'Gij diakenen'

'Gij diakenen' was de titel van een brochure die dr. H. Visscher in 1908 het licht deed zien. Het bevatte een 'ongevraagd advies' in verband met pogingen tot reorganisatie van de kerkelijke armenzorg binnen de hervormde diaconie in de gemeente Utrecht. Op het titelblad staat: 'En gij Diakenen, zijt vlijtig in de verzameling der aalmoezen, voorzichtig en blijmoedig in het uitreiken van die'. Deze brochure staat tegen de achtergrond van misstanden in het diaconaat, die niet ten onrechte de naam be-deling droeg. De diaconie bedéélde, de ontvanger moest bédelen. Men leze het inzichtgevende boek van wijlen prof. C. Veenhof, getiteld Diaconie en ABW (uitgave Buijten en Schipperheijn, Amsterdam).

De misstanden uit de vorige eeuw zijn voorbij. De noodtoestanden uit de vorige eeuw eveneens. Het diaconaat heeft, vooral in de naoorlogse jaren, de bakens verzet. De diakenen gingen zich bezig houden met een nieuw type armoede in een welvaartssamenleving, gingen participeren in zorginstellingen, gingen hulp verlenen over de grenzen in werelddiaconaat, om maar enkele voorbeelden te noemen. Veel en respectabel werk is door diakenen met grote toewijding verzet. In grote en middelgrote steden ontstonden diaconale bureaus of instellingen, die mensen in vaste dienst hebben. En waar men personeel in dienst heeft, dient er 'een appeltje voor de dorst' achter de hand te worden gehouden. Een zeker diaconaal kapitaal als buffer is dan onvermijdelijk. Zulk geld bewaart men bovendien niet in een oude sok, dat staat uit op de bank. Soms zijn de uitgaven voor het betalen van personeel hoger dan de inkomsten uit collecten. Dan moet men wel uit rente betalen. Maar als bankieren (hoofd)doel in zichzelf wordt, is er iets grondig mis.

C. Boele
En er is kennelijk iets mis. Dezer dagen was er opeens een alarmerend, breed aandachttrekkend bericht van de econoom C. Boele, oud-voorzitter van de diaconie in Dordrecht, thans ouderling in een hervormd gereformeerde wijkgemeente in Sliedrecht, over bankieren met diaconaal geld. De heer Boele schat dat het vermogen van hervormde diaconieën minimaal 2,5 miljard, maar mogelijk zelfs 5 miljard gulden bedraagt.
We staan vandaag wat het diaconaat betreft niet voor het probleem van de bedeling maar van de kapitaalvorming. Met schrijnende voorbeelden over de verhouding van diaconaal kapitaal tot het bedrag aan geld, dat wordt besteed voor concrete hulpverlening, heeft de heer Boele zijn klacht onderbouwd.
Ongetwijfeld zijn er vele diaconieën, die zich niet aangesproken zullen weten of hoeven te weten, omdat ze de uitgaven naar de inkomsten zetten. Er zullen ongetwijfeld ook diaconieën zijn, die zich ten onrechte 'aangeklaagd' voelen. Maar dat alles neemt niet weg, dat met een landelijk hervormd diaconaal kapitaal tussen 2,5 en 5 miljard gulden er op vele plaatsen iets grondig mis moet zijn. Terecht zijn de landelijke diaconale instanties dan ook gealarmeerd.

Toen ik jaren geleden nog actief betrokken was bij (wereld)diaconaat, heb ik van tijd tot tijd in lezingen diaconale kapitaalvorming gegispt. Na één zo'n lezing ontving ik uit een hervormd gereformeerde gemeente een brief, waarin werd vermeld, dat men een diaconaal kapitaal van elf miljoen gulden had. Op de vraag of ik van oordeel was dat de diaconie rijk was, heb ik met een één-regelig briefje geantwoord, dat ik niet van overtuiging was dat men arm was.
Het is mij bekend, dat diakenen soms voor hun ambt hebben bedankt, omdat ze de al maar doorgaande kapitaalvorming niet met hun geweten in overeenstemming konden brengen. Ik zeg dit, wetend dat op vele plaatsen, in de meeste gemeenten, verantwoord wordt omgegaan met de gelden, die men voor diaconale bestemming uit de gemeente ontvangt en waar de diaconie 'doorgeefluik' is in plaats van 'spaarpot'.

Verantwoord
De telkens terugkerende vraag is hoe men op verantwoorde wijze de diaconale gelden zal besteden. Alsof er, dichtbij en ver weg, niet noden te over zijn! Hier speelt echter mee, dat de grenzen soms nauw, en steeds nauwer worden getrokken als het gaat om de vraag wat verantwoorde doelen zijn. Terwijl in onze materialistisch ingestelde welvaartsmaatschappij, ook in de persoonlijke besteding, geld over de balk wordt gesmeten voor allerlei niet-verantwoorde of niet-noodzakelijke doeleinden, wordt soms op de millimeter nauwkeurig doorgevraagd als het gaat om de achtergrond van diaconale projecten. Gij diakenen: 'Zo dan, terwijl wij tijd hebben, laat ons goed doen aan allen, maar meest aan de huisgenoten des geloofs', vermaant Paulus (Gal. 6 : 10). Allereerst aan de huisgenoten des geloofs, ja. Maar ook aan allen. Na de aardbeving in Turkije is er terecht in vele gemeenten voor de slachtoffers daar gecollecteerd. Alleen al in de hervormde gemeente van Huizen was de opbrengst meer dan ƒ 100.000,–, na ruim ƒ 60.000,– voor Kosovo. Andere cijfers ken ik niet maar ook andere gemeenten hebben veel geld bijeengebracht. Dit schrijf ik niet met een gevoel van triomfantelijkheid, maar om de vraag aan te scherpen of het goed doen aan allen wel overal tot zijn recht komt. En ook om dreigende scheefgroei in de beeldvorming van het diaconaat naar buiten toe met betrekking tot diaconale bijdragen bij recente rampen bij te stellen.
Het is natuurlijk een klein kunstje om diaconale gelden te storten in bodemloze putten. Er zijn echter vandaag dichtbij zorginstellingen te over, die moeten roeien met te korte riemen, omdat er niet voldoende geld beschikbaar is. Belangstellenden wil ik graag aan een lijstje helpen.

En dan nog een keer het bankieren. Zoals gezegd, waar men personeel in dienst heeft, is een bufferkapitaal nodig. En zulk kapitaal staat uit op rente. Maar we mogen elkaar eraan herinneren, dat Calvijn ooit heeft gewaarschuwd tegen woekerrente. Er zijn vandaag ook instanties, die zich ervoor inzetten, dat armen in de arme landen van de wereld leningen kunnen krijgen tegen lage rente om hun (landbouw)bedrijfje te kunnen opzetten of voortzetten. Dat is echter alleen mogelijk door inzet van (o.a.) diaconaal kapitaal alhier. Oók een vorm van bankieren!

Bezinning
De heer Boele heeft terecht aan de bel getrokken. Misschien hangt er hier en daar wel een schilderijtje scheef. Daarmee is echter de noodzakelijke bezinning gediend. De oude be-déling mag voorbij zijn, waar echter kapitaalvorming het hoogste goed wordt, sluipt ongemerkt een nieuwe be-déling binnen.
'Gij diakenen'!

v. d. G.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen