De rots: slaan of preken

Eenheid in Christus is een dure opdracht voor alle kerken in de wereld. In Nederland is het Samen op Weg-proces van drie reformatorische kerken nu beland in een fase waarin de naast-betrokkenen nog wel enthousiast lijken, maar velen aarzelen of onverschilligheid vertonen. Het wachten is op water uit de rots. De indringende vraag aan de kerken is daarom welke opdracht wij hebben: als Mozes slaan op de rots of juist spreken tegen de rots. Gaat het om doortastende actie of om biddend tasten, om de harde hand of om barmhartigheid jegens elkaar? Tot deze fundamentele bezinning wil de Confessionele Vereniging allen die Samen op Weg zijn oproepen.

De glans is verdwenen
De situatie van dit moment is verwarrend en weinig inspirerend. De eenwording van drie kerken met hun eigen geschiedenis, hun eigen aard en hun eigen sfeer blijkt geen kwestie te zijn van een paar pennenstreken en enkele jaren besteden aan organisatie.
• SoW wordt niet gedragen door een golf van enthousiasme in de kerken. Moedeloosheid, onverschilligheid en cynisme mengen zich met oprechte tegenstand en negatieve halsstarrigheid.
• Sommigen verheerlijken het eigen verleden of de eigen traditie, anderen willen er juist volledig en definitief mee afrekenen. Elk van de drie kerken herbergt zulke stromingen. Maar wie zijn geschiedenis niet als gebroken én gezegende werkelijkheid aanvaardt, kan zeker ook de ander niet in zijn eigenheid aanvaarden rond het verzoenend werk van Christus.
• De gedachtewisselingen rond het belijden van de Heer van de Kerk en rond de naam voor de nieuwe kerk hebben pijnlijk aan het licht gebracht welke kloof er gaapt tussen grote groepen in de verschillende kerken. Vereniging op dit moment roept meer vragen op dan dat er eerlijke antwoorden worden gegeven.
• De nieuwe kerk blijkt geen eigen gezicht te hebben, maar blijft steken in weinig aansprekende compromissen.
• De organisatorische weg die de concept-ordinanties en de daarop gebaseerde voorstellen wijzen om eenheid te bereiken, is erger dan de kwaal. De eenheid wordt op het grondvlak gezocht in feitelijke verbrokkeling. Een dergelijk resultaat kan menselijkerwijs gezien alleen leiden tot inwendige afscheiding, schotjes- en groepsgeest, onderlinge verkettering en machtsstrijd.
• Het Samen op Weg-proces slokt veel te veel energie op die zou moeten uitgaan naar de grote problemen van deze tijd, zoals de fundamenten van het belijden, mogelijkheden om kerkleden aan te spreken in hun persoonlijke omstandigheden, zending, gemeenteopbouw en bestrijding van het doorgeslagen individualisme dat kerk en maatschappij verscheurt.

Er is al het een en ander bereikt
Het is bepaald niet zo dat in het kader van het Samen op Weg-proces niets is bereikt. Het tegendeel is het geval:
• De arbeidsorganisaties zijn vervlochten en zullen als één geheel functioneren.
• Op een aantal praktische kerkordelijke punten bestaat overeenstemming of zijn bruikbare regelingen in de maak.
• Een aantal gemeenten en classes is daadwerkelijk gefedereerd op basis van de tussenorde.

Wat te doen?
Het is de vraag of de kerken kunnen en moeten worden verenigd door te slaan op de rots. Anderzijds kan het ook geen oplossing zijn de rots uit angst maar helemaal te verlaten. Valt het menselijke ongeduld misschien te overwinnen in zorgvuldig luisteren en vanuit die houding spreken? Om dat mogelijk te maken zou het volgende overwogen kunnen worden:
• Het Samen op Weg-proces niet afbreken, maar uit het slop halen. Samen bidden om en zoeken naar nieuwe inspiratie voor verdere eenwording op basis van belijden.
• Het Samen op Weg-proces niet hardhandig voortzetten met alle risico's van nieuwe scheuring of volledige verbrokkeling aan de basis. We mogen ons wel afvragen of op zulke eenheid zegen kan rusten.
• Op de geschiedenis letten en geduld oefenen. De kerkorden van Dordrecht van 1618-19 en van 1951 hadden elk een voorgeschiedenis van veertig jaar of meer van vallen en opstaan. Mensen die te kort door de bocht eenheid wilden organiseren, hebben in het verleden tragische scheuringen teweeggebracht zonder hun doel te bereiken¹⁾. Wellicht is het ook goed om te beseffen dat in 1969 de voorgenomen vereniging van de Anglicanen en de Methodisten in Engeland na ruim twintig jaar van voorbereiding werd afgestemd door de AngUcanen. De toenadering heeft intussen dertig jaar vertraging opgelopen en komt sinds kort weer wat op gang.

Unie van naar elkaar toegroeiende kerken
Er zijn andere wegen die kunnen leiden tot hetzelfde doel, vereniging. Het is goed mogelijk op basis van het nu bereikte een Unie aan te gaan van de drie Samen op Weg-kerken waarin bijvoorbeeld:
• iedere kerk de eigen naam en de eigen kerkorde behoudt. Het is een vraag of een vierde 'Samen op Weg'-groep daarnaast een zinvolle rol kan spelen of dat deze juist leidt tot vervreemding van de anderen;
• een algemene synode wordt gevormd, waarin de drie geünieerde kerken regelmatig bijeenkomen;
• de aantallen leden van classes en synoden worden aangepast en naar evenredigheid onderling gelijkgetrokken, zodat vergaderingen van een 'werkbare', niet al te grote omvang ontstaan;
• de vele tot nu toe bereikte praktische punten van overeenstemming worden ingebouwd in de bestaande kerkorden. Op basis hiervan kunnen de centrale organen en plaatselijke federaties goed functioneren;
• een krachtige ambtelijke leiding wordt geschapen om de arbeidsorganisatie aan te sturen en inhoudelijke gesprekken op gang te brengen;
• de gedachtewisseling over belijden en kerk met kracht wordt voortgezet.

In deze unie komen inhoudelijk gesprek en praktische samenwerking tot hun recht. Ze zullen op alle vlakken de kerken gaan dwingen tot een confrontatie met de werkelijke problemen rond belijden en leven, zonder dat de tijd heengaat met het verdedigen van de eigen organisatorische positie in het geheel.

¹⁾ Een voorbeeld is Johan van Oldenbarnevelt. Hij wilde in de zeventiende eeuw de kerk van staatswege 'vrede' opleggen, maar faalde daarin met de remonstranten en contraremonstranten jammerlijk. Koning Willem I besloot in 1816 de kerk een bestuurlijk reglement te geven, dat rust moest waarborgen. In werkelijkheid heeft het tot 1951 toe kerkscheuringen en interne strijd veroorzaakt waaronder we nóg lijden.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen