalen. Daarom moeten ze niet te talrijk zijn. 'Preken moeten geen bloemruikers zijn maar korenschoven. Heel mooie preken zijn in het algemeen zeer nutteloos.'
'Illustraties moeten werkelijk licht werpen op het te behandelen onderwerp'. Anders zijn het schijnvensters en 'alle schijnvertoningen zijn een gruwel'. Ze moeten ook niet te opvallend zijn en het liefst 'natuurlijk zijn en uit het onderwerp opkomen'. Men moet bij het gebruik van illustraties ook niet uitweiden in bijzonderheden. En illustraties moeten niet 'laag bij de grond of onwaardig' zijn.

Spurgeon zelf vertelt overigens, dat hij op de preekstoel wel eens anekdoten heeft verteld, 'waarover zeer fijngevoelige en kieskeurige mensen later hun leedwezen en afkeer hebben uitgesproken'. Maar, zegt hij, een gemeente, die goed is onderricht en voornamelijk bestaat uit 'bevestigde gelovigen', behoeft niet te worden toegesproken in dezelfde trant als een gehoor, dat pas uit de wereld is bijeengebracht of als een samenkomst van óngevoelige, vormelijke kerkgangers'. De spreektrant moet worden aangepast aan het gehoor(!). Contextuele prediking dus.

Waar te vinden?
In het derde deel treft men veel anekdoten aan, die Spurgeon zelf paraat had en waarvan hij het nuttig vond die aan zijn studenten door te geven. Niet alle beelden en anekdoten passen meer in onze tijd. Het is dan ook niet te hopen, dat de hernieuwde uitgave van Spurgeons Adviezen ertoe leiden zal, dat vanaf de kansels telkens uit deze beelden wordt geput. Beter is de hoofdlijn in het oog te houden van Spurgeon zelf, die zich bediende van 'natuurlijke' (voor)beelden uit zijn eigen tijd.
Daarbij vallen twee dingen op. Hij was op de hoogte van boeken en geschriften (literatuur soms), waaruit hij putten kon voor 'fabels, zinnebeelden en gelijkenissen'. Zo kende hij behalve de beeldende geschriften van John Bunyan, ook (de uit het Nederlands in het Engels vertaalde) 'Zedekundige Zinnebeelden' van Jacob Cats, waaruit hij letterlijk citeert.
Verder noemt hij de wereld 'één grote bibhotheek' en noemt hij vruchtbomen 'enige van de boeken , waarin wij de eigenschappen van God kunnen lezen'. Hoe vaak gebruikte wijlen ds. L. Blok te onzent geen beelden aan de natuur ontleend! In een apart hoofdstuk geeft Spurgeon ook aandacht aan 'De wetenschappen als bron van illustraties'. Hij blijkt op de hoogte te zijn van wat in zijn dagen in de natuurwetenschappen omging, met name ten aanzien van de planeten en de kometen, en gebruikt beelden eruit om Gods heerlijkheid in de schepping nader te illusteren. Maar verder, en nu citeer ik letterlijk:
'… broeders, als u geen illustratie kunt vinden in de natuurlijke historie of in één van de andere histories, die ik heb genoemd, zoek ze dan overal. Alles wat om u heen gebeurt zal u van dienst zijn, als u maar hersens in uw hoofd hebt. Maar als u werkelijk bij uw gemeente belangstelling wilt opwekken en haar van nut wilt zijn, dan moet u uw ogen openhouden en alle vermogens gebruiken, waarmee de Heere u heeft begiftigd. Als u dat doet dan zult u ontdekken, dat al wandelt u slechts door de straten, het een en ander u een passage uit de Schrift te binnen brengt, of als u uw tekst al hebt gekozen, u zal helpen die voor de mensen zó te verklaren, dat u metterdaad hun aandacht trekt en de waarheid aan hun verstand en hart meedeelt'.
Hoe vaak heeft dr. A. van Brummelen te onzent ook niet op dit thema gehamerd. De dienaar van het Woord dient de mens in zijn concrete situatie (Sitz im Leben) in het oog te hebben.

Krant
Spurgeon besteedt ook aandacht aan 'de krant'. Hij noemt dit de geschiedenis van de dag. Elke dominee, zegt hij een eigen leermeester na, moet regelmatig 'de Bijbel en de Times' lezen.
'Of u nu die bijzondere krant leest of een andere, u zou op de een of andere manier goed voorzien zijn van illustraties, ontleend aan de gewone gebeurtenissen die om u heen plaatsvinden. Ik heb zelfs medelijden met een zondagsschoolonderwijzer en nog veel meer met een dienaar van het Evangelie, die geen gebruik kunnen maken van rampen als de vreselijke brand van de kerk in Santiago, de grote brand bij London Bridge, de intocht in Londen van Prinses Alexandra, het houden van de volkstelling en werkelijk alles wat de algemene aandacht trekt'.
Een beetje breed krant lezen is goed voor een dominee.

Met mate
Bij dit alles valt te bedenken, dat Spurgeon een pleidooi voert voor illustraties, die de preek ondersteunen en verlevendigen. Het gaat niet om plaatjes bij keukenpraatjes of bij verhaaltjes. Spurgeon keert zich ook tegen de dominee, die geen tijd had om bezoek te ontvangen, omdat hij bezig was anekdoten te maken. Natuurlijke, dus eigentijdse beelden, afgewogen als gouden appelen op zilveren schalen, daar gaat het om. Bovendien past niet elk beeld of elke beeldspraak bij elke dominee.
Spurgeon voelde zich voor dit alles aangesproken door wat Luther in zijn 'Tafelgesprekken' zei:
'Vervloekt zijn alle predikers, die in de kerk streven naar hoge en moeilijke dingen en met veronachtzaming van de arme, ongeleerde mensen, hun eigen eer en lof zoeken en daarom trachten één of twee aanzienlijke personen te behagen. Wanneer ik preek, dan daal ik zelf diep af'.
Daar is geen woord Frans bij. Wijlen dr. Okke Jager zei overigens eens dat het moeilijker is eenvoudig te preken dan moeilijk. Wie eenvoudig preekt moet de preekstof wel eerst 'moeilijk', dat wil zeggen fundamenteel hebben verwerkt.

Ik beloofde slechts een doorkijkje te geven door het derde deel van Spurgeons Pastorale Adviezen. Wie denkt, dat het alleen maar kost voor dominees is vergist zich. Begrijpelijke lectuur voor ieder. Om kostelijke uren mee door te brengen, zeker wanneer we bedenken, dat Spurgeons sprankelende taal en diepe humor de ernst van zijn bedoelingen nog te meer illusteren.

v. d. G.

N.a.v.: C. H. Spurgeon, Pastorale Adviezen, Uitgave De Banier, Utrecht, drie delen, 215 pag. per deel, ƒ 28.50 per deel, per set ƒ 75,–.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen