Zonsverduistering op de Olijfberg

Twee indrukwekkende gebeurtenissen in de natuur hielden ons de laatste weken bevangen, waarbij de eerste, de zonsverduistering, al weer in vergetelheid raakte vanwege de tweede, de verschrikkelijke aardbeving in Turkije. Er is reden om aan deze twee gebeurtenissen samen aandacht te geven. Ter overdenking van Gods hand in Zijn schepping.

De zonsverduistering maakte ik mee op de Olijfberg in Jeruzalem. Ze vond daar plaats tussen één uur en half vier 's middags en had haar hoogtepunt tussen 14.43 en 14.45 uur, toen de zon voor tachtig procent verduisterd was. Voor het oog was het verschijnsel niet merkbaar. Hoogstens een flauwe verneveling rondom de berg. Maar de berg was uitgestorven. Alle mensen waren in hun huizen, er was geen verkeer op de weg over de berg, die anders altijd zo druk bereden wordt. Een enkele verdwaalde voetganger, die wellicht van geen zonsverduistering wist, meer niet. En een auto vol orthodoxe joden, die zich naar de graven op de berg begaven. Stil, doodstil was het die middag op de Olijfberg.
Hoewel… vanaf het begin van de verduistering tot aan het eind werd vanuit de minaret een lange ononderbroken boodschap afgegeven. 'Wat wordt er gezegd?' vroeg ik aan een jongere. Er wordt gepreekt uit de Koran, zei hij. 'Want dit is van God'. Dat de zonsverduistering van God was had intussen voor de bewoners daar niet een troostvolle betekenis. Mensen waren ook bang. Jongeren schurkten telkens aan bij een oudere vertrouwensfiguur. Daar zochten ze heul vanwege het onheil-spellende in de natuur. Wat zou er (nog meer) kunnen gebeuren? Tegen één uur liep bovengenoemde jongeman binnen, met duidelijk angst in de ogen. Earthquakes, aardbevingen, zei hij: in Griekenland en Egypte. Later bleek, dat de grond op Cyprus had getrild. In ieder geval werd duidelijk, dat het natuurgebeuren van de zonsverduistering niet los werd gezien van de hand van God. Het besef leefde, dat Hij ook het één en het ander samen bracht: zonsverduistering en aardbeving.

Ik was weer thuis toen de aardbeving in Turkije plaatsvond. Maar ik zou er nu op de Olijfberg op door willen praten. Zou men ook nu nog het verband zien tussen de zonsverduistering en de aardbeving?

Rationeel
In onze hoogontwikkelde Westerse samenleving kunnen we alle natuurverschijnselen wetenschappelijk verklaren. Dat is op zich ook verklaarbaar. De basis van de huidige natuurwetenschappen ligt in het christelijke Westen. Die werd niet gelegd in Azië of in Afrika. Die werd niet gelegd in culturen, waar de natuur wordt gezien als het terrein van de goden, die men met godsdienstige rituelen moet gunstig stemmen.
De natuurwetenschappers van het eerste uur wisten, dat de natuur Gods schepping is en als zodanig voor onderzoek openstaat. 'De werken van Gods mond (Zijn Woord) en de werken van Gods vinger (Zijn schepping) kunnen elkaar niet tegenspreken', zei ooit de sterrenkundige Galileo Galilei. Daarom zetten zij zich onbevangen aan het onderzoek van de geschapen werkelijkheid. Ze baseerden zich daarbij in hun theorieën op wat met experimenten was bevestigd en dus echt was aangetoond.

Zo heeft de natuurwetenschap een ongekende vlucht kunnen nemen. De mens is doorgedrongen in de onmetelijk wereld van de macrokosmos – de sterren(werelden) en de planeten – en in de onzichtbare wereld van de microkosmos: eerst de microscopisch kleine, later de atomaire wereld. De resutaten ervan zien we in de technische ontwikkeling. Vandaag kunnen we denken aan de telecommunicatie. Vraag niet hoe het kan of hoe het werkt. Maar hier worden de ongekende mogelijkheden, die de natuurwetenschap heeft 'geschapen', ten volle zichtbaar. De mens mocht doordringen tot op de bodem van Gods schepping.

Gods eer
De natuurwetenschappers van het eerste uur waren er niet alleen van overtuigd, dat ze Gods schepping móchten onderzoeken, ze voelden zich er ook toe verplicht, om daarmee namelijk te meer Gods glorie in de werken van Zijn handen te bezingen. 'Heere, onze Heere hoe heerlijk is Uw Naam op de ganse aarde' (Psalm 8). Men wist daarbij dat, als het erop aankomt, niets verklaarbaar is. 'De schepping is alleen maar te geloven, de weldaden van de schepping liggen om ons heen', zei wijlen dr. C. J. Dippel. In feite is het werkterrein van de natuurwetenschap beperkt, want begrensd. De wetmatigheden in de natuur, die de wetenschap op het spoor komt en van waaruit zij verder theoretiseert, zijn scheppingswonderen: nooit verklaarbaar. En dat besef nu is in brede lagen van de wetenschappelijke wereld weggeraakt. Men kan hier denken aan de fameuze wetenschapper Stephen Hawking, die de natuur tot op God zelf rationeel wil verklaren en op zoek is naar de ene universele wet, waaruit àlles verklaarbaar is. Het zal onmogelijk zijn, ijdele filosofie buiten God.
Maar dit natuurwetenschappelijke denken is wel in kleine munt doorvertaald. Daardoor is de mens in onze hoogontwikkelde Westerse cultuur in feite vervreemd van de natuur. Zeker, men kan hier en daar de natuur nog wel 'mooi' vinden. Maar de verwondering om wat God erin heeft gelegd, erin heeft geschapen, is weg. Want het geloof in God is in wetenschap en cultuur weg. De kosmos wordt gezien als een zichzelf ontwikkelend (evoluerend), geheel, als een uurwerk dat ooit is begonnen en nu verder afloopt.

Wie bij het Woord leeft, weet dat de Schepper niet ooit een uurwerk heeft opgewonden, dat Hij verder laat aflopen. Die weet: Hij is er ook vandaag bij, bij alles wat zich ontwikkelt in de schepping en wat zich aan verschijnselen voordoet. Wanneer de diepzeeduiker Veningh Meinesz in moeilijke omstandigheden was, beleed hij: ons leven is in Gods hand. En Pascal zei, dat het hart zijn redenen heeft, die de rede niet kent.
Een zonsverduistering is wetenschappelijk verklaarbaar en zelfs lang van tevoren voorspelbaar. Ze is gebaseerd op de natuurlijke loop der dingen. Nochtans is Gods hand daarin. Die zal er ook zijn als de finale van de geschiedenis aanbreekt en de bazuinen zullen klinken en alles in een punt des tij ds (atomos!) wordt omgekeerd en de elementen, met daarbij alles wat wetenschappelijk verklaarbaar en herleidbaar is, brandende zullen vergaan (2 Petr. 3 : 10, 12).

Omdenken
De zonsverduistering kon dan ook tweeledig worden beleefd. Men kon door wèlk object dan óók gaan ziten turen naar de zon, zodat men zag gebeuren wat voorspeld was: langzaam schoof de maan voor de zon. Twee jonge mensen echter zaten in Frankrijk op een stille plek bij een kabbelende beek en beleefden samen hoe het midden op de dag opeens donker werd. Een majestueus gebeuren. Indrukwekkende verandering in het dagelijkse natuurbeeld. Dat is van God, zei de jongeman op de Olijfberg. Zo, in verwondering om Gods schepping kan het ook worden beleefd. De natuurwetten zijn in Gods hand. Wat moet het dan wel geweest zijn toen ooit op Golgotha midden op de dag drie uur lang het licht plaats maakte voor duisternis! De Schepper bleek op het Hoogtepunt van de geschiedenis niet aan de wetmatigheden gebonden te zijn.

Maar niet alleen in wat indrukwekkend mooi is in de natuur belijden we Gods hand. Ook in de natuurkrachten, die losbreken, is Zijn hand. Ook een aardbeving is natuurwetenschappelijk te verklaren. Maar wie er verbijsterd bij staat, doden betreurend, krijgt andere vragen naar zich toe. Waarom gebeurde het dáár en tóén en zó? Hoe is God daarin? Die vragen zijn existentieel moeilijker te verwerken dan wanneer we in verwondering een zonsverduistering beschouwen. Job beleed echter: De pilaren van de hemel sidderen en ontzetten zich voor Zijn schelden. Door Zijn kracht klieft Hij de zee…' (26 : 11, 12). God schiep niet alleen het Licht, Hij schiep ook de Leviathan, de lang wemelende slang (Job 26 : 13 en Ps. 104 : 26).

Boek
We hebben in onze verzakelijkte high-tech maatschappij niet minder nodig dan een omdenken, om weer terug en terecht te komen bij de Schepper, die Zijn schepping niet aan grilligheid en wetrriatigheden heeft prijsgegeven.
In de Nederlandse Geloofsbelijdenis (art. 2) wordt met Rom. 1 : 20 beleden, dat we God ook kennen uit Zijn schepping. Niet als een natuurlijke bron van Godskennis. Letterlijk staat er namelijk 'door de schepping, onderhouding en regering van de hele wereld'; in hun onderling verband dus. God schiep niet alleen. Hij regeert en onderhoudt ook de wereld. Zo leest men pas op de rechte wijze het 'Boek der natuur'. Men moet daarvoor geloofsoog hebben, bij het licht van het Woord, waarin God Zich nog klaarder en volkomener openbaart dan in de schepping zelf. Dan ontwaart men ook Gods majesteit, niet alleen in de 'mooie' natuur maar ook in het geweld in de natuur en leert men ook Gods bedoelingen daarin na te speuren, ook al krijgt men daarover geen defintieve uitsluitsels. Gods handelen is nooit verklaarbaar. We staan verstomd bij het zien van de gevolgen van het natuurgeweld in Turkije. De profeet Jesaja kwam uiteindelijk tot de belijdende slotsom, dat, wanheer Gods gerichten op de aarde zijn, de inwoners der wereld gerechtigheid leren (Jes. 25 : 9). Want Gods gerichten zèlf zijn gerechtigheid (Ps. 119 : 75). De indrukwekkende gebeurtenissen in de natuur hebben een doel.
Nu volkeren in het hedendaags levensbesef zo dicht op elkaar leven, mag deze profetie van Jesaja wel Messiaans worden geduid. De aardbeving in Turkije reikt dan verder dan het Turkse volk. De inwoners (meervoud) der wereld leren er als het goed is gerechtigheid uit. Want vandaag worden we verbijsterd door een aardbeving in Turkije, morgen door een alles meeslepende orkaan of een vloefgolf elders in de wereld. Tegen dat geweld is de mens niet opgewassen, net zo min als hij enige invloed kan uitoefenen op de loop van de hemellichamen.

Dienen de gebeurlijkheden in de natuur niet als teken Gods te worden verstaan voor de hele wereld? Zo zal er ook de rechte solidariteit zijn met het nu zo zwaar geteisterde Turkse volk. Gods rechterhand is hoog verheven. Hij doet door haar daden de wereld beven.

Het laatste jaar van het millennium geeft stof te over tot nadenken. Wat viel er echter wetenschappelijk te verklaren? In feite niets. Wat overblijft is verwondering en aanbidding van Gods Majesteit, niet in angstgevoelens maar in de vreze Gods. Hoe leren we uit wat zich in de natuur voltrekt gerechtigheid?

v. d. G.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen