Vraag naar hoop en bemoediging

Dezer dagen kwam in het nieuws, dat ongeveer een miljoen mensen in ons land in meerdere of mindere mate psychische problemen hebben. Velen kunnen het leven niet of nauwelijks aan. Daarom hebben vandaag hulpverleners van allerlei soort handenvol werk. Ook predikanten weten ervan mee te praten. In hun pastorale werk hebben ze meer dan ooit met mensen te maken, die psychisch ziek zijn of in de problemen zitten. In vele gevallen kunnen zij ook niet veel meer doen dan doorverwijzen naar professionele hulpverleners, omdat de problematiek te complex en ook te langdurig is. De tijd eraan besteed is altijd te weinig. Mensen met psychische problemen hebben altijd meer pastorale nabijheid nodig dan mogelijk is.
De achtergronden van de vele psychische problemen zijn verschillend. Het arbeidsproces is voor velen vol stress. We mogen dan in een welvaartssamenleving leven, die welvaart vraagt van de werknemers ook steeds grotere prestaties. Bovendien heeft ieder in dat proces, gegeven de moderne mondigheid, zijn eigen zegje: 'Ik ben er ook nog'. Dat brengt zijn eigen spanningen met zich mee. Het gezinsleven is vaak ook in toenemende mate onder druk komen te staan vanwege arbeidsstress van de beide gezinshoofden.
Maar ook het feit dat we leven in een wereld, waarin de verschrikkingen elkaar, in de waarneming van de mensen, in snel tempo opvolgen, brengt onzekerheid en angst teweeg. Een orkaan in Midden-Amerika, de gruwelen van een burgeroorlog in Kosovo, een aardbeving in Turkije, daarna aardschokken in Athene, en dan nu weer een burgeroorlog op Oost-Timor en vervolgens een nieuwe aardbeving in Taiwan, dringen binnen in de gevoelens van mensen. Tienduizenden mensen verliezen van het ene moment op het andere het leven, hetzij door rampen in de natuur, hetzij door wat mensen elkaar aandoen. We leven in een verschrikkelijke wereld. Wie blijft daaronder onaangedaan?

De welvaart brengt, zo blijkt alom, geen geluk. Er is een keur van bladen op de markt, waarin van bladzijde tot bladzijde wordt gesuggereerd, dat geluk te maken zou hebben met een nog mooier en duurder huis, met altijd jong en 'mooi' blijven en met luxe vakantiereizen. Bevrediging wordt er echter niet in gevonden. Mensen kunnen namelijk nauwelijks nog met elkaar (langdurig) gelukkig zijn. 'Er is hier bijna geen familie meer, of er is sprake van echtscheiding', zei ds. C. A. Korevaar in een interview in CV-Koers over de stad Rotterdam, waar hij nu vijftig jaar woont en hij het leven zo aangrijpend heeft zien veranderen. Tienduizenden kinderen groeien op in gebroken gezinssituaties, waarin eigenlijk van gezinsleven geen sprake meer is. Meer en meer breekt het besef door, dat dit ingrijpende gevolgen heeft voor het latere leven van de kinderen. Het gebroken gezinsleven laat diepe psychische littekens na. Toenemende criminaliteit in de samenleving staat er niet los van, zeggen onderzoekers. Soms kan men van dichtbij lieve kinderen zich zien ontwikkelen tot criminelen vanwege de ramp, die zich in het gezin heeft voltrokken.

Positief
'De kracht van het positieve denken', zo luidt niet voor niets de titel van een boek van Norman Vincent Peal. Een mens moet zich niet overgeven aan negatieve gevoelens vanwege alles wat er om hem heen en dus ook in hem gebeurt, luidt de boodschap. Positief denken. Alsof dat zomaar lukken wil. Een boek als dit staat echter niet los van de problemen vandaag. Er is zo een vloed van boeken, waarin wegen worden geboden om aan negatieve gevoelens over de realiteit van het leven het hoofd te bieden. Ze vormen in zekere zin een teken des tijds. Er is behoefte aan.

Zo is er ook bij mensen in de kerken een hang naar blijdschap. Is dat ook niet vaak te verklaren uit reactie tegen het levensgevoel, waarin ellende overheerst of waarin opgeklopte vrolijkheid de somberte overschreeuwt? Men zoekt dan vooral een (evangelische) verkondiging, waarin de blijdschap van het geloof doorklinkt.

Laat mij voorop stellen, dat geloof zekerheid en blijdschap in zich heeft. Wanneer mensen dat missen in de prediking is er met de prediking iets mis. Het woord blijdschap (alleen al) komt ongeveer honderdmaal in de Schrift voor. Blijdschap staat echter niet zelden tegen de achtergrond van droefheid. De levensdroefheid wordt in de Schrift niet gecamoufleerd. De Bijbel is ook een realistisch levensboek.

De profeet Jeremia bijvoorbeeld klaagt, dat hij een man is, die ellende heeft gezien: 'Hij heeft mij gevoerd in de duisternis en niet in het licht' (KI. 3 : 2). Deze profeet heeft ook geweten van de ellende in het leven, ook in het bredere volksleven. Hij hief zijn klacht aan in de Klaagliederen, die de eeuwen door de mensen hebben aangesproken, omdat ze de realiteit van het leven ademen. De vermaarde dichter Johan Wilhelm von Goethe heeft eens gezegd, dat hij slechts vijf dagen van zijn leven echt gelukkig is geweest. Het geloof kent, naar mijn overtuiging en ervaring, weliswaar meer van die dagen. Nochtans staat geloof vaak tegen de achtergrond van de aanvechting omtrent de vervreemding van de mens aangaande Gods goede schepping en de uitwerking, die dat heeft in het menselijke hart. Nochtans!
Blijdschap maken we niet. Ik bedoel dan geestelijke blijdschap, niet een algemeen welbevinden. Als die geestelijke blijdschap er is – en ze is er – dan is ze er door de werking van de Geest. Dezelfde profeet, die de Klaagliederen aanhief, zegt in zijn profetie, dat, wanneer hij de woorden Gods heeft gevonden, hij ze heeft opgegeten: 'Uw woord is mij geweest tot vreugde en tot blijdschap van mijn hart'.(Jer. 15 : 16). Hij noemt het woord 'blijdschap' slechts enkele keren. Maar toch… Als de ze profeet het woord blijdschap bezigt, dan weet hij wel tegen welke achtergrond hij dit doet.
Dwars door de vervreemding van de bestemming van de mens heen, is er bevindelijke vreugde. Blijdschap wordt niet geboren door louter het woord blijdschap te noemen maar door het onder de werking van de Heilige Geest te wekken, tegen de achtergrond van ons 'ellendige' menselijke bestaan.

Negatief
Dit gezegd hebbende moet er ook iets anders worden gezegd. Het woord bemoediging moet vallen. Velen missen, behalve blijdschap, vaak onderlinge bemoediging. Die mag er immers zijn vanuit het Woord? In de christelijke gemeente zal men elkaar ook bemoedigen. In een vraaggesprek van ondergetekende, jaren geleden in deze kolommen, met wijlen ds. J. van Amstel sloot deze af met de opmerking 'Bemoedig de jonge predikanten'. Opdat zij ook anderen bemoedigen. Maar ook onderling zullen we elkaar bemoedigen. Dat vraagt ook ontmoeting met elkaar, in de geestelijke zin. Die functie had soms het vroegere gezelschap, waar men elkaar opscherpte in de liefde en de hoop.
De vraag is of zo de christelijke gemeente nog een centrale plek is, waar men elkaar bemoedigt.
De meest wezenlijke ontmoeting vindt echter plaats onder de bediening van het Woord. Daar wordt verkondigd dat er hoop is; hoop als de dochter van het geloof. Blijdschap is een zaak van persoonlijke doorleving. Hoop is van het Woord ook algemener, objectiever, en dus meer bestendig. In de christelijke hoop ligt de meest wezenlijke bemoediging. De hoop is, naar het mij voorkomt, een beetje het stiefkind onder de themata in de verkondiging. Juist echter de hoop biedt weerstand om staande te blijven in het aangevochten bestaan. We hebben vandaag naar mijn overtuiging nodig een nieuwe of vernieuwde bijbels-gereformeerde 'theologie van de Hoop', tegen de achtergrond van het moderne levensgevoel.

De laatste tijd ontving ik nogal wat brieven van mensen, die ontmoedigd waren, omdat er vanuit de gemeente zo weinig bemoediging wordt ervaren. Maar ook van mensen, die blijken te worden ontmoedigd door wat ze in kranten lezen. De briefschrijvers maakten dat soms ook concreet inzake de prediking. Mensen zijn in verwarring, omdat predikanten soms de prediking van de ander of de prediking in het algemeen in gebreke stellen, terwijl ze zelf zo hun eigen vragen hebben bij wat ze lezen; of omdat slechts wordt afgedongen op kerk en gemeente van de toekomst. De vraag is of de oudere generatie naar de jongeren toe nog hoop uitstraalt voor de kerk.
Wat moeten we met de prediking aan, zo wordt gevraagd, wanneer de ene dominee de andere kritiseert omtrent het karakter – bijvoorbeeld het verbondsmatige of het verkiezingsmatige gehalte, – of de communicatie van de preek? Men hunkert naar verkondiging van heil en hoop en zit niet te wachten op discussies, die dominees zelf opvoeren. Men wacht op woorden van heil en hoop. Wie is God voor ons? Mensen komen in de kerk, zei recent iemand heel pregnant, om God en om elkaar.
Als prediking discussie wordt, zal ze uiteindelijk ontmoedigend zijn. Gaat het nog om de verkondiging van de levende, heilbrengende, verkiezende God, die Zijn gemeente omwille van de Middelaar van het verbond in Zijn armen sloot en haar beschermt, bewaart en onderhoudt?

Antiochië
Na het afsluiten van dit artikel beluisterde ik zondag een preek over de gemeente van Antiochië (Hand. 11). Barnabas – zijn naam betekent zoon van vertroosting – werd vanuit Jeruzalem gezonden om de gemeente, in die door en door geseculariseerde wereld, te bemoedigen. 'Het bezoek van Barnabas drukt ook de eenheid van de kerk uit' (A. Noordegraaf). De gemeente vandaag heeft meer dan ooit bemoediging nodig. De jonge generatie vooral. Lezen ze aan ouderen nog hoop af, voor de kerk, voor de gemeente, voor het persoonlijke leven? Onze tijd heeft Barnabassen nodig!

v. d. G.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen