Meer dan repeteren

De Reformatie was eenmalig; een herhaling valt niet te verwachten, hoogstens een reveil. Dat is in de loop der tijden veelvuldig betoogd. Waarop is deze mening gebaseerd? Daarvoor zijn geen deugdelijke argumenten aan te wijzen.
Israel was ooit uit het diensthuis van Egypte uitgeleid. Maar onder koning Josia moest (mocht) het komen tot een reformatie, toen bij werkzaamheden in de tempel het wetboek (N.B.) was teruggevonden en Safan de schrijver eruit voorlas voor de koning. De koning belegde een grote bijeenkomst in de tempel en vernieuwde het verbond met God. Reformatie onder het verbondsvolk. Alles wat aan Baal herinnerde werd uit de tempel verwijderd en verbrand. En de koning gebood het ganse volk: 'Houdt den Heere uw God, pascha, gelijk in dit boek des verbonds geschreven is' (2 Kon. 22, 23). Is zulk een reformatie aan een bepaalde tijd voorbehouden?

In de tijd van de Reformatie – geloven wij – werd een vernieuwde kerk uit het diensthuis uitgeleid van een kerk, die zichzelf met al haar tradities en eigenmachtige godsdienst boven het Woord had gesteld. Was deze Reformatie eens en voorgoed, de laatste dus? Het duurde niet lang of er diende zich een Nadere Reformatie aan. Op zich overigens een bewijs, dat doorgaande vernieuwing, met een beroep op het Woord, in de Reformatie zat ingeweven. Het ging om een doorgaande beweging. Johannes Hoornbeeck (1617-1666) stelde: 'De gereformeerde kerk moet altijd zich reformeren blijven'. Gereformeerd zijn om het telkens weer te worden.
De Reformatie werd hier en daar zelfs in gebreke gesteld, met name op het punt van de innerlijke beleving en de heiliging van het leven. Er was verlangen naar geestelijke verdieping. Sommigen spraken echter al vroeg van 'tijdgebondenheid' van de Reformatie.
De vraag is intussen – en ik ben niet de eerste die deze stel – of de Nadere Reformatie in haar tweede fase, zeker ook in haar verdere ontwikkeling, wel tot echt nieuwe Reformatie heeft geleid. Is met name niet ten aanzien van de geloofszekerheid het goud van de Reformatie op den duur verbleekt, doordat de mens naar eigen ervaringen en eigen innerlijk werd verwezen, in plaats naar het vaste en betrouwbare Woord?

Reveil
Hoe dan ook: de geschiedenis van de Reformatie is ook telkens weer gekenmerkt geworden door verval. Daarom kwam steeds weer het verlangen naar een reveil, een opwekking op. De Nadere Reformatie heeft zo ongetwijfeld elementen van een opwekking in zich gehad. Had echter de Reformatie brede allure, met een uitstraling naar alle landen van Europa, opwekkingen hadden veel meer een landelijk, regionaal of zelfs plaatselijk karakter. Opwekkingen hebben geleid tot geestelijke verlevendiging van een kerk of een gemeente.
Opwekkingen hebben zich soms voltrokken doordat, evenals in de Reformatie, de rechtvaardiging van de goddeloze werd herontdekt vanuit de Romeinenbrief, die ook in de Reformatie zo centraal stond.
Opwekkingen kwamen soms tot stand doordat er sprake was van doorbrekend werk van de Heilige Geest, waardoor velen geestelijk in de ruimte werden gezet.
Opwekkingen hadden soms ook plaats binnen missionaire of evangelisatorische bewegingen buiten de kerk, die dan op hun beurt oversloegen op de kerk. Men leze daarvoor het recent verschenen boek van J. A. Baaijens 'Opwekking tot reformatie' (uitgave Groen, Heerenveen). Maar een reveil was altijd van beperkter omvang dan de Reformatie zelf, die een Europees gebeuren is geweest, met later ook uitstraling naar de hele wereld. De Europese mens werd persoonlijk en maatschappelijk weggerukt vanonder een kerkelijk systeem, dat mens en samenleving beheerste, om die mens en samenleving te brengen onder de bevrijdende heerschappij van het Woord alleen.

Ook vandaag wordt verlangd naar en gebeden om een reveil. Daarover verschijnen boeken. Wie zou, gezien de aangrijpende secularisatie, niet verlangen naar een krachtige opleving in de kerk(en) en onder het volk?! Of hebben we zelfs nodig een nieuwe Reformatie?

Waarom
Wanneer we vandaag de Reformatie herdenken – en gelukkig gebeurt dat nog of weer op vele plaatsen – wordt meestal volstaan met te repeteren wat in de zestiende eeuw heeft plaats gevonden en is herontdekt. Vooral de vreemde vrijspraak, de rechtvaardiging van de goddeloze, zoals Luther deze vanuit het Woord mocht herontdekken en ervaren, krijgt alle aandacht. De bazuin wordt op dat punt nog eens extra aangeblazen, het klare water uit de bron wordt weer even bewust gedronken. We laten het Luther allemaal nog een keer zeggen.

Zit er echter nog kracht in onze herdenkingen? We kunnen de Reformatie eigenlijk niet meer met een eerlijk geweten herdenken. Het is met louter repeteren niet te doen. Omdat de Reformatie kerkelijk is verpulverd, is er immers ongelofelijk veel traditie overheen gekomen. Het motto van de Reformatie was Sola Scriptura, de Schrift alleen. Maar waar is de Schrift echt nog de enige bron? Worden niet allerwegen twee of meerdere bronnen aangeboord?
In het moderne christendom, met alle min of meer vrijzinnige componenten daarvan, wordt naast de Schrift de bron van het eigentijdse levensgevoel of van modem wetenschappelijk denken gehanteerd, waardoor de vraag uit het paradijs in allerlei toonaarden opnieuw wordt gesteld: 'Is het ook dat God gezegd heeft?' Maar anderzijds hebben de kerkelijke breuken in de nalatenschap van de Reformatie her en der vereenzijdigde eigen tradities onder gereformeerde naam opgeroepen, die zich ook ten opzichte van elkaar (moesten) profileren. Het ging ten koste van het Sola Scriptura, hoezeer ook eigen posities en tradities met een beroep op de Schrift werden verdedigd.
De kerkelijke verdeeldheid verdraagt zich nog nauwelijks met actueel herdenken van de Reformatie.

Reformatie
Daarom mogen we wel de vraag stellen of we niet verlegen zijn om een nieuwe Reformatie, waarin de geesteloosheid, de ontrouw aan de bijbelse leer en de verpulvering van de kerk mogen worden doorbroken.
De Reformatie van de zestiende eeuw bracht een heroriëntering op het Woord, met daarin als centrale ontdekking de leer van de genade. Zouden we, gegeven de overwoekering van de Schrift vandaag door Schriftkritiek, nieuwmodische ideologieën maar ook eigenwillige godsdienst en traditionalisme, niet nodig hebben een nieuwe Reformatie, waarin ons de volle Schrift weer door de Geest wordt hergeven? Ook in die zin, dat kerkelijke barrières worden doorbroken, omdat en wanneer allerwegen de manco's worden ontdekt, in verschraling of verwettelijking van het eigen kerkelijke leven.
In een latere stroming van de Nadere Reformatie, zeiden we reeds, werd over een manco in de Reformatie gesproken. Dat achten we een vertekening, met name omdat het in de Reformatie ging om het gezag van de Schrift alleen. Of echter het tota Scriptura, de hele Schrift, in alle delen van de kerk(en), die in de traditie van de Reformatie willen staan, ook altijd centraal heeft gestaan, is de vraag.

Reformatie vandaag betekent zeker ook doorgaand reformeren. Dat wil zeggen, dat in elke generatie (nieuw) licht valt over wat in de tijd van de Reformatie werd ontdekt. 'Wat ge van uw vaderen hebt geërfd, verwef het om het te bezitten.' Maar het mag toch niet uitgesloten worden geacht, dat woorden of gedeelten van de Schrift als noodzakelijk voor een bepaalde tijd nieuw gaan oplichten en er als zodanig ook van een nieuwe reformatie, van een eigentijds, omvattend reveil sprake is? De Schrift is nooit uitgeput. Elders in dit nummer schrijft ds. L. J. Geluk, dat Luther het Woord via hevige persoonlijke strijd mocht ontvangen. Waar is dat nog zo? In ijzondere tijden kan de Heilige Geest speciale gedeelten van de Schrift doen oplichten. Zouden we er iets op tegen (mogen) hebben als het zou gebeuren? In eenzelfde geestelijke worsteling om vergroeiingen los te laten en wat de Geest in het woord schenkt te ontvangen! Het Woord is immers niet tijdgebonden!

We lazen in deze nog eens het referaat, dat prof. dr. L. Floor tijdens de concio van hervormd gereformeerde predikanten in januari l. l. hield over de charismata. Het staat afgedrukt in Theologia Reformata. Hij verwijst naar een artikel van de Zuidafrikaanse theoloog J. W. Coetzee in In die Skriflig, getiteld Geestesgawes, waarin deze zegt, dat tegenover een felle machtsontplooiing van de antichrist de 'bijzondere charismata' in de kerk weer sterk op zullen vlammen. In dat verband zegt Floor ook, dat Calvijn de mogelijkheid open laat, dat God weer opnieuw, wanneer het nodig zou zijn, 'met name waar de religie in verval geraakt is', bijzondere gaven kan uitdelen, die nodig zijn om de zuivere leer te herstellen. Hij gebruikte daarbij zelfs het woord 'explosie'.
Bepaalde gedeelten van de Schrift, ook die aangaande de gaven, zijn in de traditie van de Reformatie vaak gezien als voorbehouden voor de tijd van de eerste christengemeenten of voor de zendingsvelden. Maar zou zo'n tijd ook niet kunnen terugkeren? Is religie niet vandaag ook alom in verval? Is de antichrist niet alom werkzaam? En is vandaag de reine leer, met name de hoge leer der verzoening door voldoening, niet alom omstreden? Zouden we daarom niet mogen verlangen naar een nieuwe tijd, waarin de gezonde leer weer alom wordt hersteld? Een spade regen, waardoor de Heilige Geest een nieuwe Reformatie schenkt, die meer is dan een opwekking.

31 oktober
Aanstaande zondag is het 31 oktober. Dan zal meer dan anders, omdat deze dag op een zondag valt, de hele gemeente betrokken worden bij de Reformatie. Er zal aanstaande zondag, o.a. in gevolge de oproep tot gebed, die vanwege de Gereformeerde Bond uitging, in vele gemeenten in onderscheiden kerken aandacht worden gegeven aan het verval van normen en waarden in ons land. Dat staat niet los van het verval de christelijke religie in dit land. Daar begint de verootmoediging dan ook.
God geve dat Zijn Geest vaardig is over de voorgangers. Reformatiehedenking is meer dan repeteren van wat God in het verleden gaf. Het is ook speuren naar wegen in deze tijd. Opdat het Woord openvalt voor onze tijd, in continuïteit met wat de Geest ons in het verleden heeft geschonken. Maar ook bij Schriftplaatsen, die onderbelicht zijn gebleven.

We bidden om het rechte gebed. Om een reveil. Maar mag het ook zijn om meer dan een reveil?

v. d. G.

[Tekst afbeelding: A. Johannis Wycliff
B. Johannes Hus
C. Hieronymus van Praag
D. Huldrych Zwingli
E. Maarten Luther
F. Johannes Oecolampadius
G. Martin Bucer
H. Johannes Calcijn
I. Philippus Melanchton
K. Petrus Martyr
L. John Knox
M. Matthias Flaccius Illyricus
N. Heinrich Bullinger
O. Hieronymus Zanchius
P. Theodorus Beza
Q. William Perkins]

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen