Een samenleving van glijdende schalen

Dagblad Trouw opende ermee op de voorpagina. 'Buitenlandse suïcidalen zoeken hulp in Nederland.' Honderden buitenlanders, vooral Belgen en Duitsers, zoeken contact met Nederlandse instellingen 'om zelfmoord te plegen zonder tussenkomst van een arts'. Omdat medische begeleiding daarin in hun land tekortschiet, nemen zij hun toevlucht tot Nederland. Daar verwachten ze hulp om 'pijnloos en efficiënt hun leven te kunnen beëindigen'. Vooral de Stichting De Einder in Nieuw Annerveen is daarbij in trek. In de beleving van buitenlanders, stelde een betrokkene, gaat Nederland voorop als het gaat om inwilliging van een 'doodswens'. Ter toelichting zegt een andere betrokkene over De Einder: 'Het is de enige stichting die zegt hulp te bieden bij een doodswens'. In de Duitse pers wordt de indruk gewekt, 'dat in Nederland actieve euthanasie en hulp bij zelfdoding zonder arts compleet gelegaliseerd is'. Vanuit de Einder wordt bevestigd, dat het aantal aanvragen dermate is gegroeid, dat besloten is om verschillende stichtingen op te richten. Intussen hebben 'justitie en politiek' laten blijken 'erg veel moeite te hebben met ontwikkelingen rondom deze stichting'.

In een commentaar een dag later van de redactie binnenland van Trouw werd meegedeeld, dat de telefonische hulpdienst Korrelatie, die zich vorig jaar nog zorgen maakte over de hulpverlening van De Einder, nu 'in tweede instantie' naar deze stichting verwijst. Want, al gaat De Einder 'minder omzichtig te werk', het zou bevoogdend zijn het adres niet te geven wanneer mensen erom vragen. Vastgesteld wordt dat deze stichting 'laagdrempelig is, niet al teveel doorvraagt'.

Lijden
In dit verband willen we niet uitvoerig ingaan op het grote lijden, dat bij mensen ten grondslag ligt aan (de wens tot) zelfdoding. Voordat een mens zover komt, moet er heel wat zijn doorgemaakt. We mogen ook wel oog hebben voor het diepe verdriet in het leven van mensen, die een geliefde betreuren, die zichzelf het leven benam. Wat kan er niet loskomen in de gevoelens van mensen telkens als ze in publicaties weer worden herinnerd aan het verbijsterende, waarmee ze werden geconfronteerd. Valt er niet vaak een diepe stilte om hen heen, omdat niemand erover durft te spreken?
Ook geloof bood niet altijd een uitweg in de levenspijn van mensen. Hoeveel mensen, die psychisch zwaar beladen waren, hebben niet zelf de dood gekozen boven het leven?! Hun aantal neemt in onze samenleving, die gekenmerkt is door toenemende stress en complexiteit op alle terreinen van het leven, toe. Hoeveel hulpverleners vechten niet dagelijks om het leven van mensen, die geen macht meer over zichzelf hebben. Maar hoeveel mensen hebben zich ook niet grote inspanningen getroost om personen in hun omgeving, die de neiging vertoonden de hand aan zichzelf te slaan, van deze daad te weerhouden. Leven vraagt ook mee-leven van anderen. Het leven, met name in diep geestelijk en lichamelijk lijden, vraagt ook om bescherming door de omgeving, met daarbij de grootst mogelijke inspanning om lijden te verlichten.
We moeten in schril contrast daarmee nu constateren, dat het in Nederland mensen met een 'doodswens' gemakkelijk wordt gemaakt om hun wens vervuld te zien. Artsen zijn kennelijk al op grote schaal bereid hier hulp te verlenen. Het artikel in Trouw geeft, ten spijt de beleving van mensen in het buitenland, aan dat in Duitsland reeds ruim 19.000 artsen hebben geholpen bij het plegen van euthanasie, terwijl ze allemaal ontkennen hulp te hebben geboden. Over cijfers in Nederland wordt niet gerept. De suggestie wordt bij dit alles echter wel gewekt, dat Nederland opnieuw koploper is, nu als het gaat om hulp bij zelfdoding. Duidelijk is, dat ook hier sprake is van een glijdende schaal. Eerst is er nog het verzet, langzaam maar zeker komt er de gewenning. En ten slotte is er de legalisering.

Overheid
De overheid is ertoe geroepen ervoor te waken, dat alles in de samenleving met goede orde toegaat. Kan het tot de goede orde worden gerekend, dat mensen uit het buitenland in ons land de mogelijkheid hebben om 'snel en effectief' hun leven te beëindigen? Maar hier rijst in eerste instantie de vraag hoe de overheid met de eigen burgers omgaat. In plaats dat de overheid levensbeschermend is kan er een situatie ontstaan, dat ze levensbedreigend is. Mij dunkt, dat we langzaam maar zeker die kant opgaan. Het wegvallen van bescherming betekent bedreiging.
Wat dit betreft moeten we zeggen geschokt te zijn door de recente voorstellen van minister Borst, die in het parlement behandeling zullen komen, om jongeren vanaf de leeftijd van twaalf jaar het recht te verlenen om zelf te kiezen voor euthanasie bij zwaar lijden. Een overheid, die dit wil legaliseren, bedrijft zelf een misdaad tegen het leven en daarin tegen de samenleving. Het is een slag in het gezicht van allen – hulpverleners en omstanders – die vechten voor het leven. Het is bovenal een vergrijp aan het leven zelf, dat in Gods hand ligt. Van een overheid, die bereid is voor een dergelijke legalisering te gaan staan, is nauwelijks nog een remmende invloed te verwachten bij hulpverlening inzake euthanasie, eerst mét arts en op den duur zónder arts. Zullen grenzen niet telkens worden verlegd?

Christenen
Ook in (modern) christelijke kring is het verweer tegen (hulp bij) actieve euthanasie verzwakt. Drs. K. Exalto gewaagt in zijn fundamentele boek 'Geen hand aan uzelf' (gedachten over zelfmoord, uitgave Kok Kampen, in de Reformatie Reeks) van 'relativerend spreken over zelfmoord' en gaat dan in discussie met schrijvers als (nu wijlen) de hoogleraar ethiek G. Th. Rothuizen in diens Afspraak met de dood en de journaliste Mink van Rijsdijk Voor mij hoeft het niet meer. Hij wijst er overigens op, dat reeds in de tijd van de eerste christenheid relativerend over zelfdoding werd geschreven, maar dan wel bij de heidenen. Christenen zagen het lichaam als woning, die ons door de Schepper in bewaring is gegeven en noemden zelfmoord misdadig. Ze noemen wijsgeren, die zelfdoding propageerden of verdedigden, moordenaars.
Met name Augustinus trok hier heldere lijnen. Augustinus wees daarbij op Job: hoeveel heeft die niet geleden maar het kwam niet in hem op de hand aan zichzelf te slaan.
We moeten er rekening mee houden, dat naarmate het christelijk geloof terugwijkt in onze samenleving en we terugkeren naar (nieuw) heidendom, de misdaad van (hulp bij) zelfdoding ook zal toenemen. Wanneer dit met goedvinden van de overheid gebeurt valt zelfs de 'weerhouder' (2 Thess. 2 : 5, 7) weg.

In het bovenstaande gaven we reeds aan, dat zelfdoding niet alleen voorkomt bij mensen, die geen houvast vinden in het christelijke geloof. Ook leden van de christelijke gemeente hebben soms deze weg gekozen om van geestelijk of lichamelijk of sociaal lijden verlost te zijn. Ook op deze zaken gaat ds. Exalto in zijn boekje in. We zullen nooit kunnen zeggen, dat zo'n daad in geloof geschiedt. Dat zou wel 'relativerend spreken' ten top zijn. Maar het laatste woord, met name over vergeving, is aan de Schepper Zelf. Dat mensen in geestelijke verbijstering de hand aan zichzelf slaan mag schokkend heten, zeker wanneer ze bekend stonden als mensen die geloofden. De Schepper kent de achterkant van het borduursel van hun leven. Maar het tolereren of relativeren van deze daad binnen de samenleving, wat in feite kan leiden tot aanmoediging, moet bij het licht van de Schriften volstrekt worden afgewezen.

Afsluiting
We sluiten af met wat drs. Exalto over de motieven zegt:

'Wij noemden ook de motieven of beter gezegd de oorzaken van sociale aard. Men kan vereenzaamd zijn, geïsoleerd, opzij gedrukt, uitgerangeerd of zelfs gehaat en geschuwd. Welk een uitstekend klimaat voor het welig tieren van de zelfmoord! Hier grijpen de zonden van de zelfmoordenaar én die van anderen in elkaar.
Men kan eenzijdig de anderen, of de maatschappij de schuld geven. Dat laatste is tegenwoordig al spoedig het geval. Maar het is niet juist.
Maar al te veel mensen zijn het die zélf de eenzaamheid zoeken, die moedwillig zich isoleren. Zij stellen zich daarmee bloot aan grote verzoekingen.
Maar er zijn ook de sociaal-maatschappelijke toestanden. Het is zeker niet toevallig dat het aantal zelfmoordgevallen sterk gestegen is sinds de industrialisatie en de urbanisatie hun intrede deden. In de hoog geïndustrialiseerde landen ligt de frequentie het hoogst. Mogelijk dat in die landen de eenzaamheid het sterkst wordt beleefd. Veler adres is niet veel meer dan een nummer in de straat. Maar dat niet alleen. De welvaart steeg; en die bevredigde toch niet. Men wilde óf nog meer, óf men werd alles beu. Er kwam over velen een gevoel van levensmoeheid. Ligt de schuld dan alleen in de maatschappij of in de welvaart? Wij geloven dat niet. Andere, geestelijke factoren achten wij belangrijker. Toch: met onze huidige maatschappij kunnen wij niet tevreden zijn. Als er een pleidooi gevoerd wordt voor maatschappijvernieuwing, kunnen wij daarmee instemmen. Alleen, naar welke norm? Die vraag is beslissend. Wij zien geen heil in een maatschappijvernieuwing buiten Gods Woord en Wet om. Met een "socialistische" in plaats van een "kapitalistische" maatschappij is niets gered. Dat zal ook niet de frequentie van de zelfmoordgevallen doen dalen. Alle christenen zouden zich moeten inispannen voor een maatschappij en samenleving naar de eis van Gods Woord. Dan zou er ook nog wel wat te bereiken zijn. De welvaart zal er niet minder door worden, en het welzijn zal er door stijgen.
Het onbehagen en de levensmoeheid in de moderne samenleving zijn dus niet te onderschatten. Velen zijn er niet tegen opgewassen. Moet dat zo blijven? Wij menen van niet. Wij denken aan het oude Romeinse rijk waarin het jonge christendom haar intrede deed. Toen ook datzelfde onbehagen, en diezelfde levensmoeheid, met als gevolg ontelbaar vele zelfmoordgevallen. De zelfmoord werd zelfs openlijk gepropageerd. Wij denken aan Seneca, Epictetus en anderen. Het christendom drong het alles terug. Het gaf de mensen weer hoop. En op den duur veranderde ook de samenleving. De christenen waren een zoutend zout.'

v. d. G.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen