Boekbespreking

Theo Witvliet, Gebroken traditie, Christelijke religie in het spanningsveld van pluraliteit en identiteit, Uitg, Ten Have, Baarn 1999. 288 blz., prijs ƒ 44,90.
In dit boek confronteert de auteur ons met het complexe probleem van de globalisering, waardoor enorme spanningsvelden zijn ontstaan tussen de verschillende opvattingen en culturen van mensen. Dit raakt ook het christelijk geloof. In deze worsteling gaat het de schrijver om de vraag welke plaats de traditie, ook de christelijke traditie heeft. Hij doet dat vanuit de overtuiging dat de oecumene als koinonia een ruimte kan bieden om in de botsing van culturen verder te komen in onze tijd, waarin de moderniteit voorbij is. Ik vind deze studie bijzonder knap, vooral in zijn analyse van wat er cultuurfilosofisch aan de hand is. Ook de wijze waarop Witvliet daarin een weg zoekt roept respect op. Het boek bestaat uit drie delen (na een inleiding). In het eerste deel (3 hoofdstukken), gaat het om drie spanningsvelden: die tussen moderniteit en alteriteit, tussen alteriteit en identiteit en tussen identiteit en pluraliteit. Witvliet signaleert het gevaar van een rationele abstracte manier van denken, het kenmerk van Verlichtingsdenken, waardoor er geen ruimte is voor echte ervaringen en verhalen van de ander (alteriteit). Traditie is een groot goed, maar vanwege het respect voor de ander zal er sprake zijn van breuk naast continuïteit. Daar ontkom je niet aan, wil de traditie ruimte bieden voor anderen. In de oecumene vinden grenservaringen plaats, waardoor echte ruimten ontdekt worden voor elkaar.
In het tweede deel vinden bijbels-theologische verkenningen plaats. In de vorming van de joods-christelijke traditie is sprake van verschillende lagen. Witvliet gaat in dit deel bijvoorbeld in op de betekenis van de verhalen, de wijze waarop ze gehoord willen worden, ook als ze storen en vreemd zijn. Het derde deel begint met een behoorlijk lastige bespreking van het denken van Adomo. Deze denker, die zelf in de lijn van de Verlichting denkt, oefent tegelijk kritiek uit op zichzelf als hij zegt dat in dit denken te weinig het bijzondere tot zijn recht kan komen. Het algemene kan behoorlijk onderdrukkend zijn. Hij laat zich corrigeren door het joodse beeldverbod. Het hoofdstuk over de verbeelding van de zwarte Zuid-Afrikaan Azaria Mbatha van de statieweg sprak me erg aan. De opstanding als lege plek getekend stelt alle menselijke eigenmacht in de crisis. Het laatste hoofdstuk gaat over K. Barth en de ethiek van de verzoening. Het voegt niet echt iets nieuws toe. Het boek eindigt met een epiloog, waarin een samenvatting wordt gegeven en een balans wordt opgemaakt. Wanneer ik het boek op me laat inwerken, dan zie ik het knappe, maar ook het waardevolle van de weg die Witvliet wijst in de confrontatie van culturen en godsdiensten. Als ik hem goed begrijp wil hij geen nietszeggend pluralisme, maar ook geen statisch vasthouden en doorgeven van waarheden. En precies daar rijzen bij mij de theologische vragen. Ten aanzien van heel veel wat Witvliet schrijft zeg ik: ja.
Maar wanneer ik de richting die hij wijst houd tegen het theologische licht van het Woord (als Schrift en Persoon), dan krijgt het boek iets utopisch. Ik verzucht: kon het maar. Ik vrees dat het kwaad van egoïsme in de mens zo diep zit, dat alteriteit door vijandbeelden zal blijven worden overschaduwd, tenzij mensen, van welke cultuur ook, worden wedergeboren door het geloof in de ene Christus.
W. V., Waddinxveen

Carel ter Linden, Haghepreken, Preken uit de Haagse Kloosterkerk, Uitg. Meinema, Zoetermeer 1999, 135 blz., ƒ 20,–.
Ter gelegenheid van het afscheid van ds. C. ter Linden van de Kloosterkerkgemeente in Den Haag v^egens emeritaat is er vanuit deze gemeente een publicatie verschenen, waarin een karakteristiek beeld geschetst wordt van deze bekende Haagse predikant. De samensteller van de bundel is A. B. Vaandrager. Het boek bestaat uit de volgende hoofdstukken: Inleiding (I), Preken (II), Gebeden (III), Gesprek met ds. Ter Linden (IV), Reacties van gemeenteleden (V) en een korte levensschets (VI). Het grootste deel van het boek wordt (uiteraard) in beslag genomen door de preken die ds. Ter Linden van 1983 tot 1999 in de Kloosterkerk heeft gehouden. Preken in 'gewone' kerkdiensten, maar ook in bijzondere diensten, zoals de Bach-cantatediensten. Ook diensten waarin, zoals bekend leden van het koninklijk huis aanwezig waren.
De preken zijn homiletisch en pastoraal bezien knappe preken. Vooral de preek ter gelegenheid van het 750-jarig bestaan van Den Haag vind ik eminent. Het verhaal speelt steeds een grote rol, waarbij de verbinding tussen het bijbelverhaal en het levensverhaal en het maatschappelijk verhaal van de mensen van vandaag wordt gezocht. Ter Linden doet zich hier kennen als een goed theoloog, iemand die begaafd is om op creatieve wijze exegetische vondsten onder woorden te brengen, zonder gewild of populair te zijn. Integendeel, er is veel (pastorale) ernst in de preken, zelfs in het gewaad van humor. We moeten ondertussen wel beseffen dat de gemeente van de (oecumenische) Kloosterkerk geen doorsnee gemeente is. Veel van de gemeenteleden behoren tot de maatschappelijke bovenlaag van de bevolking, hoewel ook anderen komen, geboeid door de diensten. Ik heb dus veel waardering voor de preken van deze collega. Maar ik heb ook bezwaren. De Schriftbeschouwing van Ter Linden, zijn Godsbeeld bijvoorbeeld roepen mijn tegenspraak op. Waarom zo schichtig-negatief over Gods almacht? Waarom zo metaforisch over de heilsfeiten en zo weinig de verzoening door Christus?
W. V., Waddinxveen

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen