Marketingexpert voor een kerk zonder kerkgangers

De Anglikaanse kerk is de 'Kerk van Engeland'. Met vijf en twintig miljoen (doop)leden overtreft ze verre de Rooms Katholieke Kerk, die met 1,1 miljoen leden op de tweede plaats komt. Een kerk wordt geteld bij 'zielen'. Maar slechts een fractie van de Anglikaanse zielen neemt 's zondags het lichaam mee naar de kerk. Ongeveer één miljoen kerkgangers betekent vier procent van het totaal. Een kerkelijk onderzoek wees uit, aldus dagblad Trouw, dat de religieuze boodschap, die de Anglikaanse kerk brengt, slecht overkomt. Nu moet op voorhand worden gezegd, dat kerkverlaters of mensen, die de zondagse kerkdienst voor gezien houden, al snel de oorzaak bij de kerk zoeken, terwijl ze in feite zich niet gelegen willen laten liggen aan de echte boodschap van de kerk. Anderzijds moet niet worden uitgesloten, dat de boodschap, die de kerk brengt, inderdaad zodanig is uitgesleten of verwaterd, dat men zich moet afvragen of het nog wel de Boodschap is. Mensen 'geloven' het dan wel.

Expert
Om het tij te keren heeft de Anglikaanse Kerk nu een marketing expert aangesteld, een dertigjarige dame, die er in opdracht van een multinational eerder in slaagde het met veel vertoon door Unilever op de markt gebrachte product Omo Power van de Europese markt te jagen. Zij moet nu de Church of England gaan 'verkopen' aan de achterban. Want: 'mensen gaan niet langer op geloofsreis met een organisatie die in puin ligt'. Mevrouw Ozanne heeft al twaalf onderzoeksteams op pad gestuurd. Resultaat: mensen zien de kerk als kameleon of als struisvogel.
Mevrouw Ozanne zegt haar werk te willen doen in het geloof, dat God heeft beloofd Zijn kerk niet ten onder te zullen laten gaan en dat de kerk zo'n goed product in de aanbieding heeft, 'dat je wel gek moet zijn om eraan voorbij te lopen'. Veel mensen, zegt ze, hongeren naar spiritualiteit en die heeft de kerk te bieden.

Het stuk in Trouw meldt intussen, dat niet ieder in de kerk gelukkig is met de marketing technieken, die mevrouw Ozanne op de kerk en haar boodschap wil loslaten. De aartsdeken van York, George Austin, noemt 'terugkeer naar de Bijbel de enige kans op succes'. Mevrouw Ozanne wil niet ontkennen dat wat de kerk te bieden heeft van een andere orde is dan 'waspoeder, tissues of luiers', maar waarom zou je geen marketingtechnieken mogen hanteren om de boodschap bij de mensen te brengen?

Intuïtief
De vraag, die op ons afkomst, na lezing van het artikel in Trouw, is waar de remedie moet worden gezocht voor een kerk in verval, zoals kennelijk (ook) de Anglikaanse Kerk is. Wat hier over de Anglikaanse kerk wordt gezegd, geldt ook andere (historische) kerken in de wereld, ook in onze situatie. Vandaar dat ik er aandacht aan geef. Veel christendom in de wereld blijkt christendom in naam te zijn. Is dat te veranderen met marketingtechniek?

Hoe komt het toch, dat ik bij lezing van dit stuk, intuïtief geneigd ben om naast de (mij onbekende) deken Austin te gaan staan, van wie niet veel meer wordt gezegd dan dat hij de remedie verwacht van terugkeer naar het Woord? Terwijl mevrouw Ozanne heel wat concrete pijlen op de boog blijkt te hebben om de boodschap beter aan de man of de vrouw te brengen. Ze toont zich een variant op prof. dr. Anne van der Meiden te onzent. Dat zit 'm toch kennelijk in het feit, dat mevrouw Ozanne met géén woord over het alles beslissende van hèt Woord rept, terwijl Austin dat wel doet. Ik weet zeer wel dat met louter te zeggen 'terug naar Het Woord' ook niet alles is gezegd. Want er zit inderdaad ook een heel proces tussen de verkondiging van het Woord en het landen ervan in de harten en levens van de hoorders. Dat vraagt bezinning op de wijze van overdracht. Maar er is wel in principe alles mee gezegd,
Het gaat bij marketing techniek, zoals hier wordt beoogd, kennelijk vooral om – om het ook maar in het Engels te zeggen – de public relations van de kerk. De kerk moet vooral hartelijke relaties onderhouden met de media en haar defensieve houding naar de media laten varen, zegt mevr. Ozanne. Ik wil dit aspect van het kerk zijn niet onderschatten. Journalisten, letterlijk van links tot rechts, kunnen, in wat ze aangaande de kerk voor het voetlicht brengen of ook in wat ze verzwijgen, de kerk 'maken en breken'. Daarom is het niet ona het even hoe verantwoordelijken in de kerk, met name in de leiding van de. kerk als geheel, weten te communiceren met de media. Maar dan is het zeker ook niet om het even welke boodschap deze vanuit de kerk naar de wereld toe naar buiten brengen. De pers besteedt liever aandacht, zegt mevr. Ozanne, aan kerkverlating, 'homobisschoppen' en 'een zogenaamd blunderende aartsbisschop Carey'. Maar als het overeenkomstig de werkelijkheid, dus waar is wat de pers in deze voor het voetlicht brengt, ligt de verantwoordelijkheid daarvoor toch in eerste instantie bij de kerk zelf.
Uitgerekend dezer dagen brachten de media ook een bericht onder de titel 'Zondagsblad zaait twijfel aan Carey's geloof in opstanding' (Trouw). Twijfelt de aartsbisschop van Canterbury aan de opstanding? Ja zegt de Mail on sunday. 'Terwijl we er absoluut zeker van kunnen zijn dat Christus heeft geleefd en dat hij aan het kruis is genageld, kunnen we niet met dezelfde zekerheid zeggen dat we weten dat hij door God uit de dood is opgewekt', tekende het blad uit de mond van Carey op. Het bericht werd afgezwakt door de woordvoerder van de bisschop maar de twijfel is zo wel gezaaid. Als het 'blunderen' van een kerkleider te maken heeft met de meest essentiële zaken, liever nog het hart van het Evangelie, dan wordt twijfel gevoed in plaats van geloof. Daar is geen marketing techniek tegen opgewassen. Wanneer kerkleiders of theologen hier twijfel zaaien of zich aarzelend en weifelend uitlaten, is het aanstellen van een marketing expert, om het maar in ronde woorden te zeggen, dweilen met de kraan open.

De kerk draagt een geheimenis mee, dat alleen wordt verstaan door wie het gelooft. Men kan dit geheimenis teniet doen in een poging de boodschap voor de wereld 'geloofwaardig' te maken. Dan wordt de Geest bedroefd of uitgeblust. Er is maar één Autoriteit, die de geloofwaardigheid bewerkstelligt, dat is de Heilige Geest, die een van nature vijandig en onkundig mens de boodschap doet verstaan. Dat zal geen marketingexpert kunnen bewerkstelligen.

Gemeente
Naar het mij uit het voornoemde bericht voorkomt wil de marketing expert vooral het beeld van de kerk (als geheel) naar buiten toe bijstellen. Maar de kerk vertoont zich allereerst en vooral binnen de gemeente. Welke boodschap wordt daar gebracht? Daar heeft een marketingexpert nauwelijks toegang.
Het kan echter niet worden ontkend, dat wat theologen en kerkleiders naar buiten brengen, in de gemeenten in kleine munt wordt doorvertaald. Dezer dagen zei me een predikant, dat hij bij een bezoek aan een (midden orthodoxe) gemeente hoorde, dat veel mensen in de loop der jaren waren weggelopen naar 'bijbelgetrouwe' gemeenten. 'Wat is de oorzaak?' vroeg hij. Moderne verpakking – met vermagering van de boodschap van zonde en genade, die heilsfeitelijk wordt bepaald door Kruis en Opstanding – vermag kennelijk moderne mensen toch niet aan te spreken.

Zulk een vermagering was in de loop der jaren ook mijn ervaring wanneer ik van tijd tot tijd een Anglikaanse dienst bezocht. Er waren – dat moet ook gezegd – preken, waarin het het Woord ten volle open ging. Er waren echter ook preken, waarin de voorganger de Schrift het tegengestelde liet zeggen dan wat er echt in de tekst stond. In enkele gevallen pure ketterij.
Mevrouw Ozanne zegt: 'We zijn een volkskerk zonder centraal leergezag. Daardoor mag er veel. Zelfs het verrijzenisverhaal relativeren. Op zich is zo'n openheid een goede zaak, maar het maakt het imago van de kerk er niet duidelijk op'. Géén goede zaak dus! En daar zit 'm het probleem. Er mag binnen de kerk toch geen enkele tolerantie zijn ten aanzien van openheid, waardoor het Evangelie van Kruis en Opstanding op losse schroeven wordt gezet?! De wereld zal er geen boodschap aan hebben, de gemeente wordt erdoor van het vaste fundament afgevoerd en in grote verwarring gebracht.

Waardoor?
Kennisnemend, met name ook in vakantietijd, van wat er in (kerken binnen) de Wereldkerk omgaat, bespringt me regelmatig de vraag hoe het toch mogelijk is, dat men vaak zo ver is afgegroeid van het fundament, gelegd door apostelen en profeten, waarvan Jezus Christus de uiterste hoeksteen is.
Er is veel christendom, dat die naam niet waard is, omdat het niet in de navolging, in woord en daad, staat van Christus, die met Zijn lijden, sterven en opstanding, een onbeweeglijk fundament heeft aangebracht voor Zijn kerk van alle tijden en plaatsen.
De Heilige Geest kan een verminkt Evangelie niet gebruiken. Daarom is de diepste oorzaak van een ontgroeien aan het geheimenis van het Evangelie altijd weer de verlating van het Woord, die tot een manco des Geestes leidt.
Een kerk als de Anglikaanse Kerk, waarvan nog slechts ongeveer vier procent van het volk ter kerke gaat en waarvan dan een deel onder een prediking zit, die gestempeld is door een Evangelie, dat geen Evangelie is, kan alleen worden hersteld door innerlijke vernieuwing door de Geest. Maar dat valt niet alleen op te merken voor een kerk ver hier vandaan. Wat in de 'Kerk van Engeland' aan de orde is raakt ook 'De Kerk in Nederland'.
Een marketing expert biedt hier geen soulaas. Want het Koninkrijk Gods beantwoordt niet aan de schema's van de wereld. Daarom heeft de kerk andere reclameboodschappen nodig dan de wereld. Het gaat om echte Autoriteit: van Woord en Geest. Als de uitstraling van de kerk vandaag naar de wereld toe door die Autoriteit gedragen mag worden, zeker ook in het bereik van het volk via de media, kunnen en zullen er nog wonderen gebeuren. Want de Heilige Geest wil wegen schrijven in de tijd. Maar wel met de pen van het geopenbaarde Woord. Of men het geloven wil of niet.

v. d. G.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen